Η Θεραπευτική Δύναμη της Τέχνης _από την αρχαιότητα ως σήμερα

Γράφει ο \\ χειρουργός  Βαγγέλης Νάνος

Από τα προϊστορικά χρόνια οι Παλαιολιθικοί πρόγονοί μας άρχισαν να ζωγραφίζουν σε σπήλαια και να σκαλίζουν ειδώλια ( μικρά αγαλματάκια ή ομοιώματα). Επίσης άρχισαν να απαγγέλουν στίχους, να τραγουδούν, να παίζουν, να χορεύουν και να μιμούνται δηλαδή να ασχολούνται με αυτό που λέμε «καλές τέχνες» ή απλώς «τέχνες». Προφανώς είχαν καταλάβει ότι η ενασχόληση με τις τέχνες ομορφαίνει τη ζωή, χαρίζει υγεία, ευχαρίστηση και θεραπεία. Από τη στιγμή που αυτό έγινε αντιληπτό , η τέχνη χρησιμοποιήθηκε ευρέως σαν θεραπευτικό μέσο του σώματος, της ψυχής και του πνεύματος.  

Από την Παλαιά  Διαθήκη ακόμη μαθαίνουμε ότι κάθε φορά που κάποιο ενοχλητικό πνεύμα καταλάμβανε τον Σαούλ, ο Δαυίδ έπαιζε την Άρπα του και γινόταν καλά . Με το παίξιμο της άρπας ο Δαυίδ θεράπευε επίσης τα ξεσπάσματα θυμού, τους εφιάλτες, τη θλίψη, και τη γενική αδιαθεσία. Τη σύνδεση της μουσικής με την υγεία υιοθετεί και η Αρχαία Κινεζική Φιλοσοφία. Μάλιστα η γραφική απεικόνιση της ιατρικής προέρχεται από εκείνη της μουσικής. Οι θεραπευτικές ιδιότητες της άρπας αναφέρονται σε πολλά Αρχαιοελληνικά εγχειρίδια. Κατά την πιο ένδοξη εποχή του Αρχαιοελληνικού Πολιτισμού, τη λεγόμενη Κλασική περίοδο (480-323 πΧ.) η τέχνη συνδέθηκε άρρηκτα με την υγεία σε πολύ μεγάλο βαθμό πράγμα που συνέβαλε στο να οδηγηθούν πολλές τέχνες σε υψηλά επίπεδα  που όχι μόνο θαυμάζονται και σήμερα σε όλο τον κόσμο αλλά και δεν μπορούν να ξεπεραστούν ακόμα. 

Στην Αρχαία Ελλάδα η μουσική θεωρήθηκε ότι προκαλεί ευθυγράμμιση του σώματος με την αρμονία των ήχων αφ ενός και ότι τα όργανα μουσικής είναι όργανα υγείας και ευεξίας αφ ετέρου Η δράση της μουσικής παραλληλίστηκε με ένα απαλό εξισορροπητικό πέπλο που σκεπάζει όποιον την ακούει. Άλλωστε η αναγόρευση του Απόλλωνα ως θεού  των μουσικών τεχνών και της υγείας ταυτόχρονα ,  υπονοεί την απόλυτη σύνδεση αυτών των δύο . Η ίδια η ιατρική θεωρείται και ονομάζεται «τέχνη» καθώς αν και βασίζεται σε αυστηρούς κανόνες και αρχές απαιτεί από τον ιατρό την κατοχή και διδαχή υγιεινών τρόπων συμπεριφοράς με τέχνη προς τον ασθενή , που να συνδυάζονται όμως πάντα με συμπόνια και απόλυτη αφοσίωση στην ανύψωση της ευημερίας και την ευτυχία όχι μόνο του ασθενούς αλλά και όλων των άλλων. Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι η τέχνη με τα μαθηματικά και τις  αναλογίες   που χρησιμοποιεί προκαλεί ευχάριστη αίσθηση στο μάτι,  αρμονία στην ψυχή , άνεση στο σώμα και γενικότερα αίσθημα υγείας και ευεξίας. 

Στην Αρχαία Ελλάδα η τέχνη δεν ήταν απλώς μια αισθητικά ευχάριστη επιδίωξη ήταν αντανάκλαση της φιλοσοφίας, της πολιτικής, της θρησκείας, της ιατρικής, της ίδιας της ζωής. Η τέχνη αναπαριστούσε την ομορφιά, την ισορροπία και την αρμονία με τρόπο ιδανικό που οδηγούσε σε ανάλογη διαμόρφωση της ψυχής, του πνεύματος και του σώματος.  Αυτή η εστίαση στην αναλογία, τη συμμετρία, το «μέτρο» ( παν μέτρον άριστον  )ήταν εμφανής στα γλυπτά, την ποίηση, τη ζωγραφική, την αγγειοπλαστική, την αρχιτεκτονική . Όλα αυτά μαζί και το καθένα ξεχωριστά έδειχναν το δρόμο προς το συναίσθημα , τον ιδεαλισμό και τον ανθρωπισμό. 

Η αντίληψη της τέχνης στην Αρχαία Ελλάδα βασιζόταν στην αναζήτησή της αλήθειας και της ομορφιάς, «του κάλλους» , ιδανικά που ηχούν όμορφα και σήμερα στα αυτιά των προοδευτικών ανθρώπων όλου του κόσμου και υπηρετούνται από αυτούς.

Οι νοσηλευτικές μονάδες στην αρχαία Ελλάδα , τα Ασκληπιεία όπως ονομάζονταν λόγω του Ασκληπιού , του θεού της Ιατρικής και της Θεραπείας σχεδιάζονταν και κατασκευάζονταν με μια ηρεμιστική και καλαίσθητη αρχιτεκτονική την οποία οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ζωτικής σημασίας για την ηρεμία και θεραπεία των ασθενών. Τα Ασκληπιεία δεν ήταν απλά νοσηλευτικά ιδρύματα αλλά ταυτόχρονα και πολιτιστικά κέντρα καθώς πέραν των θαλάμων νοσηλείας πλαισιώνονταν  και από θέατρο, μουσείο, ωδείο, γήπεδα  χορών, αγώνων και γυμναστικής , ενώ οι τοίχοι και οι διάδρομοι διακοσμούνταν  με περίτεχνα κεραμικά που έφεραν εκπληκτικές ζωγραφικές παραστάσεις και εικόνες .  Πίνακες ζωγραφικής διακοσμούσαν τις αίθουσες και τους διαδρόμους και πανέμορφα αγάλματα στόλιζαν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Όλα αυτά χάριζαν μια ηρεμία , μια αγαλλίαση στους ασθενείς. Άλλωστε η λέξη  «άγαλμα» προέρχεται ακριβώς από τη λέξη αγαλλίαση που σημαίνει απόλαυση, ψυχική ανάταση. Η πρακτική αυτή της σύζευξης της υγείας με τον πολιτισμό και την τέχνη διακόπηκε βιαίως με την πτώση του Αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού και οι ζεστές και διακοσμημένες με θαυμάσια έργα τέχνης αίθουσες και διάδρομοι αντικαταστάθηκαν από αντίστοιχους ψυχρούς και αχανείς χώρους.  Τα διακοσμητικά στοιχεία με την υψηλή αισθητική και το ελεύθερο πνεύμα εξοβελίστηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά. 

Ωστόσο μετά από εκατοντάδων χρόνων υποβάθμισης , η τέχνη επανήλθε καθώς υιοθετήθηκε από πολλούς υψηλού κύρους καλλιτέχνες που  εμφανίστηκαν από την Αναγέννηση και εντεύθεν όπως ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ραφαήλ , ο Μποτιτσέλι και άλλοι. Τα έργα των μεγάλων αυτών δημιουργών ασπάζονται τα κλασικά ιδανικά του Αρχαιοελληνικού Πολιτισμού , του κάλλους και της αλήθειας τα οποία και επανέφεραν στο προσκήνιο. Σήμερα πολλοί σημαντικοί καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο προσπαθούν να ξαναπιάσουν το νήμα της Αρχαιοελληνικής τέχνης και να εξερευνήσουν με τον ίδιο τρόπο διαχρονικά θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο όπως η ομορφιά, η εξουσία, η ηθική, η ελευθερία, η έκφραση, η ευτυχία , οι ανθρώπινες σχέσεις και άλλα. Παρά ταύτα ακόμη και σήμερα αν και δεν λείπει τελείως η τέχνη από τα συστήματα υγείας εν τούτοις υποχρησιμοποιείται σε σχέση με τα οφέλη της . Αντιμετωπίζεται ακόμη ως είδος διακόσμησης- ωραία να υπάρχει- και όχι ως ένα ουσιώδες θεραπευτικό μέσο αν και τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν τα βήματα προς τη θεραπευτική χρήση της . 

Μουσική, Χορός και Υγεία 

Πρόσφατα αποδείχθηκε πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η μουσική έχει θεραπευτικές ιδιότητες.  Σε μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου του  Χάρβαρτ (ΗΠΑ) φάνηκε καθαρά ότι η καρδιακή αρρυθμία, δηλαδή οι ακανόνιστοι καρδιακοί παλμοί και η Κολπική Μαρμαρυγή παρουσίαζαν εμφανή βελτίωση στο άκουσμα κάποιας ευχάριστης μουσικής. Η ίδια και άλλες παρόμοιες έρευνες απέδειξαν ότι μια ευχάριστη μουσική μειώνει την έκκριση των λεγόμενων ορμονών του στρες,
1. κορτιζόλης
__σημ. ^#μιας στεροειδούς ορμόνης που παράγεται από τα επινεφρίδια και λειτουργεί ως ο κύριος ρυθμιστής του στρες, επηρεάζοντας τον μεταβολισμό, την αρτηριακή πίεση και το ανοσοποιητικό. __γνωστή ως "ορμόνη του στρες", τα επίπεδά της αυξάνονται σε καταστάσεις πίεσης, ενώ ακολουθούν κιρκάδιο ρυθμό __από το λατινικό circa=γύρω + diem=ημέρα το εσωτερικό, βιολογικό "ρολόι" του σώματος, το οποίο ρυθμίζει τις σωματικές και συμπεριφορικές λειτουργίες σε έναν κύκλο ύπνου-αφύπνισης ~24 ωρών. Ελέγχει τον ύπνο, το ξύπνημα, τη θερμοκρασία του σώματος, τις ορμόνες _πχ. μελατονίνη, τη φυσική ορμόνη που παράγεται από την επίφυση στον εγκέφαλο, ρυθμίζοντας τον κιρκάδιο ρυθμό. Εκκρίνεται στο σκοτάδι, ενημερώνοντας το σώμα ότι είναι ώρα για ύπνο. Χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα για την αντιμετώπιση της αϋπνίας, των διαταραχών ύπνου και τον μεταβολισμό), με υψηλότερα επίπεδα το πρωί
και 2. αδρεναλίνης,
__σημ. ^# γνωστή και ως επινεφρίνη, μια ζωτική ορμόνη και νευροδιαβιβαστής που παράγεται από τα επινεφρίδια και εκκρίνεται σε καταστάσεις στρες ή κινδύνου, προετοιμάζοντας το σώμα για fight-or-flight _"πάλη ή φυγή" αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό, τη ροή αίματος στους μυς και τα επίπεδα σακχάρου. 
1. κορτιζόλης και 2. αδρεναλίνης οι οποίες προκαλούν υπέρταση, ταχυκαρδία, υπερδιέγερση και ψυχολογική αναστάτωση.
Η μουσική ευθυγραμμίζει την συναισθηματική ισορροπία , την ψυχική ευεξία και την σωματική υγεία. Προϋπόθεση ωστόσο για την ευθυγράμμιση και ισορροπία πνεύματος (ψυχής), συναισθημάτων και σώματος είναι η ευαισθητοποίηση και αποδοχή από το άτομο , του συγκεκριμένου είδους μουσικής. Άρα το αποτέλεσμα είναι καλύτερο αν ο αποδέκτης έχει εκπαιδευτεί και καλλιεργηθεί στο άκουσμα μιας συγκεκριμένης μουσικής. Αν δεν προϋπάρξει αυτή η καλλιέργεια και η ανάλογη παιδεία για συγκεκριμένα ακούσματα τα αποτελέσματα θα είναι πενιχρά έως απογοητευτικά ενίοτε και αρνητικά δηλαδή να προκαλέσουν επιβάρυνση των συμπτωμάτων του ασθενούς - ακροατή. Άρα οι μουσικές προωθούν και βελτιώνουν την αισθητική αντίληψη ενός ατόμου καθώς και την ανάπτυξη των αισθητήριων οργάνων όταν υπάρχει σχετική ευαισθητοποίηση και ανάλογη καλλιέργεια. Όταν αυτά προϋπάρχουν το αρμονικό, οργανωμένο, ακέραιο, πλήρως εκλεπτυσμένο και ισορροπημένο έργο της μουσικής, αλλά και της τέχνης γενικότερα, ασκεί μια θαυμαστή αίσθηση ευχαρίστησης και απόλαυσης και εμπνέει βιώματα ηρεμίας, ισορροπίας και αγαλλίασης της καρδιάς, της ψυχής και του σώματος. Από την άλλη μεριά μια υπερβολικά έντονη , αποκρουστική ή κακόηχη μουσική (με αντικειμενικά ή υποκειμενικά κριτήρια) μπορεί να προκαλέσει αισθήματα αδιαφορίας, ενόχλησης ή και βασανισμού.  Γενικά οι υγιείς δυνάμεις της μουσικής , της τέχνης και της ομορφιάς γενικότερα συνωμοτούν , ενθαρρύνουν και οδηγούν προς τη μετάβαση σε απροσδόκητα μονοπάτια ηρεμίας, δημιουργικότητας , συμπόνιας και υγείας. 

• Ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος Πυθαγόρας ο οποίος ήταν ταυτόχρονα μουσικός, μαθηματικός και αστρονόμος κατέταξε στις τρεις απαραίτητες βασικές επιστήμες για την τέλεια μόρφωση του ανθρώπου τη μουσική, την αστρονομία και τα μαθηματικά-γεωμετρία. Ο ίδιος συνέδεε την αρμονία και την ψυχική υγεία με την μουσική , τα μαθηματικά και την κίνηση των ουρανίων σωμάτων. Πίστευε ότι όλο το σύμπαν είναι μια αρμονία η κατανόηση της οποίας κάνει τον άνθρωπο ευγενή, καλλιεργημένο και ψυχικά υγιή. 
• Ο επίσης κορυφαίος φιλόσοφος Πλάτωνας πίστευε ότι η μόρφωση και αγωγή με τη μουσική και την ποίηση αποτελούν την πιο σημαντική εκπαίδευση επειδή ο ρυθμός και η μελωδία εισχωρούν στα τρίσβαθα της ψυχής φέρνοντας μέσα της ευπρέπεια, υγεία και ομορφιά. Πίστευε επίσης ότι ο μουσικός άνθρωπος είναι ο ολοκληρωμένος άνθρωπος καθώς κάτω από την έννοια της μουσικής συμπεριλαμβάνονται το τραγούδι, ο χορός, η ποίηση, η λογοτεχνία, η γραφή, η ανάγνωση και η φιλοσοφία. Κάθε μια από τις παραπάνω τέχνες μπορεί να εκφράσει συγκεκριμένα αισθητικά και ηθικά στοιχεία και να τα μεταφέρει στην ψυχή ως σπόρο για καλλιέργεια της ψυχικής υγείας. 
• Ο Αριστοτέλης έλεγε ότι η μουσική πρέπει να διδάσκεται στους νέους επειδή παρέχει ψυχαγωγία και ξεκούραση και συμβάλλει στη διαμόρφωση του χαρακτήρα, τη διανοητική και αισθητική απόλαυση και την ψυχική καλλιέργεια. Η μουσική είναι η γιατρειά του πόνου που προκαλεί ο κάματος αναφέρει. 

Η μουσική ασκεί ισχυρή θεραπευτική δράση στις οξείες ψυχοπαθολογικές καταστάσεις που έχουν σαν αίτιο τον θάνατο και την απώλεια. Από εκεί προέκυψαν οι ψυχοθεραπευτικοί   "θρήνοι " των αρχαίων Ελλήνων που στις μέρες μας μετατράπηκαν σε μοιρολόγια τα οποία ανασυντάσσουν την ψυχή και επουλώνουν το ψυχικό τραύμα . Οι επωδοί , ήταν στίχοι ενός μικρού απλού ποιήματος ή ύμνου που απαγγελλόταν κατά μόνας ή ομαδικά , σιγανά και σχεδόν τραγουδιστά και χρησιμοποιούνταν για την ανακούφιση από το σωματικό πόνο της κάκωσης ή του πολεμικού τραύματος ιδίως κατά τη μεταφορά του πάσχοντος . Χρησιμοποιούνταν επίσης και για τα ψυχικά τραύματα. Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι ο μηχανισμός δράσης των επωδών οφείλεται στην έκκριση κάποιων ορμονών που ονομάζονται ενδορφίνες και καταπραΰνουν τον πόνο και την αγωνία. 

Στην Αρχαία Ελλάδα τα δύο βασικά μουσικά όργανα που σχετίζονταν με τη θεραπεία και την ψυχική ευεξία ήταν η Λύρα και ο Αυλός. Η λύρα συνδεόταν με τον Απόλλωνα και την κατευναστική μουσική της ηρεμίας , της τρυφερότητας και της τάξης. Ο αυλός συνδεόταν με τον Διόνυσο και την πρόκληση έντονων συναισθημάτων εκτόνωσης , ανακούφισης και κάθαρσης. Η Άρπα είναι έγχορδο όργανο πρόγονος της λύρας με ιστορία άνω των 5000 ετών. Άρπα και λύρα χρησιμοποιούνταν για τη θεραπεία ψυχικών παθήσεων, λιποθυμιών, δηγμάτων από φίδια αλλά κά σωματικών πόνων

Ο Αρπιστής

Στα Ασκληπιεία, η μουσική χρησιμοποιήθηκε ως θεραπευτικό μέσο για την πρόκληση ψυχικής αφύπνισης και εγρήγορσης πράγμα που εθεωρείτο ότι προκαλεί ισορροπία ψυχής και σώματος επιδρώντας ευεργετικά και στο ασθενές σώμα. Οι παιάνες ήταν μια μορφή ομαδικού άσματος που κατ αρχάς απευθυνόταν στον Απόλλωνα ή την Άρτεμη  αλλά στη συνέχεια και σε άλλους Θεούς,  σαν μια παράκληση  ώστε οι θεοί να σταματήσουν την έλευση κάποιων ασθενειών ή λοιμών. Αργότερα χρησιμοποιήθηκαν και ως θεραπεία για τον χρόνιο πόνο, τον θυμό, το άγχος και άλλες σωματικές παθήσεις. 

Ο χορός άρχισε σαν ένα μίγμα μουσικής και γυμναστικής και εξελίχθηκε σαν κίνηση, ρυθμός, αναπαράσταση και μίμηση συνδυαστικά με τραγούδι ή οργανική μουσική. Η εκτέλεση του χορού ελέγχεται από ποικίλους νευρολογικούς , ψυχολογικούς και σωματικούς μηχανισμούς τους οποίους βελτιώνει προκαλώντας ευχαρίστηση, ευεξία, άσκηση, ανάταση και ευφορία ψυχής και σώματος. Η τάξη στις κινήσεις του χορού  λέγεται  «ρυθμός», η τάξη στη φωνή ή το παίξιμο οργάνων με συνδυασμούς χαμηλών και υψηλών τόνων λέγεται «αρμονία» . Ο χορός είναι ένας συνδυασμός ρυθμού ,αρμονίας και άσκησης. Ξεκίνησε σαν παιγνίδι, γέλιο, ευχαρίστηση και γυμναστική και εξελίχθηκε σε προετοιμασία για τον πόλεμο, κοινωνικοποίηση και συμφιλίωση. Εκτελούνταν κυρίως ομαδικά σε κυκλικούς ή ευθείς σχηματισμούς. Είναι τεκμηριωμένο ότι και οι σωματικές του δράσεις είναι πολλές και ποικίλες. Ενδυναμώνει το μυϊκό σύστημα των ποδιών, των χεριών και της μέσης, ενδυναμώνει τον καρδιακό και τους αναπνευστικούς μύες, μειώνει την αρτηριακή πίεση και το σάκχαρο του αίματος. 

Η Τέχνη Του Λόγου και Των Γραμμάτων 

Στην κατηγορία αυτή υπάγονται η ποίηση, ο προφορικός λόγος, η ανάγνωση, το θέατρο και η γραφή ποιημάτων ή πεζών κειμένων. Το θέατρο εισήχθη στον κόσμο για πρώτη φορά από τους αρχαίους Έλληνες και υιοθετήθηκε στη συνέχεια από όλο τον κόσμο. Συναφείς έννοιες που είχαν αφετηρία την Αρχαία Ελλάδα είναι και το δράμα, η ποίηση, η μουσική, ο ρυθμός, η αρμονία και άλλα. 

Η θεραπευτική αξία του θεάτρου έχει αναγνωριστεί από αρχαιοτάτων χρόνων και έχει επιβεβαιωθεί επιστημονικά πολλές φορές. Η ενασχόληση κάποιου με το θέατρο , είτε ως ερμηνευτής είτε ως θεατής , συμβάλλει στη βελτίωση της έκφρασης των συναισθημάτων, την αυτογνωσία , την ανακάλυψη άγνωστων πτυχών της προσωπικότητας , ενώ αναπτύσσει την συναισθηματική ευφυΐα. Το θέατρο βοηθάει στην κοινωνικοποίηση του ατόμου, στην άσκηση της μνήμης και της λογικής . Προωθεί την συναισθηματική ωρίμανση , την ενσυναίσθηση και την κατανόηση των άλλων . Επίσης βοηθάει στην κίνηση και την έκφραση, και στη βελτίωση νευρολογικών διαταραχών . Τέλος πολλές φορές οδηγεί το άτομο στην κάθαρση δηλαδή στην εξωτερίκευση και ανακούφιση από κάποιες τραυματικές συναισθηματικές κεμπειρίες.

Το θέατρο δεν είναι μια απλή τέχνη είναι πολλά παραπάνω. Είναι εργαλείο αναζήτησης της αλήθειας, ενώ διαμορφώνει χαρακτήρες με ηθικά, ανθρωπιστικά και συναισθηματικά στοιχεία, συμβάλλοντας στην ψυχική και πνευματική καλλιέργεια .  Το θέατρο έφθασε στο αποκορύφωμά του στην Αρχαία Κλασική Ελλάδα. Η θεματολογία , η σπουδαιότητα των νοημάτων και η πλοκή του Αρχαίου Ελληνικού Θεάτρου είναι τόσο διεισδυτικές και διαχρονικές που τα έργα της εποχής εκείνης εξακολουθούν να παίζονται αυτούσια  μέχρι σήμερα στα σπουδαιότερα θέατρα όλου του Κόσμου με εξαιρετική επιτυχία και χιλιάδες ενθουσιασμένους θεατές. 

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι το έργο του κορυφαίου τραγικού ποιητή  Σοφοκλή  «Οιδίπους Τύραννος» , θεωρείται η πληρέστερη τραγωδία όλων των εποχών που έχει γραφτεί ποτέ σε όλο τον κόσμο.  Η τραγωδία αυτή αποτέλεσε θέμα των επών του Οι Θηβαϊκού Κύκλου (750-500 πΧ) . Εκτυλίσσεται στην αρχαία Θήβα όταν η πόλη επλήγη από ένα φοβερό λοιμό, πιθανόν πανώλη. Ο Οιδίποδας που είναι ο κεντρικός ήρωας της τραγωδίας ήταν τότε ο βασιλιάς της πόλης - κράτους των Θηβών. Είναι ένας πλούσιος, επιτυχημένος και ευτυχισμένος βασιλιάς ενός πλούσιου και ευημερούντος κράτους με ευτυχισμένους κατοίκους. Αίφνης ο πανίσχυρος, δοξασμένος και δυνατός βασιλιάς μετατρέπεται σε ένα αδύναμο, πτωχό και ανίσχυρο άνθρωπο λόγω του ότι εμπλέκεται σε πράξεις βδελυρές , αποκρουστικές και  ηθικά καταδικαστέες , αν και εν αγνοία του. Τι είχε συμβεί; Χρόνια πριν ο Οιδίποδας ο οποίος εγκαταλειφτεί στο όρος Κιθαιρώνα από τον πατέρα του, βασιλιά των Θηβών Λάϊο βρέθηκε από ένα βοσκό ο οποίος τον χάρισε στον βασιλιά της Κορίνθου Πόλυβο ο οποίος το ανάθρεψε σαν γιο του. Μερικά χρόνια αργότερα ο Οιδίποδας εγκατέλειψε την Κόρινθο και κατευθύνθηκε προς τη Θήβα. Στο δρόμο εμπλέκεται σε ένα καυγά με κάποιους συνοδούς μιας άμαξας και τον ιδιοκτήτη της . Γίνεται μάχη και ο Οιδίποδας σκοτώνει τους συνοδούς της άμαξας και τον ιδιοκτήτη  ο οποίος κατά σύμπτωση ήταν ο Λάϊος, ο πραγματικός του πατέρας τον οποίο ο Οιδίποδας δεν γνώριζε. Συνεχίζοντας τον δρόμο προς τη Θήβα ο Οιδίποδας συναντά ένα φοβερό τέρας τη Σφίγγα η οποία είχε κεφάλι ανθρώπου και σώμα λιονταριού. Η Σφίγγα σκότωνε κάθε διαβάτη που περνούσε αν δεν απαντούσε στον γρίφο  «ποιο είναι εκείνο το τέρας - ον που το πρωί στέκεται στα τέσσερα, το μεσημέρι στα δύο και το βράδυ στα τρία» . Ο Οιδίποδας απάντησε σωστά λέγοντας , ο άνθρωπος, ο οποίος στην αρχή της ζωής του μπουσουλάει με τα τέσσερα, στην ακμή του στέκεται στα δυο πόδια και στα γηρατειά στηρίζεται στα  δύο πόδια και το μπαστούνι. Η λύση του αινίγματος προκαλεί τον θάνατο της Σφίγγας και την απελευθέρωση της Θήβας. Ο Οιδίποδας κερδίζει τη βασιλεία της, γίνεται τύραννος και παντρεύεται τη χήρα βασίλισσα της Θήβας η οποία όμως ήταν η βιολογική μητέρα του . Μαζί της έκανε τέσσερα παιδιά. Μετά από κάποια χρόνια προόδου και ευημερίας ενσκήπτει στην πόλη μια φοβερή αρρώστια ,ένας φοβερός λοιμός που βυθίζει την πόλη στο θάνατο , τη δυστυχία και την απελπισία. Ο Οιδίποδας προσπαθεί να βρει την αιτία ή κάποιο ηθικό αμάρτημα γι’ αυτή την απερίγραπτη συμφορά και μαθαίνει τη φοβερή αλήθεια. Το αμάρτημα το είχε διαπράξει ο ίδιος όταν σκότωσε τον πατέρα και παντρεύτηκε την μητέρα του . Ο Οιδίποδας αναλαμβάνει πλήρως τις ευθύνες του για όσες βδελυρές πράξεις είχε διαπράξει έστω και χωρίς τη θέλησή του. Η τραγωδία αναφέρεται κυρίως στο αβέβαιο της μοίρας του ανθρώπου που μπορεί να τον οδηγήσει σε τραγικά μονοπάτια και να του στερήσει με μιας όσα με κόπο και τύχη απέκτησε και από βασιλιά να τον κάνει ζητιάνο, από πλούσιο πάμπτωχο και από ευτυχή, δυστυχή. Ο Οιδίποδας μας διδάσκει μια συμπεριφορά με ψυχικό σθένος και αίσθημα   ευθύνης αφού παρά τα τραγικά γεγονότα που του σημάδεψαν τη ζωή αυτός δεν απέφυγε , τουναντίον επεδίωξε να μάθει την αλήθεια μέχρι το τέλος έστω και αν αυτή ήταν εις βάρος του ,  όπως και έγινε. Τελικά μαθαίνοντας αναλαμβάνει τις ευθύνες του  και αναμετριέται με την αλήθεια τιμωρώντας ο ίδιος τον εαυτό για το ανοσιούργημα που διέπραξε. Χωρίς να διστάσει , ήρθε αντιμέτωπος με την πράξη του και αυτοτυφλώθηκε παρακαλώντας να σταλεί εξορία ανησυχώντας μόνο για την τύχη των παιδιών του. Η μητέρα του και γυναίκα του Ιοκάστη αυτοκτόνησε δι’ απαγχονισμού. 

Το έργο του Σοφοκλή αποτελεί ύψιστο έργο ψυχικής καλλιέργειας και υγείας , ήθους και αξιοπρέπειας. Πέραν των ανωτέρω διδαγμάτων το έργο εμμέσως πλην σαφώς αναφέρεται και στα πολλαπλά ψυχικά προβλήματα και τραύματα που αναφύονται όταν αναπτυχθεί μια νοσηρή συναισθηματική σχέση και εξάρτηση μεταξύ ενός παιδιού και του γονέα του αντίθετου φύλου. Η νοσηρή αυτή κατάσταση αναγνωρίσθηκε ως ιδιαίτερη νοσολογική οντότητα που απαιτεί ιδιαίτερη θεραπεία και ονομάστηκε από το μεγάλο Αυστριακό ψυχίατρο Σίγκμουντ Φρόυντ, Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα, μετά από 2200 χρόνια αναγνωρίζοντας έτσι την πρωτοπορία της Αρχαιοελληνικής ιατρικής σε αυτόν το τομέα. 

Εικαστικές Τέχνες και Υγεία 

Η ζωγραφική της Αρχαιότητας δεν είναι πολύ γνωστή στη σημερινή Ελλάδα αν και ήταν πολύ εξελιγμένη όσο αφορά τις τεχνικές, τη θεματολογία και την έκφραση. Οι αρχαίοι Ελληνες ζωγράφιζαν πάνω σε αγγεία, σε ξύλινους πίνακες, σε τοίχους, σε ταφικά μνημεία και σε αγάλματα. Όλα τα αγάλματα από μάρμαρο ήταν ζωγραφισμένα και όχι λευκά όπως τα  βλέπουμε σήμερα. Δυστυχώς τα υλικά που χρησιμοποιούσαν , τόσο τα χρώματα όσο και οι ξύλινοι πίνακες,  δεν άντεξαν στη φθορά του χρόνου. Παρά ταύτα έχουν σωθεί πολλές ζωγραφικές παραστάσεις κυρίως σε ταφικά μνημεία και σε αγγεία που μας δίνουν μια πολύ καλή εικόνα για την τεχνική και την ποιότητα της Αρχαιοελληνικής ζωγραφικής , η οποία είχε κατακλύσει με αριστουργήματα σχεδόν όλες τις πόλεις , τα μνημεία, τα δημόσια κτίρια , τους ναούς  και τους τάφους .  Ακόμη και σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε από τα λίγα ευρήματα που έχουν διασωθεί λαμπερά χρώματα, έντονες αποχρώσεις , εκπληκτικά σχέδια και εντυπωσιακές αρμονίες. Η μεγαλύτερη συλλογή ζωγραφικών έργων έχει ανακαλυφθεί στη Μακεδονία, στους βασιλικούς τάφους της Βεργίνας . 

Τον τελευταίο αιώνα έχει αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η  ζωγραφική ιδιαίτερα αλλά και όλες οι εικαστικές τέχνες επηρεάζουν ποικιλοτρόπως διάφορα όργανα του ανθρώπου και περιοχές του εγκεφάλου που είναι κρίσιμες για την επεξεργασία των συναισθημάτων και το αίσθημα ανταμοιβής , δηλαδή το αίσθημα της απόλαυσης. Άτομα που ασχολούνται με τις τέχνες από μικρή ηλικία έχουν ευρύτερες κινητικές και ακουστικές ικανότητες καθώς οι ανάλογες περιοχές του εγκεφάλου αναπτύσσονται καλύτερα. Με τις τέχνες επηρεάζονται θετικά πολλές ενδοκρινικές λειτουργίες. Οι τέχνες γενικότερα βοηθούν στη ρύθμιση των συναισθημάτων ,   στη μείωση του άγχους ,  των νευρώσεων και της κατάθλιψης και στην πρόληψη της άνοιας. Επίσης ωθούν στην αντιμετώπιση της ζωής με θετικό τρόπο. Οι εικαστικές τέχνες (ζωγραφική, γλυπτική, σχέδιο, φωτογραφία  αρχιτεκτονική αγγειογραφία) αποτελούν ισχυρό εργαλείο ενίσχυσης της ψυχικής και σωματικής υγείας καθώς βελτιώνουν την αυτογνωσία και τις γνωστικές λειτουργίες και προάγουν την κοινωνικοποίηση και την κοινωνική διασύνδεση. Χρησιμοποιούνται για την αποδοχή της ασθένειας και τη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων τα οποία δεν μπορούν εύκολα να εκφραστούν με λόγια. Η επαφή κάποιου (κάποιας) με τις τέχνες είτε ως δημιουργός είτε ως παρατηρητής (μουσεία, γκαλερί, εκθέσεις) βελτιώνει τις διαπροσωπικές σχέσεις ιδιαίτερα σε ομαδικές δραστηριότητες, ενισχύει την εμπιστοσύνη και την κοινωνική ανεκτικότητα μεταξύ των ατόμων , μειώνει τα συναισθήματα κοινωνικής παραμέλησης και απομόνωσης. Δεν είναι απαραίτητο το μεγάλο ταλέντο ούτε η εις βάθος γνώση του αντικειμένου. Ούτως ή αλλιώς η τέχνη δρα ως καταφύγιο που βοηθά στη μετουσίωση του φόβου σε δύναμη και του πόνου σε αισιοδοξία. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει αποφανθεί μετά βεβαιότητας ότι η ενασχόληση με τις τέχνες με οποιαδήποτε μορφή κάνει καλό στην ψυχική και τη σωματική υγεία. Ειδικοί επιστήμονες της Οργάνωσης έχουν αποφανθεί  κατηγορηματικά : « Αν ασχολείστε με οποιασδήποτε μορφή τέχνης μπορεί να μην κάνετε (μεγάλο) καλό στην ίδια την τέχνη , σίγουρα όμως κάνετε καλό στον εαυτό σας». 

Οι τέχνες και ιδιαίτερα οι εικαστικές τέχνες έχουν χρησιμοποιηθεί ως θεραπευτικά εργαλεία σε ψυχιατρικούς ασθενείς καθώς τους βοηθούν να επικοινωνήσουν γενικά με άλλους ανθρώπους και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους λόγω του ότι δυσκολεύονται ή αδυνατούν να το πράξουν από μόνοι τους. Η εικαστική ψυχοθεραπεία διευκολύνει την έκφραση φόβων, συναισθημάτων και ανησυχιών. Επίσης η τέχνη βοηθάει τους ψυχικά πάσχοντες να αναγνωρίσουν και να αποδεχθούν την ασθένειά τους ιδίως αν συμμετέχουν ως δημιουργοί εικαστικών τεχνών.

Οι εικαστικές τέχνες στην Αρχαία Ελλάδα δεν ήταν μια απλή διακοσμητική εικόνα. Ο κύριος στόχος ήταν να  τιμηθούν οι Θεοί από όσους ανέμεναν θεραπεία . Επίσης ως αίτημα προστασίας από κάθε ασθένεια αλλά και κάθε απειλή. Τα αγγεία ( αμφορείς , κρατήρες , κύλικες) με περίτεχνες επ’ αυτών αγγειογραφίες χρησιμοποιούνταν ως ιερά αντικείμενα και δώρα προς τους θεούς, σε συμπόσια, σε τάφους, για αποθήκευση , μεταφορά ή σερβίρισμα κυρίως υγρών αγαθών. Οι εικόνες επ’ αυτών απεικονίζουν την ομορφιά και την αρετή. Είχαν σχεδόν πάντα επίκεντρο τον άνθρωπο, διηγούμενες ιστορίες από τη μυθολογία, την καθημερινή ζωή , αθλητικούς αγώνες , από μάχες και από εκφάνσεις της ζωής όπως τελετές , συμπόσια και γιορτές , τις χαρές και τον θάνατο , προετοιμάζοντας τους ανθρώπους για κάθε φαινόμενο της ζωής θλιβερό ή χαρούμενο. Γενικότερα έδιναν πρότυπα υγιούς αισθητικής διδασκαλίας, συναισθηματικής ωρίμανσης και πνευματικής καλλιέργειας ( Εικ.2.  Ο κρατήρας του Ευφρονίου).  Οι εικαστικές τέχνες στην Αρχαία Ελλάδα διακρίνονταν για την επιδίωξη της αρμονίας και της ισορροπίας μεταξύ του ρεαλιστικού και του επιθυμητού. Περιέγραψαν με επιστημονική τελειότητα την κίνηση, το πάθος, την πλαστικότητα, τη στιβαρότητα και την έκφραση της φυσικής τελειότητας όχι μόνο των σωμάτων αλλά και της ψυχής και των συναισθημάτων. 

Με τη γλυπτική αποτυπώθηκε με απαράμιλλη τεχνική η έκφραση της ανθρώπινης μορφής. Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν κατανοήσει αυτό που σήμερα έχει αποδειχθεί πλήρως μετά από ενδελεχείς και συστηματικές μελέτες και πειράματα εξειδικευμένων νευροεπιστημόνων. Όταν ένα άτομο ασχολείται με τις τέχνες δίνει στον εγκέφαλο , δηλαδή στην πηγή των ψυχικών λειτουργιών , αυτό που έχει ανάγκη ώστε  να είναι ευτυχές και συναισθηματικά ώριμο. Οι τέχνες βοηθούν στην εκπλήρωση των  βασικών ψυχολογικών αναγκών που αποτελούν τα δομικά στοιχεία της ψυχικής υγείας του ανθρώπου όπως η αυτονομία, ο έλεγχος, η αίσθηση κυριαρχίας και ηρεμίας. Με τις τέχνες οι άνθρωποι μαθαίνουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους ηρεμώντας τα ή διεγείροντάς τα ανάλογα με τις περιστάσεις , βοηθώντας στην αντιμετώπιση των εξάρσεων και του άγχους. Για τον εγκέφαλο οι τέχνες αποτελούν κινητήρια δύναμη ανάπτυξης των περιοχών που εμπλέκονται στην αισθητηριακή επεξεργασία της μνήμης , στην κίνηση  ,την κατανόηση των άλλων, την δημιουργία υγιών προτύπων και τη βελτίωση της αισθητικής. Με την πάροδο του χρόνου η ενασχόληση με τις τέχνες αυξάνει τη διασύνδεση μεταξύ διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου και του όγκου της φαιάς ουσίας , στοιχεία που αποτελούν τον ορισμό της ευφυΐας. Οι τέχνες συμβάλλουν στην επί μακρύτερο χρόνο διατήρηση της  υγείας του εγκεφάλου και ανταγωνίζονται τη γήρανσή του. 

Στο απόγειο της τέχνης τους οι αρχαίοι Έλληνες γλύπτες δημιούργησαν έργα όπου οι άνδρες έχουν λεπτά, γυμνασμένα, εύρωστα σώματα με συμμετρία και κίνηση. Αργότερα προστίθεται και η έκφραση της συναισθηματικής κατάστασης και της σύνδεσης με το περιβάλλον. Οι γυναίκες σταδιακά αρχίζουν να επιδεικνύουν την ομορφιά τους, τη θηλυκότητά τους και τον αισθησιασμό πράγματα που στα προηγούμενα στάδια δεν υπήρχαν. Η γενική τάση ωστόσο ήταν τα αγάλματα να παραπέμπουν προς το το ωραίο και το αληθινό. Στο αποκορύφωμα της τέχνης τους ήταν εμφανής η έκφραση των συναισθημάτων όπως η λύπη, οι χαρές, η σοβαρότητα, η ηρεμία, η αγωνιστικότητα και η ταπεινότητα. Οι γυναίκες στην αρχή ήταν σοβαρές, αυστηρές, σχεδόν ουδέτερες και ολοκληρωτικά ντυμένες . Στη συνέχεια απέκτησαν ομορφιά με γυναικεία χαρακτηριστικά, με συναισθηματική και ερωτική διάθεση και απελευθερωμένο πνεύμα. Άρχισαν να επιδεικνύουν τα σωματικά τους προσόντα μέσω του πιο ελεύθερου ντυσίματος το οποίο πολλές φορές αποκάλυπτε κάλλη. 

Το εκπληκτικό άγαλμα του Ηνίοχου αποτυπώνει όσο κανένα άλλο ένα υγιές, γυμνασμένο και σφριγηλό σώμα, με άριστο παράστημα, ζωντανή κίνηση , εντυπωσιακή τελειότητα και έκφραση που αποδίδει με αξιοθαύμαστο τρόπο το εσωτερικό ήθος και το πνεύμα του αθλητή. Το άγαλμα δημιουργήθηκε περί το 480-460 πΧ. Έχει ύψος 1.80μ και εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Δελφών . Αποτελεί μέρος ενός συμπλέγματος που απαρτιζόταν από τον Ηνίοχο, ένα τέθριππο (δλδ άρμα με τέσσερα άλογα) και μάλλον μια δεύτερη μορφή που πιθανότατα ήταν ένας νεαρός ιπποκόμος. Το έργο ήταν αφιέρωμα στον θεό Απόλλωνα από τον Πολύζαλο ο οποίος ήταν τύραννος της Γέλας της Σικελίας . Έγινε για  να τιμήσει τη νίκη του στο αγώνισμα της αρματοδρομίας στα Πύθια το 478 ή 474 πΧ . Ο Ηνίοχος εμφανίζεται ως ένας ευγενής έφηβος της εποχής του. Φοράει ένα χιτώνα μακρύ ως τα σφυρά του. Ένας πλατύς ζωστήρας σφίγγει τον χιτώνα ψηλά πάνω από τη μέση και ένας ιμάντας σταυρώνει τον κορμό κάτω από την μασχάλη που ονομάζεται αναλαβός και χρησιμεύει για να συγκρατεί το ρούχο ώστε να μη φουσκώνει από τον άνεμο, όταν το άρμα τρέχει. Στο πίσω μέρος του κορμού ο χιτώνας έχει πτυχώσεις κυματιστές, λοξές ή καμπύλες που δείχνουν ότι το άρμα κινείται. Όμως στο κάτω και πίσω μέρος   του χιτώνα οι πτυχώσεις είναι κατακόρυφες, βαθιές και ίσιες σαν να είναι περίπου ακίνητες τονίζοντας όμως την κορμοστασιά του αναβάτη. Μια άλλη λεπτομέρεια είναι ότι οι πτυχώσεις μοιάζουν με ιωνικούς κίονες. Το άγαλμα δεν είναι άκαμπτο αλλά δείχνει σαν να κινείται αργά. Έχει μια μικρή στροφή προς τα δεξιά που αρχίζει από το πόδια , προχωρά στη λεκάνη, το στήθος και το κεφάλι και φτάνει μέχρι το βλέμμα. Δεν σώζεται ολόκληρο το σύμπλεγμα, βρέθηκαν μόνο ο Ηνίοχος, δύο πόδια αλόγων, μια  ουρά , κομμάτια από τον ζυγό του άρματος και ένα χέρι με απομεινάρια ηνίων (προφανώς ένα από τα χέρια  που κρατούσε τα ηνία) και ένα κεντρί. Τα πόδια  του πατούν στερεά στο έδαφος με τα δάκτυλα εξαιρετικά σμιλευμένα. Με μια πιο προσεκτική ματιά φαίνεται ότι το όλο σύμπλεγμα δεν απεικονίζεται κατά τη διάρκεια του αγώνα καθώς αποκαλύπτεται ότι η κίνηση του άρματος και του αναβάτη είναι ήπια, δεν έχει την ένταση του αγώνα. Ωστόσο οι φλέβες του αθλητή διαγράφονται έντονα αποκαλύπτοντας την υπερπροσπάθεια που μόλις προηγήθηκε αλλά και την βαθιά γνώση της ανατομίας από τον δημιουργό. Το χέρι που σώθηκε (το δεξί) κρατά το ηνίο με στιβαρό τρόπο. Τα μάτια του κοιτάζουν λοξά δεξιά με πολύ εκφραστικό τρόπο που παρόμοιος  δεν έχει υπάρξει . Οι βολβοί των οφθαλμών είναι από λευκό σμάλτο, η ίριδα από καστανή ημιπολύτιμη πέτρα και οι κόρες από πολύτιμους λίθους. Οι βλεφαρίδες κατασκευασμένες από μικρά χάλκινα σύρματα. Τα χείλη από λεπτά φύλλα κόκκινου χαλκού αποδίδοντας σαρκώδη εικόνα που πίσω τους διακρίνονται αχνά , ασημένια δόντια. Τα μαλλιά του κοντά , κολλημένα στο κεφάλι, σαν να είναι ακόμα υγρά από τον ιδρώτα, συγκρατούνται από μια ασημένια ταινία. Το άγαλμα παρουσιάζεται αμέσως μετά τον αγώνα, όταν κάνει τον γύρο του θριάμβου στον Ιππόδρομο. Το σύνολο της εικόνας και των εκφράσεων του Ηνίοχου συνθέτουν μια σεμνότητα, μια ευπρέπεια, μια απόλυτη σωματική και ψυχική ισορροπία. Παρά την μεγάλη νίκη δεν υπάρχουν ξέφρενοι πανηγυρισμοί ούτε επινίκιοι αλαλαγμοί. Υπάρχει μια συγκρατημένη αυτοπεποίθηση, μια ήρεμη δύναμη. Δεν υπάρχει έπαρση και αλαζονεία , υπάρχει μια απλή ικανοποίηση , μια ήπια ανεμελιά , μια ηρεμία μετά την κορύφωση της αυτοσυγκέντρωσης και τον σκληρό αγώνα. Πουθενά δεν τονίζεται ο θρίαμβος που προηγήθηκε,  απλώς υποσημαίνεται.  Ο δημιουργός του αγάλματος δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένο ποιος είναι. Πιθανολογείται κάποιος εκ των: Πυθαγόρας  ο Ρηγίνης (ο πιο πιθανός),  Κάλαμις και Ονάτας  ο Αιγινήτης . Η λεπτομερής παρατήρηση,  η σπουδή και η αποκωδικοποίηση των σημαινομένων του αγάλματος αποτελούν μάθημα ζωής , αγωγή ψυχικής υγείας και πνευματικής καλλιέργειας. Είναι ένα έργο που κανένας δεν πρέπει να χάσει όχι απλώς να το επισκεφτεί αλλά να το παρατηρήσει με προσοχή, να το μελετήσει και να προσπαθήσει να αφουγκραστεί σε βάθος την εικόνα και το πνεύμα του.

                Ο κρατήρας του Ευφρονίου.

Ο κρατήρας ήταν ένα τεράστιο πήλινο αγγείο που χωρούσε περί τα 45 λίτρα. Χρησιμοποιούνταν για ανάμιξη κρασιού με νερό. Ως γνωστόν οι Αρχαίοι Έλληνες έπιναν το κρασί αραιωμένο με νερό. Ο συγκεκριμένος κρατήρας έχει πλασθεί από τον Ευξίθεο και έχει ζωγραφιστεί από τον Ευφρόνιο κατά τον έκτο αιώνα πχ . Ο Ευφρόνιος θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους της Αρχαϊκής Εποχής. Ανήκει στην ομάδα των πρωτοπόρων ζωγράφων οι οποίοι απέδωσαν το ανθρώπινο σώμα σε διάφορες στάσεις σύμφωνα με τα πρότυπα της εποχής. Στον κρατήρα απεικονίζεται ο θάνατος του μυθικού ήρωα Σαρπηδόνα ο οποίος ήταν γιος του Δία και της Λαοδάμειας. Κατά την Ιλιάδα του Ομήρου ο Σαρπηδόνας σύμμαχος των Τρώων σκοτώθηκε από τον Πάτροκλο κατά τον Τρωικό πόλεμο. Ήταν μεγάλος ήρωας και ο θάνατος του σκόρπισε  μεγάλη θλίψη. Πολύ λυπήθηκε και ο Δίας ο οποίος όμως δεν παρενέβη υπέρ του κρατώντας ουδέτερη και δίκαιη στάση κατά την μονομαχία των δύο ανδρών αν και ο Σαρπηδόνας ήταν γιος του. Διέταξε όμως τον Θάνατο και τον Ύπνο που θεωρούνταν αδέρφια να μεταφέρουν τον νεκρό πίσω στην πατρίδα με όλες τις τιμές . Η σκηνή του αγγείου δείχνει το νεκρό σώμα του Σαρπηδόνα να μεταφέρεται από τον Θάνατο και τον Ύπνο από το πεδίο της μάχης για να μην το βεβηλώσουν οι εχθροί. Στο βάθος φαίνεται ο ψυχοπομπός Ερμής και εκατέρωθεν δύο άνδρες οπλισμένοι. Ο Ευφρόνιος αναπαράστησε τη σκηνή με εκπληκτικές λεπτομέρειες. Το αγγείο έχει πάνω του χιλιάδες γραμμές χωρίς σε κανένα σημείο η μία να υπερκαλύπτει την άλλη κάτι που θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο .να γίνει πάνω σε υγρό πηλό όπου δούλευαν οι αγγειογράφοι.
Υπολογίζεται ότι ο Ευφρόνιος έπρεπε να τελειώσει το έργο σε μία ώρα επειδή μετά από αυτό το διάστημα ο πηλός ξηραίνεται μη επιτρέποντας την περαιτέρω απεικόνιση. Οι παραστάσεις στον κρατήρα του Ευφρονίου θεωρούνται εκπληκτικές. Το αγγείο βρέθηκε σε λαθρανασκαφή Ετρουτσκικού  τάφου στη Ρώμη και πουλήθηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης όπου εκτέθηκε από το 1972 έως το 2003 οπότε και επέστρεψε στην Ρώμη μετά από νομικές διαδικασίες. Σήμερα εκτίθεται στο Ετρουτσκικό Μουσείο της Βίλας Τζούλια της Ρώμης. Για 31 χρόνια ήταν το καμάρι του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης.  Ο διευθυντής του μουσείου Τόμας Χάβιγκ είχε δηλώσει: Η ζωγραφική του είναι εφάμιλλη ενός Ντα Βίντσι και ενός Ντύρερ. Η δραματουργική του σύνθεση έχει την ένταση των καλύτερων συνθέσεων του Ρέμπραντ. Η αρχιτεκτονική του είναι επιπέδου Παρθενώνα σε σμικρογραφία. Ο καλλιτέχνης υπήρξε καινοτόμος όπως ο Πάμπλο Πικάσο. Είναι το ωραιότερο αγγείο στον κόσμο και ένα από τα σπουδαιότερα αποκτήματα στα 102 χρόνια του Μουσείου μας.

Η τέχνη στην Αρχαία Ελλάδα δεν ήταν μια ξεχωριστή θεραπευτική αγωγή ούτε προφανώς μια μέθοδος που θεράπευε τα πάντα και πλήρως . Ήταν ένα μέρος της θεραπείας που εντασσόταν στην Ολοκληρωμένη Ολιστική θεραπευτική και προληπτική φροντίδα . Λειτουργούσε ή προσπαθούσε να λειτουργήσει σαν ένα εργαλείο μέσα στα Ασκληπιεία, τους ναούς υγείας της εποχής, στοχεύοντας στη θεραπεία του μυαλού και του σώματος μέσω της μουσικής, του θεάτρου και των αισθητικών τεχνών που συνδυάζονταν με ένα ευχάριστο περιβάλλον  Η όλη αισθητική απέπνεε ηρεμία και προσπάθεια σύνδεσης σώματος και ψυχής παραπέμποντας στον γνωστό Ιπποκρατικό κανόνα «Νους Υγιής εν Σώματι Υγιή». Αυτή η Τέχνη της Ιατρικής συνδυαζόταν έντονα με την πνευματική και σωματική ευεξία, την Ολιστική Υγεία εστιάζοντας στην σύζευξη της   πνευματικής και συναισθηματικής  κατάστασης του ασθενούς με τα οργανικά αίτια και την παράλληλη αντιμετώπιση και προστασία τους.

Τα προηγούμενα χρόνια επειδή σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη αντιμετώπιση των οργανικών (σωματικών) παθήσεων παραμελήθηκε σοβαρά η επαρκής φροντίδα του πνεύματος, του συναισθήματος και της ψυχής και από τους γιατρούς και από την πολιτεία και από τα ίδια τα άτομα, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται καχεκτικός ο παράγοντας Ευεξία. Αυτή η τέχνη της Ιατρικής Ολιστικής αποκατάστασης της Υγείας έχει ξεκινήσει αλλά με αργούς ρυθμούς και με προϋπόθεση το ιδιωτικό κέρδος κάνοντας σχεδόν αδύνατη την συμμετοχή της πλειοψηφίας του κόσμου,  περιοριζόμενη σε λίγους.  Το σημερινό ζητούμενο  είναι να μπει στο επίκεντρο του ιατρικού ενδιαφέροντος η πνευματική και συναισθηματική πλευρά του ατόμου ωθώντας και την πολιτεία προς αυτή την κατεύθυνση κόντρα στην τάση της κρατικής αδιαφορίας και της ιδιωτικοποίησης  των πάντων, ακόμα και της φροντίδας για υγιή ανάπτυξη και θεραπεία του πνεύματος και του συναισθήματος του ανθρώπου. 

Προλαμβάνοντας τον καρκίνο _ο ρόλος της σωστής διατροφής _ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Γράφει ο \\ Ευάγγελος (Βαγγέλης) Νάνος _Χειρουργός 

Από το πολύ μακρινό παρελθόν έως και πρόσφατα, επί χιλιάδες χρόνια, ο καρκίνος αποτελούσε για πολλούς ανθρώπους μια μυστηριώδη και τρομακτική αρρώστια. Τα  τελευταία όμως χρόνια επειδή έχουν προστεθεί πολλές γνώσεις σχετικά με τα αίτια, τους μηχανισμούς εξέλιξης και έχουν βρεθεί πολλοί αποτελεσματικοί τρόποι θεραπείας και πρόληψης σε πολλές μορφές καρκίνου η εικόνα αυτή έχει αλλάξει κυρίως στις χώρες που είναι οικονομικά και κοινωνικά προηγμένες. Παρά ταύτα στη χώρα μας και σε πολλούς ανθρώπους εξακολουθεί να υπάρχει η εντύπωση ότι ο καρκίνος είναι μια αρρώστια με προδιαγεγραμμένη κακή πορεία και δυσμενή κατάληξη , πράγμα που τους κάνει να αποφεύγουν κάθε προληπτικό έλεγχο και ενίοτε και κάθε προτεινόμενη θεραπεία.  Η αλήθεια πάντως είναι ότι από τους 200  διαφορετικούς τύπους καρκίνου που είναι γνωστοί σήμερα πολλοί αντιμετωπίζονται με επιτυχία ενώ πολλοί άλλοι μπορούν να προληφθούν εν όλω ή εν μέρει. Οι λόγοι για τους οποίους παραμένει η στρεβλή  αυτή εικόνα είναι πολλοί με κυριότερο το ότι δεν έχει βρεθεί ένας τρόπος απλής και αποτελεσματικής θεραπείας για όλους τους τύπους καρκίνου. Άλλοι επιπρόσθετοι λόγοι είναι η λάθος εικόνα που δίνουν ορισμένα μέσα ενημέρωσης που μιλάνε για "επάρατη" νόσο (επάρατη από τις λέξεις επί και αρώμαι= καταριέμαι, δηλαδή η επικατάρατη, η καταραμένη νόσος) . Επίσης οι δυσνόητες και   αλληλοσυγκρουόμενες πολλές φορές ιατρικές ενημερώσεις και ανακοινώσεις και τέλος οι τρομακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς κατά τα στάδια του διαγνωστικού ελέγχου, της θεραπευτικής αγωγής, της σωστής παρακολούθησης, της διασφάλισης μιας ικανοποιητικής ποιότητας ζωής για τους ασθενείς και της επιτήρησης των ατόμων με ιστορικό καρκίνου από ένα παραπαίον Εθνικό Σύστημα Υγείας και με την απουσία μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής η οποία είναι ιδιαίτερα εμφανής όταν ο καρκίνος αφορά κάποια περίπλοκη περίπτωση όπου απαιτούνται συνδυασμένες ιατρικές πράξεις από διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες. Σε γενικές γραμμές και σε πολλές περιπτώσεις οι Ελληνικές Κρατικές δομές παρά την αυταπάρνηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού με δυσκολία ανταποκρίνονται στην αντιμετώπιση του καρκίνου με τους σύγχρονους τρόπους και τις σύγχρονες δυνατότητες που παρέχει η ιατρική επιστήμη λόγω των τεράστιων ελλείψεων σε προσωπικό και μέσα αλλά και λόγω της προβληματικής οργάνωσής τους. Οι καρκινοπαθείς πολλές φορές έρχονται αντιμέτωποι με ένα Γολγοθά όταν απευθύνονται στο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Αυτό τους κάνει να στρέφονται σε Ιδιωτικά Ιδρύματα στα οποία θα συναντήσουν πανάκριβες υπηρεσίες και άκρατη εμπορευματοποίηση της υγείας.

Έρευνα: Φυτοφαγική _Κρεατοφαγική Διατροφή _
Ποια υπερτερεί; Η μεσογειακή διατροφή στο στόχαστρο

Παρά ταύτα τα τελευταία χρόνια η αντιμετώπιση του καρκίνου και στην Ελλάδα, ακολουθώντας έστω από κάποια απόσταση, τα επιτεύγματα που σημειώνονται στα ιατρικά προηγμένα κράτη της Ευρώπης και της Αμερικής,  έχει προοδεύσει σημαντικά. Τα μηνύματα που εκπέμπονται είναι αισιόδοξα αν και η οριστική και συνολική αντιμετώπιση του καρκίνου δεν φαίνεται να προδιαγράφεται για το άμεσο μέλλον. Πάντως είναι γεγονός ότι ενώ τα συνολικά κρούσματα του καρκίνου αυξάνονται, τα ποσοστά πλήρους ίασης και επιβίωσης από τον καρκίνο συνεχώς μεγαλώνουν. Οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους αυξάνονται τα κρούσματα είναι οι εξής:

·       1. Ο καρκίνος διαγιγνώσκεται σε πρώιμα στάδια , πράγμα που δεν μπορούσε να γίνει πριν λίγα χρόνια με αποτέλεσμα να διαφεύγουν πολλά περιστατικά, 

·       2. Έχουν επιδεινωθεί οι περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η καύση ορυκτών καυσίμων, η ρύπανση του εδάφους και των αγροτικών προϊόντων από χημικές ουσίες, φάρμακα και λιπάσματα,

·       3. Έχει αυξηθεί το προσδόκιμο ζωής και 

·       4. Έχουν επιδεινωθεί οι κακές διατροφικές συνήθειες, η παχυσαρκία και η φτώχεια.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, αν δεν συμβεί κάτι το εξαιρετικό , υπολογίζεται ότι τα επόμενα 10 χρόνια τα κρούσματα του καρκίνου θα αυξηθούν περίπου κατά 30%.
⚠️ Η αυξανόμενη φτώχεια σε πολλές χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής αλλά και σε φτωχές ομάδες ανθρώπων σε αναπτυγμένες χώρες είναι ένας από τους κύριους παράγοντες για την αυξημένη εμφάνιση του καρκίνου στους πληθυσμούς αυτούς. Το 70% των περιπτώσεων καρκίνου σε ολόκληρο τον πλανήτη εμφανίζεται στις προαναφερόμενες φτωχές χώρες.
Οι σύγχρονες θεραπείες  (χειρουργική, χημειοθεραπεία , ακτινοθεραπεία , ανοσοθεραπεία, στοχευμένες καινοτόμες θεραπείες, ορμονοθεραπεία , υπέρηχοι , Laser, ραδιοσυχνότητες κλπ)  είναι αποτελεσματικές μεν για πολλά είδη καρκίνου, είναι όμως πανάκριβες και δεν φτάνουν στις φτωχές χώρες ούτε και σε φτωχούς των πλουσίων χωρών. Ειδικότερα, το κόστος ταυτοποίησης κάποιων όγκων και κυρίως το κόστος θεραπείας με καινοτόμα προϊόντα είναι πολύ υψηλό και ενίοτε δυσβάσταχτο ακόμη και για αναπτυγμένα κράτη. Ο κυριότερος λόγος γι' αυτό είναι η ασυδοσία των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών και των εταιρειών κατασκευής ιατρικών μηχανημάτων και εργαλείων οι οποίες ορίζουν τις τιμές ανεξέλεγκτα και ασύδοτα χωρίς κανένα έλεγχο από τις κρατικές δομές, κατά κανόνα ηθελημένα. Οι μεγάλοι φαρμακευτικοί όμιλοι με αιτιολογία την προστασία του "πρωτοτύπου" διατηρούν το μονοπώλιο παρασκευής και διάθεσης κάθε παρόμοιου καινούργιου φαρμάκου, στην τιμή που αυτές επιβάλλουν για 10-20 χρόνια αποκλείοντας κάθε άλλη εταιρεία και κάθε άλλο κράτος από την παραγωγή του ίδιου φαρμάκου με λιγότερο κόστος και χαμηλότερες τιμές. Αποτέλεσμα της μεγάλης ακρίβειας των καινοτόμων φαρμάκων και άλλων θεραπευτικών μέσων είναι τα κρατικά συστήματα πολλών κρατών όπως και της Ελλάδας να θέτουν φραγμούς και εμπόδια στην πρόσβαση των ανωτέρω θεραπευτικών και διαγνωστικών μέσων με καθαρά οικονομικά και ταξικά κριτήρια όπως επιτροπές , εγκρίσεις, απορρίψεις , λίστες αναμονής , ουρές , καθυστερήσεις που μετατρέπουν την προσπάθεια πολλών ασθενών και των συγγενών τους σε αλγεινή δοκιμασία που τους ωθεί στην παραίτηση ή στην καταφυγή σε ιδιωτικά ιδρύματα με αιματηρά κόστη. Πέραν των προαναφερόμενων θεραπευτικών μέσων οι φτωχότεροι πληθυσμοί υστερούν και στους τομείς πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης. Ακόμη και στα οικονομικά εύρωστα κράτη δεν υπάρχει σοβαρό ενδιαφέρον για τους παραπάνω τομείς καθώς αυτοί δεν αποφέρουν μεγάλα κέρδη.

KKE:
Για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού

Στην Ελλάδα ο κρατικός τομέας της πρόληψης κατά του καρκίνου είναι τραγικά υποβαθμισμένος με λίγες δομές, χωρίς προσωπικό, χωρίς χρηματοδότηση και οργάνωση. Έτσι η πρόληψη , με μικρές εξαιρέσεις, γίνεται περιστασιακά, αποσπασματικά και με μικρή διείσδυση στον γενικό πληθυσμό. Ο ιδιωτικός τομέας εμπλέκεται μόνο σε κάποιες προληπτικές εξετάσεις, που γίνονται σε λίγους και χρηματοδοτούνται από το κράτος χωρίς να προσφέρουν αξιόλογη πρόληψη στο γενικό πληθυσμό. 

• Επειδή τα επόμενα χρόνια τα κρούσματα του καρκίνου θα συνεχίσουν να αυξάνονται και επειδή οι κρατικές δομές πρόληψης δεν θα πάψουν να είναι κατώτερες των αναγκών, διαφαίνεται η απόλυτη ανάγκη του κάθε ατόμου να μεριμνήσει από μόνο του και να ασχοληθεί συστηματικά και μεθοδικά με την πρόληψη του καρκίνου. Σ' αυτή την κατεύθυνση σημαντικός είναι και ο ρόλος των επιστημόνων υγείας ώστε να προσφέρουν την ανάλογη εκλαϊκευμένη ενημέρωση , βοηθώντας στην πρόληψη κατά του καρκίνου και ανακόπτοντας την αναμενόμενη αύξηση των κρουσμάτων.
• Η πρόληψη είτε εμποδίζει την εκδήλωση της νόσου παντελώς είτε οδηγεί στη διάγνωση πρώιμων μορφών της τότε που η ίαση είναι πολύ πιθανή και η αγωγή  πιο εύκολη και λιγότερο κοστοβόρα. Δεν μπορούν να προληφθούν όλοι οι τύποι του καρκίνου ούτε και να διαγνωστούν όλοι πρώιμα. Όμως περίπου το 40% των καρκίνων μπορούν να προληφθούν παντελώς, ενώ ένα ακόμη παρόμοιο ποσοστό μπορεί να διαγνωστεί σε πολύ πρώιμο στάδιο. Άρα η πρόληψη του καρκίνου έχει δύο σκέλη, την αποτροπή και την έγκαιρη διάγνωση.

Προκειμένου να αναλυθούν και να γίνουν κατανοητοί οι τρόποι και οι μέθοδοι πρόληψης παραθέτουμε μερικά στοιχεία που αφορούν την ιστορία, τα αίτια και τους βιολογικούς μηχανισμούς ανάπτυξης του καρκίνου.

·       Η λέξη  "καρκίνος" προέρχεται από τον πατέρα της ιατρικής Ιπποκράτη ( 460-370 π.χ ) ο οποίος τον ονόμασε έτσι όταν ψηλάφησε έναν όγκο στο μαστό μιας γυναίκας που τον περιέγραψε σαν ένα όγκο σκληρό που μοιάζει με "καρκίνο ". Στα αρχαία Ελληνικά η λέξη καρκίνος σημαίνει κάβουρας. Η σκληρή σύσταση του όγκου το ακανόνιστο σχήμα του, η ασύμμετρη επέκτασή του και η διαγραφή κάποιων φλεβών του έδωσαν την εντύπωση ότι μοιάζει με σώμα κάβουρα με τα πόδια του.

·       Αργότερα οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον όρο αυτόν με τη Λατινική εκδοχή του  που είναι "cancer" λέξη που υιοθετήθηκε από όλο σχεδόν τον κόσμο και χρησιμοποιείται και σήμερα. Ο Ιπποκράτης αναφέρει ότι η εξέλιξη της νόσου στην προαναφερόμενη γυναίκα ήταν θανατηφόρα. Ένας άλλος μεγάλος Έλληνας γιατρός ο Γαληνός (130-200 πχ ) έδωσε στη νόσο το όνομα "όγκος". Από τη λέξη αυτή οι γιατροί που ειδικεύονται στην αντιμετώπιση του καρκίνου ονομάζονται σήμερα "ογκολόγοι " στην Ελλάδα και " oncologists" σε όλο σχεδόν τον κόσμο. 

Ο καρκίνος δημιουργείται από κάποια διαταραχή στη διαδικασία πολλαπλασιασμού κάποιων κυττάρων του ανθρώπινου σώματος. Η διαταραχή αυτή είναι που προκαλεί τη δημιουργία ακανόνιστων όγκων, των καρκινικών όγκων, που αποτελούνται από κύτταρα τα οποία διαιρούνται, πολλαπλασιάζονται και μεγαλώνουν ανεξέλεγκτα, χάνουν τις λειτουργικές τους ιδιότητες, επεκτείνονται στους παρακείμενους ιστούς ασύντακτα τους οποίους διηθούν και καταστρέφουν ενώ παράλληλα μεταναστεύουν σε μακρινά όργανα δημιουργώντας τις λεγόμενες μεταστάσεις οι οποίες συμπεριφέρονται όπως ο πρωτοπαθής όγκος. Η διαδικασία μετάβασης ενός υγιούς κυττάρου από υγιές σε καρκινικό ονομάζεται μετάλλαξη  και δεν είναι επακριβώς γνωστή . Είναι όμως γνωστό ότι αιτία γι' αυτό αυτό είναι κάποιο λάθος στη δομή και τη λειτουργία των γονιδίων και του DNA . Ως γνωστόν τα γονίδια βρίσκονται στα χρωμοσώματα τα οποία είναι δομικά στοιχεία των κυττάρων. Αποτελούνται από αλληλουχίες βάσεων του DNA στις οποίες περιέχονται πληροφορίες που καθορίζουν την ανάπτυξη και λειτουργία των ζωντανών μορφών ζωής. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 100 τρισεκατομμύρια κύτταρα και κάθε κύτταρο περιέχει κάποιες εκατοντάδες γονιδίων τα οποία ελέγχουν τη διαίρεση, δηλαδή τον πολλαπλασιασμό, και την απόπτωση, δηλαδή τον θάνατο, των κυττάρων. Ο καρκίνος είναι μια διαταραχή της λειτουργίας των γονιδίων. Για να συμβεί αυτό πρέπει να υπάρχει:

·       _1) Μια γενετική προδιάθεση ή

·       _2) Έκθεση σε κάποιους επιβαρυντικούς παράγοντες ή 

·       _3) Και τα δύο.

Υπάρχουν γονιδιακές βλάβες κληρονομούμενες ή συγγενείς, δηλαδή εμφανιζόμενες με την γέννηση, οι οποίες ορίζουν από μόνες τους την κακοήθη  μετάλλαξη κάποιων κυττάρων αργά ή γρήγορα. Οι καρκινικοί όγκοι αυτής της κατηγορίας αποτελούν ένα μικρό ποσοστό, το 10-15% των καρκίνων . Στις περισσότερες περιπτώσεις ο καρκίνος προκαλείται από την έκθεση του οργανισμού σε κάποιους καρκινογόνους παράγοντες, (άλλοτε γνωστούς και άλλοτε άγνωστους), οι οποίοι προκαλούν απ' ευθείας βλάβες σε υγιή γονίδια ή - και το συνηθέστερο - δρουν συνεργικά με προϋπάρχουσες μικρές ή μεγάλες βλάβες προκαλώντας καρκινική μετάλλαξη. Ένας συνήθης παράγοντας που προκαλεί φθορές και βλάβες που ευνοούν τη μετάλλαξη στα γονίδια είναι η ηλικία. Αν ένας άλλος εξωγενής περιβαλλοντικός παράγοντας δράσει σε αυτά τα φθαρμένα λόγω ηλικίας κύτταρα μπορεί να προκαλέσει καρκινική μετάλλαξη. Αυτός είναι ο λόγος που ο καρκίνος προσβάλλει πιο πολύ τις μεγάλες ηλικίες. Η γνώση για τα αίτια και τους μηχανισμούς μετάλλαξης των γονιδίων, έστω και όχι στην ολότητά τους έχει ανοίξει τον δρόμο για την αποτελεσματικότερη πρόληψη πολλών μορφών καρκίνου. 

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την αιτία θανάτου για το 30% από όλους τους καρκίνους. Είναι ο καρκίνος που προκαλεί τους περισσότερους θανάτους από όλους τους καρκίνους και σε άνδρες και σε γυναίκες. Το 90% των καρκίνων του πνεύμονα οφείλονται στο κάπνισμα το οποίο ως γνωστόν είναι αιτιολογικός παράγοντας και της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας ( ΧΑΠ ), πολλών καρδιαγγειακών νοσημάτων και ακόμη 14  τύπων καρκίνου όπως: της ουροδόχου κύστεως, τραχήλου μήτρας , μαστού, παγκρέατος, οισοφάγου, στομάχου, σώματος μήτρας και αίματος  (λευχαιμίες). Οι μισοί από όσους καπνίζουν θα πεθάνουν από κάποιο νόσημα που σχετίζεται με το κάπνισμα. Το κράτος αδυνατεί ή αδιαφορεί να εκπαιδεύσει τους πολίτες του για την αποφυγή του καπνίσματος. Αδυνατεί επίσης να εφαρμόσει σωστά απαγορευτικές πολιτικές κατά του καπνίσματος αν και είναι απολύτως τεκμηριωμένο ότι όπου εφαρμόζονται ανάλογες πολιτικές οι θάνατοι από τον καρκίνο του πνεύμονα και από άλλα σχετικά με αυτό νοσήματα μειώνονται εντυπωσιακά. Ο συνδυασμός του καπνίσματος με συστηματική κατανάλωση ικανής ποσότητας οινοπνεύματος αυξάνει κατά πολύ τις πιθανότητες εκδήλωσης κάποιων από τους παραπάνω καρκίνους.

Ο πιο απλός τρόπος να προληφθεί ο καρκίνος στα προαναφερόμενα όργανα αλλά και οι άλλες χρόνιες παθήσεις που συνδέονται με το κάπνισμα είναι η διακοπή του ή ακόμα καλύτερα η αποφυγή έναρξής του . Η διακοπή του καπνίσματος επιφέρει μείωση του κινδύνου νόσησης άμεσα. Μετά 10-20 χρόνια διακοπής, ανάλογα με το πόσα χρόνια και πόσα τσιγάρα κάπνιζε κάποιος την ημέρα, ο κίνδυνος νόσησης εξισούται με εκείνο των μη καπνιστών, δηλαδή είναι ελάχιστος. 

Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει ηλεκτρονικές συσκευές καπνίσματος οι οποίες πλασάρονται ως απολύτως ακίνδυνες. Η αλήθεια είναι ότι εγείρονται πολλά ερωτήματα για την ασφάλεια από τη χρήση τους ενώ , οι πρώτες μελέτες που ολοκληρώθηκαν ήδη συνηγορούν για το αντίθετο, για το ότι δηλαδή είναι περίπου το ίδιο βλαπτικές όπως το τσιγάρο. Μέχρι πάντως να απαντηθούν όλα τα σχετικά ερωτήματα καλό είναι η χρήση τους να αντιμετωπίζεται όπως τα κανονικά τσιγάρα. Αντιθέτως κάποια μέσα που περιέχουν νικοτίνη σε μικρές ποσότητες, όπως τσίχλες, αυτοκόλλητα κ.ά , και χρησιμοποιούνται για τη διακοπή του καπνίσματος έχουν ένδειξη, αρκεί η χρήση τους να γίνεται με την εποπτεία εξειδικευμένων ιατρών.

Καρκίνος και διατροφή 

Η σωστή διατροφή ως μέσο πρόληψης του καρκίνου δεν είναι πολύ γνωστή στο γενικό πληθυσμό. Ωστόσο σήμερα υπάρχουν πολλές αποδείξεις για την πρόληψη από τον καρκίνο που μπορεί να ασκήσει μια σωστή διατροφή ή από την άλλη πλευρά η πυροδότηση εκδήλωσης κάποιων μορφών καρκίνου από μία βλαπτική διατροφή. 

·       Παχυσαρκία,

·       Υπερβολική κατανάλωσή ζάχαρης και επεξεργασμένων σιτηρών,

·       Μεγάλη κατανάλωση κόκκινου και κυρίως επεξεργασμένου κόκκινου κρέατος και

·       Κατάχρηση οινοπνεύματος

Πέραν από τη βλαπτική τους επίδραση επί του μεταβολισμού της γλυκόζης και των λιπιδίων που οδηγούν στα λεγόμενα μεταβολικά νοσήματα (Υπέρταση, Σακχαρώδης Διαβήτης, Καρδιαγγειακά Νοσήματα) ασκούν μια απ' ευθείας προωθητική δράση για την καρκινογένεση. Η καρκινογενετική  δράση γίνεται πιο έντονη αν συνδυαστεί με μειωμένη πρόσληψη λαχανικών, φρούτων, ω-3 και ω-6 λιπαρών οξέων δηλαδή τροφές που δρουν προστατευτικά έναντι του καρκίνου. Η διατήρηση υπερβολικού βάρους και ιδιαίτερα η Παχυσαρκία ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στις γυναίκες, του ενδομητρίου, του παχέος εντέρου, των ωοθηκών, του παγκρέατος ,του προστάτη , του ήπατος , του αίματος και των λεμφαδένων. Η κοιλιακή παχυσαρκία έχει δυσμενέστερη επίπτωση από την απλή παχυσαρκία. Παθολογική θεωρείται η παχυσαρκία κατά την οποία η περίμετρος μέσης ξεπερνά τα 102 εκατοστόμετρα στους άνδρες και τα 88 στις γυναίκες. 

Ειδικότερα η πρόληψη για τον καρκίνο του παχέος εντέρου επιτυγχάνεται με μειωμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος (μοσχάρι, χοίρος, αιγοπρόβατα) , το οποίο πρέπει να καταναλώνεται δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα και σε συνολική ποσότητα μέχρι τα 500gr εβδομαδιαίως. Το ψημένο πάνω στα κάρβουνα και απανθρακωμένο κρέας είναι πιο επικίνδυνο και καλό είναι να αποφεύγεται παντελώς. Σχεδόν τελείως πρέπει να αποφεύγονται και τα επεξεργασμένα και βιομηχανοποιημένα κρέατα όπως αλλαντικά, παστά, καπνιστά και κονσερβοποιημένα.

               Τα Λίπη 

Η αυξημένη κατανάλωση ζωικών ή κορεσμένων  λιπών   δηλαδή αυτών που περιέχονται στα κρεατικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα προδιαθέτει για καρκίνο. Η κατανάλωση που θεωρείται υπερβολική είναι περίπου πάνω από τα 20-30 γραμμάρια την ημέρα. Αντίθετα η κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα δρουν αποτρεπτικά για τον καρκίνο. Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα περιέχονται στα ψάρια, τα θαλασσινά, το λιναρόσπορο τη σόγια και τους ξηρούς καρπούς, με τη μορφή των ω-3 λιπαρών οξέων.

•  Η απαραίτητη ποσότητα των ω-3 λιπαρών οξέων είναι περίπου 1,6 γραμμάρια την ημέρα για τους άνδρες και 1,1 γραμμάρια για τις γυναίκες. Δύο μερίδες λιπαρών ψαριών την εβδομάδα ή μια μερίδα (το ένα τρίτο μιας κούπας) ξηρών καρπών, όπως τα καρύδια , την ημέρα μπορούν να προμηθεύσουν τον οργανισμό με την ποσότητα  ω-3 λιπαρών οξέων που προσφέρει σημαντική προστασία από τον καρκίνο. 
• Τα ω-6  είναι μια μορφή πολυακόρεστων λιπαρών οξέων που περιέχονται κυρίως στα φυτικά έλαια ( ηλιέλαιο, σογιέλαιο, βαμβακέλαιο, αραβοσιτέλαιο φυστικέλαιο, φοινικέλαιο κ.ά ), ορισμένους ξηρούς καρπούς και σπόρους. Τα ω-6 λιπαρά οξέα έχουν αντικαρκινική δράση σε μικρές ποσότητες, όταν η συνολική τους ημερήσια κατανάλωση δεν ξεπερνά τα 17 γραμμάρια για τους άνδρες και τα 12 γραμμάρια για τις γυναίκες. Από εκεί και πάνω αντιθέτως, όχι μόνο δεν έχουν αντικαρκινική δράση αλλά πιθανόν δρουν ως καρκινογόνα. Πολύ σημαντική φαίνεται ότι είναι η αναλογία ω-3 προς ω-6 λιπαρών οξέων η οποία αν είναι 1:3 έως 1:6 έχει την ισχυρότερη καρκινοπροστατευτική δράση και επιπλέον προσδίδει καλύτερη γενικότερη υγεία. Τα καρύδια και τα αμύγδαλα περιέχουν ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα σε αυτή την ιδανική σχεδόν αναλογία. Αν αυξηθεί πολύ η κατανάλωση των ω-6 λιπαρών οξέων το κλάσμα γίνεται μικρότερο με αποτέλεσμα την πρόκληση χρόνιας φλεγμονής του οργανισμού,  κατάσταση που προδιαθέτει για πολλά νοσήματα φθοράς μεταξύ αυτών και τον καρκίνο. Στο σημερινό Δυτικού Τύπου λεγόμενο διαιτολόγιο το οποίο δυστυχώς εκτόπισε και από την Ελλάδα την εξαιρετικά υγιεινή Μεσογειακή Διατροφή κυριαρχεί η υπερβολική κατανάλωση φυτικών ελαίων που διαταράσσει την προαναφερόμενη αναλογία ω-3 προς ω-6 λιπαρών οξέων και την εκτινάσσει στο 1:10 ακόμη και στο 1:20. Τα φυτικά έλαια χρησιμοποιούνται κατά κόρον στην ζαχαροπλαστική και γενικά στα καταστήματα εστίασης λόγω χαμηλού κόστους. Τα   τελευταία επαναχρησιμοποιούν τα έλαια αυτά για τηγάνισμα σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να παράγονται καρκινογόνες ουσίες όπως το ακρυλαμίδιο  και άλλες τοξικές και βλαβερές ουσίες που καταναλώνονται αφειδώς από τους ανυποψίαστους πελάτες.

Το Ελαιόλαδο 

Περιέχει πολλά μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (όπως και το αβοκάντο και κάποιοι ξηροί καρποί) τα οποία έχουν καρκινοπροστατευτική δράση.

Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο ψυχρής έκθλιψης  περιέχει επίσης τις πολυφαινόλες ,  φυτοχημικές ουσίες με ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες που προστατεύουν από τη χρόνια φλεγμονή, τη γονιδιακή φθορά , τη γήρανση και τον καρκίνο.

Μια ποσότητα 20-30 γραμμαρίων τέτοιου ελαιολάδου την ημέρα προσφέρει την βέλτιστη προστασία στον οργανισμό.

Η Ζάχαρη 

Είναι μια τροφή υψηλής θερμιδικής αλλά χαμηλής θρεπτικής αξίας. Η υψηλή της κατανάλωση είτε αυτούσιας είτε με τη μορφή διαφόρων γλυκών, αναψυκτικών και τροφίμων διαταράσσει  σημαντικά τον μεταβολισμό των υδατανθράκων. Την ίδια διαταραχή προκαλούν και οι τροφές με πολλούς υδατάνθρακες και υψηλό γλυκαιμικό δείκτη όπως: ρύζι, μέλι, καλαμπόκι και  επεξεργασμένα δημητριακά ( άσπρο αλεύρι, σιμιγδάλι, μακαρόνια) από τα οποία έχουν αφαιρεθεί το φύτρο και το πίτουρο , τροφές που ανεβάζουν πολύ και απότομα το σάκχαρο του αίματος . Υπάρχει μια θετική συσχέτιση των τροφών αυτών με κάποιους καρκίνους όπως του στομάχου, του φάρυγγα, του ενδομητρίου και του παχέος εντέρου. Τα επεξεργασμένα δημητριακά επιπλέον περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες Βιταμινών του συμπλέγματος Β και Ε συγκριτικά με τα δημητριακά ολικής άλεσης. Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι και οι δύο αυτοί τύποι βιταμινών έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες. Η αφαίρεση του φύτρου και του πίτουρου από τα δημητριακά έχει επιβληθεί από τις βιομηχανίες αλεύρων επειδή τα επεξεργασμένα, ραφιναρισμένα δημητριακά αντέχουν περισσότερο στον χρόνο και συντηρούνται πιο εύκολα. Οι επεξεργασμένοι σπόροι δημητριακών, καλαμποκιού και ρυζιού περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες άπεπτων φυτικών ινών πράγμα που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου ιδίως όταν συνδυάζεται με μειωμένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών. 

            Λαχανικά και Φρούτα 

Περιέχουν  πολλές άπεπτες φυτικές ίνες. Στις φυτικές ίνες των φρούτων και των λαχανικών περιέχονται  σημαντικές ποσότητες κάποιων χημικών ουσιών , των λεγόμενων φυτοχημικών ουσιών που είναι εξαιρετικοί αντιοξειδωτικοί παράγοντες που προστατεύουν από την κυτταρική φθορά και τη γήρανση, καταπολεμούν κάποια παράσιτα και μύκητες και στοχεύουν κατ' ευθείαν τον καρκίνο εν τη γενέσει του . Οι φυτοχημικές ουσίες είναι που προσδίδουν τα έντονα χρώματα και τη χαρακτηριστική οσμή στα φυτά, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και βότανα. Μερικές από τις ουσίες αυτές είναι οι: διθειόνες, σαπωνίνες, ισοφλαβίνες, αναστολείς πρωτεάσης, λουτεΐνη, λυκοπένιο, β - καρνιτίνη , φυλλικό οξύ, , βιταμίνες C και Ε , φυτοστερόλες, σελήνιο, πολυφαινόλες ( φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή, στιλβένια, λιγνάνες) και άλλες. Οι ουσίες αυτές ασκούν σημαντική προστατευτική δράση κατά του καρκίνου παρεμβαίνοντας σε διάφορες φάσεις κάποιας μετάλλαξης . Επομένως όσο μεγαλύτερη πολυχρωμία και πολυποικιλότητα φ λαχανικών και φρούτων υπάρχει στο καθημερινό τραπέζι τόσο μεγαλύτερο φάσμα και  ένταση της προστασίας κατοχυρώνεται έναντι του καρκίνου

Το Αλάτι 

Είναι ένα σημαντικό για το ανθρώπινο σώμα στοιχείο  που συνεισφέρει στην καλή λειτουργία των μυών, της αρτηριακής πίεσης και της ομοιοστασίας των υγρών του οργανισμού.  
Ωστόσο η απαιτούμενη ποσότητα του αλατιού είναι πολύ μικρή, περίπου 2,5 γραμμάρια το εικοσιτετράωρο , ποσότητα που μπορεί να διαφοροποιηθεί προς τα πάνω ανάλογα με τις απώλειες, αν υπάρχουν, από το πεπτικό σύστημα (έμετοι , διάρροιες), ιδρώτα (ζέστη, κόπωση, πυρετός) , ή διουρητικά φάρμακα . Η ποσότητα του αλατιού που καταναλώνεται σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερη της απαιτούμενης καθώς έχει καθιερωθεί από πολύ παλιά όταν αυτό χρησιμοποιούνταν ως συντηρητικό τροφίμων. Πέραν της αυτούσιας κατανάλωσης το αλάτι έχει γίνει διατροφική συνήθεια και  καθώς  καταναλώνεται αφανώς με πολλές τροφές όπως αλλαντικά, παστά, ελιές, κονσέρβες, μικρογεύματα, τυριά, τσιπς, κράκερς, τροφές, αρτοσκευάσματα κ.ά.  Η υπερβολική κατανάλωση αλατιού κατ' αρχάς προκαλεί αύξηση της Αρτηριακής Πίεσης, Καρδιακή Ανεπάρκεια και Εγκεφαλικά Επεισόδια. Επιπλέον συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου του στομάχου καθώς ευνοεί την ανάπτυξη ενός βακτηριδίου, του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, το οποίο αναπτύσσεται στο βλεννογόνο του στομάχου και προκαλεί τον σύστοιχο καρκίνο . Συγκεκριμένα η αυξημένη κατανάλωση αλατιού αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του στομάχου κατά 30-40% . Άρα ο περιορισμός του αφαιρεί ένα αιτιολογικό παράγοντα του καρκίνου του στομάχου. Έχει παρατηρηθεί ότι και η απλή απομάκρυνση της αλατιέρας από το τραπέζι μειώνει δραστικά τον κίνδυνο νόσησης από αυτόν τον καρκίνο.

Το Σκόρδο,το Κρεμμύδι και το Πράσο ασκούν ιδιαίτερη  προστατευτική δράση κατά του καρκίνου του στομάχου και του παχέος εντέρου.

Τα Ψυχανθή Λαχανικά Μπρόκολο, Κουνουπίδι, Λαχανάκια Βρυξελλών, Γογγύλια, Σέσκουλα και πολλά Άγρια Χόρτα  φαίνεται ότι έχουν αξιοσημείωτη αντικαρκινική δράση μέσω μιας φυτοχημικής ουσίας που περιέχουν, της Σουλφοραφάνης η οποία έχει βρεθεί πειραματικά ότι αναστέλλει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Τα εν λόγω τρόφιμα περιέχουν επίσης σημαντικές ποσότητες φυλλικού οξέος το οποίο αποδεδειγμένα έχει αντικαρκινική δράση. Έχει επιβεβαιωθεί ότι τα ανωτέρω λαχανικά προστατεύουν από τον καρκίνο του μαστού, του προστάτη, της ουροδόχου κύστεως , του πνεύμονα και των λεμφαδένων. 

                 Ο Λιναρόσπορος 

Έχει παρατηρηθεί ότι αποτελεί μια πολύ καλή πηγή αντικαρκινικών ουσιών με κυριότερες τις λιγνάνες, τα ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα και τα φυτοοιστρογόνα. Σε πειραματική χορήγησή του διαπιστώθηκε συρρίκνωση των μεταστατικών όγκων του μαστού σε πειραματόζωα. Μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση λιναρόσπορου προκάλεσε μείωση όγκων του προστάτη.

Το Σελήνιο 

Είναι ένα μεταλλικό στοιχείο με αντικαρκινικές ιδιότητες. Αποτελεί συστατικό στοιχείο πολλών ενζύμων που εμπλέκονται στην διαδικασία άμυνας του οργανισμού κατά των λοιμώξεων και της ογκογένεσης με κυριότερη ουσία την Αναγωγάση της Θειορεδοξίνης η οποία προκαλεί νέκρωση και απόπτωση των καρκινικών κυττάρων του προστάτη και του παχέος εντέρου. Περιέχεται σε σημαντικές ποσότητες ποσότητες σε πολλούς ξηρούς καρπούς, κυρίως στα Φυστίκια Βραζιλίας, στα πλήρη μη επεξεργασμένα δημητριακά, τα όσπρια, τη μαγιά μπύρας και τα θαλασσινά ( μύδια, στρείδια, γαρίδες καβούρια κλπ). Κυκλοφορεί και σε συμπληρώματα διατροφής η υπερδοσολογία των οποίων όμως μπορεί  να προκαλέσει κάποιες παρενέργειες όπως διάρροιες, νευρολογικές διαταραχές, αποχρωματισμό νυχιών και απώλειες μαλλιών.

Η Χλωροφύλλη 

Περιέχεται σε όλα σχεδόν τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και χαρακτηρίζεται από ιδιότητες δέσμευσης πολλών καρκινογόνων ουσιών όπως οι αρωματικοί υδρογονάνθρακες που παράγονται από την ατελή καύση των πετρελαιοειδών, οι ετεροκυκλικές αμίνες που παράγονται από το υπερβολικό ψήσιμο του κρέατος και οι αφλατοξίνες, τοξίνες που παράγονται από κάποιους μύκητες που επιμολύνουν μουχλιασμένους σπόρους και ξηρούς καρπούς, κυρίως τα φυστίκια,  και προκαλούν καρκίνο του ήπατος. Η δέσμευση αυτή των προαναφερόμενων καρκινογόνων παραγόντων τους καθιστά μη απορροφησίμους  και ανενεργούς που αποβάλλονται αυτούσιοι από το έντερο.

                Η Βιταμίνη Β12 

Δεν έχει αποδειχθεί ότι έχει άμεσες αντικαρκινικές ιδιότητες, ωστόσο είναι γνωστό ότι παίζει σημαντικό ρόλο στη σταθερότητα των γονιδίων και τη διόρθωση των βλαβών του DNA. Η δράση της αυτή συνεπικουρείται από τη Βιταμίνη Β6 και το Φυλλικό οξύ. Η διατήρηση της σταθερότητας της δομής του DNA είναι πάντως δράση που θεωρητικά αποτρέπει την καρκινωματώδη μετάλλαξη,  αν και αυτό μέλλει να αποδειχθεί. Περιέχεται εν αφθονία στα οστρακοειδή, τα κρεατικά, τα κίτρινα τυριά, τα αυγά και το γιαούρτι.

Το Φυλλικό οξύ
Βιταμίνη Β9

Όπως προαναφέρθηκε συμβάλλει στην επιδιόρθωση βλαβών του DNA. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η έλλειψή του προδιαθέτει για καρκίνο του παχέος εντέρου αλλά και του πνεύμονα, του τραχήλου, της μήτρας και το εγκεφάλου . Έλλειψη του φυλλικού οξέος παρατηρείται συχνά στους καπνιστές. Τροφές πλούσιες σε φυλλικό οξύ είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα όσπρια, τα φρούτα, οι ηλιόσποροι και το συκώτι.

Βιταμίνη D

Παράγεται κυρίως από την έκθεση του σώματος στον ήλιο. Αν υπάρχει ηλιοφάνεια αρκεί η έκθεση των δύο χεριών ( ολόκληρων) και του προσώπου για 20-30 λεπτά της ώρας, ανάλογα και με την εποχή και την ώρα , για να παραχθεί η απαιτούμενη για τον οργανισμό ημερήσια ποσότητα βιταμίνης D . Επί απουσίας ηλιοφάνειας η ποσότητα βιταμίνης για κάλυψη των αναγκών του ανθρώπου είναι περί τις 1000 μονάδες την ημέρα και χορηγείται υπό μορφή συμπληρώματος διατροφής. Πέραν των πολλών δράσεων που έχει στο ανθρώπινο σώμα η Βιταμίνη D υπεισέρχεται στην προστασία από ορισμένες μορφές καρκίνου όπως του προστάτη, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα.

Τα Καροτενοειδή 

Περιέχονται σε μεγάλες ποσότητες σε πολλά φρούτα και λαχανικά. Είναι αυτά που προσδίδουν τα χρώματα κίτρινο, πορτοκαλί, κόκκινο, μωβ, πράσινο και τις αποχρώσεις τους. Περιέχονται σε σημαντικές ποσότητες στα καρότα, τις κολοκύθες, τιι γλυκοπατάτες, το σπανάκι, τα πεπόνια, τα βερίκοκα, τα δαμάσκηνα, τις ντομάτες κ.ά.
Αποτελούν πρόδρομες ουσίες της Βιταμίνης Α και έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική και αντικαρκινική δράση. Τα κυριότερα καροτενοειδή είναι το α-  και το β- καροτένιο, το λυκοπένιο, η ζεοξανθίνη , η λουτεΐνη κ.ά.  Σε αξιόπιστες μελέτες έχει βρεθεί ότι το  α- καροτένιο ασκεί προστατευτική δράση κατά του καρκίνου των πνευμόνων και του προστάτη. Επίσης το λυκοπένιο που περιέχεται εν αφθονία στις ντομάτες ,και που απορροφάται ευκολότερα όταν οι ντομάτες είναι μαγειρεμένες με ελαιόλαδο, ασκεί προστατευτική δράση κατά του καρκίνου του προστάτη και των πνευμόνων. Η ποικιλία καροτενοειδών που διασφαλίζεται με ανάλογη ποικιλία φρούτων και λαχανικών διευρύνει το αποτέλεσμα της αντικαρκινικής τους δράσης. 

Η Βιταμίνη  C 
Ασκορβικό οξύ

Περιέχεται σε όλα σχεδόν τα πράσινα λαχανικά και σε πολλά φρούτα όπως ακτινίδια, εσπεριδοειδή , πιπεριές, μπρόκολα, ντομάτες κ.ά. Προσοχή όμως, με το βρασμό  ένα πολύ μεγάλο μέρος της καταστρέφεται. Παίζει σημαντικό ρόλο στην διατήρηση της καλής υγείας καθώς εμπλέκεται στην παραγωγή αίματος και την άμυνα του οργανισμού κατά της φλεγμονής. Ωστόσο η αντικαρκινική της δράση δεν έχει τεκμηριωθεί.

Η φυτοφαγική διατροφή 

ℹ️  Που περιλαμβάνει κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ελάχιστη κατανάλωση κόκκινων κρεάτων  και ζωικών λιπών έχει τεκμηριωθεί με επιστημονικές μελέτες (Ιταλία 2004) ότι συνδέεται με μείωση του καρκίνου του μαστού σε σχέση με γυναίκες που είχαν υιοθετήσει την κρεατοφαγική διατροφή.

Αν η διατροφή αυτή συνδυάζεται με ιδανικό βάρος σώματος η μείωση  φτάνει στο 61% . Σε μια αντίστοιχη μελέτη στις ΗΠΑ το 2003, βρέθηκε ότι άτομα που κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος και ιδίως επεξεργασμένου και βιομηχανοποιημένου κρέατος,  τηγανητές πατάτες και επεξεργασμένα δημητριακά είχαν περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν από καρκίνο του παχέος εντέρου κατά 46% . Αντίθετα αν η καθημερινή διατροφή βασίζεται σε φυτικά προϊόντα και αν αποφεύγονται τροφές που απαρτίζουν το λεγόμενο Δυτικού Τύπου Διατροφικό Μοντέλο   τότε οι πιθανότητες νόσησης από καρκίνο του παχέος εντέρου είναι μικρότερες κατά 35-40% .Αν τα φρούτα και τα λαχανικά που καταναλώνονται είναι Βιολογικής Καλλιέργειας δηλαδή καλλιεργούνται με ελάχιστα έως καθόλου χημικά λιπάσματα , εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα φάρμακα  ο κίνδυνος νόσησης είναι  χαμηλότερος  κατά περίπου 25% . Ακόμη πάντως και η συμβατικής καλλιέργειας φυτική διατροφή προστατεύει από τον καρκίνο σε σχέση με την κρεατοφαγική . Υπάρχουν επίσης μελέτες που δείχνουν ότι αν στη φυτοφαγική διατροφή προστεθούν και κάποιοι άλλοι παράγοντες όπως αποφυγή καπνίσματος, αποφυγή οινοπνεύματος, διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους και φυσιολογικά επίπεδα Φυλλικού οξέος στο αίμα η πιθανότητα νόσησης από καρκίνο του παχέος εντέρου μειώνεται κατά 71% .

                Η άσκηση 

ℹ️  Και γενικότερα η συστηματική φυσική δραστηριότητα δρα προστατευτικά έναντι του καρκίνου.

Επιπλέον μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη, οστεοπόρωσης και υπέρτασης. Η προστασία αφορά ιδιαιτέρως τον καρκίνο του μαστού, του παχέος εντέρου και του ενδομητρίου. Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα στις γυναίκες που η άσκηση αρχίζει από τις προεμμηνοπαυσιακή ηλικία και συνεχίζεται και στην μετεμμηνοπαυσιακή. Η προστασία οφείλεται σε τρεις παράγοντες : 

·       _1. Τη βελτίωση της ανοσολογικής ικανότητας,

·       _2. Την καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων των γυναικείων ορμονών (οιστρογόνων και προγεστερόνης) και

·       _3. Την διατήρηση του βάρους σε φυσιολογικά επίπεδα.

Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί ότι κατά την άσκηση εκλύεται μια πρωτεΐνη σε άνδρες και γυναίκες, η IGFBP-3. Η πρωτεϊνη αυτή δεσμεύει την ουσία IGF-1 η οποία  διεγείρει τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Άρα η παραπάνω πρωτεΐνη δράση κατά του καρκίνου.
Ακόμη και με το απλό περπάτημα μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος νόσησης από καρκίνο. Η βέλτιστη προστασία επιτυγχάνεται με περπάτημα που φτάνει τα 9000 βήματα ( 6 χιλιόμετρα) το εικοσιτετράωρο οπότε και η πιθανότητα καρκίνου  στο  παχύ έντερο ,την ουροδόχο κύστη, τον οισοφάγο, τον πνεύμονα και τον στόμαχο μειώνεται κατά 16% τουλάχιστον . 

                  Το  οινόπνευμα

Υπεισέρχεται σε μια ποικιλία δράσεων στο ανθρώπινο σώμα ιδίως αν καταναλώνεται πάνω από κάποια όρια. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση μικρών ποσοτήτων ( έως ένα ποτό την ημέρα) μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες, χωρίς  κινδύνους πρόσκλησης καρκίνου. Η κατανάλωση όμως οινοπνεύματος κατά τη βρεφική έως και τη παιδική ηλικία δημιουργεί κινδύνους ανάπτυξης καρκίνου κατά τη μετέπειτα ενήλικη ζωή. Άρα οι νέοι και νέες , άνδρες και γυναίκες, καλό είναι να το αποφεύγουν παντελώς. Σε γενικές γραμμές πάντως η αυξημένη κατανάλωση οινοπνεύματος ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του ήπατος, μαστού, παγκρέατος και παχέος εντέρου. Η πιο πιθανή αιτία γι' αυτό είναι η μείωση των επιπέδων του φυλλικού οξέος που προκαλείται από την κατάχρηση οινοπνεύματος.

                  Ο ήλιος 

Μπορεί να γίνει παράγοντας που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος όταν η έκθεση σε αυτόν είναι υπερβολική. Στους καρκίνους αυτούς περιλαμβάνεται και η πιο επιθετική μορφή αυτών, το μελάνωμα, το οποίο κατά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται με ανοδική συχνότητα σε όλο τον κόσμο. Πάνω από το 80% των καρκίνων του δέρματος οφείλονται στη δράση της ηλιακής ακτινοβολίας UV . Τα ίδια αποτελέσματα έχει και η παρόμοια τεχνητή ακτινοβολία (Solarium).
Η ακτινοβολία UV έχει σωρευτική δράση και προκαλεί βλάβη στη δομή του DNA που επιπροστίθεται κάθε φορά ιδίως όταν προκαλούνται ηλιακά εγκαύματα τα οποία αυξάνουν τον κίνδυνο κυτταρικών μεταλλάξεων.

Η λελογισμένη πάντως έκθεση στις ακτίνες του ήλιου τουναντίον είναι χρήσιμη για την παραγωγή της βιταμίνης D η οποία είναι απαραίτητη για τον οργανισμό. Η έκθεση όμως αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 20-30 λεπτά της ώρας και να μην γίνεται κατά τις ώρες 11 πμ έως 5μμ. Ωστόσο και στις επιτρεπόμενες ώρες πρέπει να προστατεύονται τα μέλη του σώματος που είναι φυσικά εκτεθειμένα στον ήλιο τις υπόλοιπες ώρες, όπως το πρόσωπο, ο λαιμός και τα χέρια. Επίσης η προστασία των παιδιών πρέπει να είναι σχολαστική ενώ τα βρέφη μέχρι ενός έτους δεν πρέπει να εκτίθενται καθόλου στον ήλιο καιπαρά μόνο έμμεσα δηλαδή παραμένοντας στη σκιά και προστατευμένα και με την Βιταμίνη D να χορηγείται υπό μορφή συμπληρώματος διατροφής.

Άγχος,
Κατάθλιψη &
Καρκίνος 

Πριν 2000 χρόνια περίπου ο πατέρας της Ιατρικής Επιστήμης Ιπποκράτης αλλά και ένας άλλος μεγάλος Έλληνας γιατρός ο Γαληνός,  εξέφρασαν την άποψη ότι η αύξηση της Μέλαινας (Μαύρης) Χολής στο  σώμα του ανθρώπου προκαλεί την από τότε ονομαζόμενη Μελαγχολία . Και οι δύο πίστευαν ότι η μελαγχολία  και γενικότερα η κακή ψυχολογική κατάσταση μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο. Παρά τις χιλιάδες μελέτες αυτό δεν έχει τεκμηριωθεί . Πολλές μελέτες ωστόσο έχουν αποδείξει, αν και όχι απόλυτα ,  ότι η κακή ψυχολογική κατάσταση αλλά και η κακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση επηρεάζουν αρνητικά την ανοσολογική επάρκεια του οργανισμού. Αποδείξεις ή έστω ισχυρές ενδείξεις για το ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα,  έστω και αν υπάρχουν υπόνοιες γι' αυτό.

Πιο ισχυρές ενδείξεις φαίνεται ότι υπάρχουν για το ότι το χρόνιο άγχος και η κατάθλιψη επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη κάποιου υπάρχοντος ήδη καρκίνου . Και το τελευταίο όμως απαιτεί περισσότερη έρευνα και καλύτερη τεκμηρίωση.

Πρόληψη των καρκίνων
που οφείλονται σε λοιμώξεις 

Περίπου το 23% όλων των καρκίνων, σε χώρες με χαμηλό , κοινωνικοοικονομικό επίπεδο έχουν σχέση με κάποια λοίμωξη. Στις ανεπτυγμένες χώρες το ποσοστό αυτό είναι περίπου 7% . Κάποιες λοιμώξεις μπορούν άμεσα ή έμμεσα να προκαλέσουν  γονιδιακές καρκινικές μεταλλάξεις ή να ενεργοποιήσουν κάποιους παράγοντες με το ίδιο αποτέλεσμα. Η επιβάρυνση άρα και η εκδήλωση του καρκίνου εξαρτάται από την γενικότερη υγεία, την ανοσολογική επάρκεια και τη φυσική κατάσταση του οργανισμού. Οι πιο γνωστοί λοιμογόνοι παράγοντες που εμπλέκονται στην αιτιολογία του καρκίνου είναι οι εξής: 

·       _1. Οι ιοί των ανθρωπίνων θηλωμάτων ( HPV) που προκαλούν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας,

·       _2. Οι ιοί των ηπατιτίδων Β και C  που προκαλούν καρκίνο του ήπατος και

·       _3. Το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού που προκαλεί καρκίνο του στομάχου. 

Οι ιοί των ανθρωπίνων θηλωμάτων συνδέονται κατ αρχάς με την πρόκληση καρκίνου  του τραχήλου της μήτρας αλλά και άλλων καρκίνων. Ο πρώτος παρά την μεγάλη μείωση των περιστατικών που έχει υποστεί τα τελευταία χρόνια , παραμένει στην τέταρτη θέση στο γενικό ποσοστό θανάτων από όλους τους καρκίνους σε όλο τον κόσμο. Υψηλότερα ποσοστά περιστατικών και θνησιμότητας παρατηρούνται σε χώρες με χαμηλό επίπεδο κοινωνικοοικονομικής κατάστασης της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής όπου το ποσοστό θανάτων είναι στη δεύτερη θέση  μεταξύ όλων των καρκίνων. Αιτία για αυτό είναι τα  χαμηλά ποσοστά προληπτικών εξετάσεων και Εμβολιασμών στις χώρες αυτές καθώς και η έλλειψη των κατάλληλων θεραπευτικών μέσων. Στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και άλλες προηγμένες χώρες το ποσοστό των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι στην ένατη θέση με την Ελλάδα να υστερεί αλλά να είναι κοντά σε αυτό το επίπεδο . Σε πολλές από τις χώρες αυτές τόσο οι κρατικές δομές όσο και κυρίως οι ίδιες οι γυναίκες  έχουν δείξει αρκετή συνέπεια στο να υποβάλλονται στον ενδεδειγμένο προληπτικό έλεγχο που στην προκειμένη περίπτωση είναι το τεστ Παπανικολάου.
Τα περιστατικά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας θα μπορούσαν να μηδενιστούν αν επεκτεινόταν ο Εμβολιασμός έναντι των Ιών των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων. Ο εμβολιασμός αυτός εξασφαλίζει την σχεδόν απόλυτη πρόληψη νόσησης από τους 9 τύπους των ιών  οι οποίοι ευθύνονται για το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας. Επιπλέον παρέχει προστασία και από άλλους καρκίνους όπως του πρωκτού, του πέους, του φάρυγγα, και της στοματικής κοιλότητας. Για την καλύτερη πρόληψη ο εμβολιασμός προτείνεται να γίνεται στην ηλικία των 12-14 ετών και στα δύο φύλα , αγόρια και κορίτσια. Μπορούν να εμβολιαστούν και όσοι ή όσες δεν έχουν εμβολιαστεί μέχρι τα 45 έτη.

·       Για τον ιό της ηπατίτιδας Β υπάρχει εμβόλιο που αποτρέπει τη νόσηση από την αντίστοιχη ηπατίτιδα άρα και την πιθανότητα να εξελιχθεί αυτή σε καρκίνο του ήπατος. Συνιστάται να γίνεται στην ηλικία των πρώτων μηνών της ζωής. Αν όμως δεν  γίνει αυτό τότε  μπορεί να γίνει σε οποιαδήποτε ηλικία. 

·       Για την ηπατίτιδα C δεν υπάρχει εμβόλιο, υπάρχει όμως αποτελεσματική φαρμακευτική αγωγή κατά του  ιού αυτού που προφυλάσσει από τον αντίστοιχο καρκίνο. 

·       Η ηπατίτιδα Α δεν προδιαθέτει για καρκίνο του ήπατος. 

Πέραν των εμβολίων η προφύλαξη από τις ηπατίτιδες και κατ' επέκταση τους αντίστοιχους καρκίνους περιλαμβάνει αποφυγή έκθεσης του οργανισμού σε αίματα και βιολογικά υγρά άλλων ατόμων με σύριγγες, οδοντόβουρτσες, βελόνες, οδοντιατρικά εργαλεία κά καθώς και προστασία κατά τις σεξουαλικές επαφές.
Για το Ελικοβακτηρίδιο του Πυλωρού υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία που αποτελείται από δύο αντιβιοτικά και ένα παράγοντα που εξουδετερώνει το γαστρικό οξύ. Με τη θεραπεία αυτή μειώνεται κατά πολύ ο κίνδυνος νόσησης από καρκίνο του στομάχου. 

Προληπτικές διαγνωστικές εξετάσεις 

Είναι εξετάσεις που  αποσκοπούν στη διάγνωση του καρκίνου ή προκαρκινικών βλαβών σε ένα στάδιο που η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική , πιο εύκολη, λιγότερο κοστοβόρα και λιγότερο επώδυνη. 

Εξετάσεις για άνδρες και γυναίκες

Η Κολονοσκόπηση 

ℹ️  Με αυτή μπορεί να διαγνωστεί ο καρκίνος  του παχέος εντέρου σε πρώιμο στάδιο. Μπορεί επίσης να διαγνωστούν και να αφαιρεθούν ταυτόχρονα ένας ή περισσότεροι καλοήθεις πολύποδες με ελάσσονος επεμβατικότητας ιατρική πράξη, ανακόπτωντας έτσι την περαιτέρω εξέλιξή τους προς την κακοήθεια. Η έναρξη της εξέτασης αυτής συνιστάται να γίνεται από τα 45 έτη. Στη συνέχεια επαναλαμβάνεται κάθε 2 ή 3 ή 5 χρόνια ανάλογα με το ιστορικό και τα ευρήματα. Η εξέταση συνεχίζεται και μετά τα 75 έτη ανάλογα με το ιστορικό, τα ευρήματα και τη γενική κατάσταση του ατόμου. 

Το τεστ Αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα είναι μια πολύ απλή εξέταση που μπορεί να γίνει από το ίδιο το άτομο και ανιχνεύει το αίμα στα κόπρανα , αν υπάρχει. Μπορεί να διαγνώσει τον καρκίνο του παχέος εντέρου σε πρώιμο στάδιο  επειδή ο καρκίνος αυτός κατά ένα μεγάλο ποσοστό αιμορραγεί, λίγο ή περισσότερο , από τα πρώτα στάδιά του. Αν το τέστ είναι θετικό πρέπει να ακολουθήσει κολονοσκόπηση για την διερεύνηση του αιτίου της αιμορραγίας καθώς αυτή μπορεί να προέλθει και από άλλες αιτίες όπως αιμορροΐδες, κολίτιδες, νόσος Crohn, έλκώδης κολίτις, αγγειοδυσπλασίες κ.ά.

Αν το τεστ είναι αρνητικό επαναλαμβάνεται μετά από ένα χρόνο. Μπορεί να γίνει σε οποιαδήποτε ηλικία. Αν έχει προηγηθεί κολονοσκόπηση το τεστ περιττεύει. Η διαγνωστική του ακρίβεια είναι 83% δηλαδή πιο κάτω από εκείνη της κολονοσκόπησης που πλησιάζει το 100% ( τόσο για τη διάγνωση του καρκίνου όσο και για τη διάγνωση των πολυπόδων ). Αν ο καρκίνος είναι πολύ πρώιμος η ακρίβεια είναι μικρότερη, γύρω στο 65%. Το τεστ Αιμοσφαιρίνης έχει πολύ μικρότερη διαγνωστική ακρίβεια για τους πολύποδες 13-15%.
Μια τελευταία παρόμοια διαγνωστική εξέταση που ανιχνεύει το DNA καρκίνου στα κόπρανα έχει μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια που φτάνει το 92% για τον καρκίνο και το 30% για τους πολύποδες. 

Αξονική Τομογραφία Θώρακα 

Για άνδρες και γυναίκες που καπνίζουν ή έχουν ιστορικό καπνίσματος 20 τσιγάρων την ημέρα για 20 χρόνια ή 40 τσιγάρων για 10 χρόνια συνιστάται ως προληπτική εξέταση η Αξονική Τομογραφία Θώρακα κάθε χρόνο από την ηλικία των 45 ετών μέχρι τα 80. Θα ήταν βέβαια να πολύ καλύτερο το άτομο αυτό να διακόψει το κάπνισμα πριν συμπληρωθούν τα ανωτέρω χρονικά όρια ή ακόμη καλύτερο να μην καπνίσει ποτέ.

Εξετάσεις για γυναίκες 

Το τεστ Παπανικολάου (pap test)
Είναι μια πολύ σημαντική εξέταση που μπορεί να διαγνώσει τον καρκίνο σε πολύ πρώιμα στάδια αλλά και άλλες αλλοιώσεις και προκαρκινικές βλάβες στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας οι οποίες μπορούν να θεραπευτούν πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Το τεστ αυτό ήταν ένα επαναστατικό βήμα στην προληπτική διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και εισήχθη στις ΗΠΑ από τον Έλληνα γιατρό Γεώργιο Παπανικολάου τη δεκαετία του 1950 από όπου επεκτάθηκε ταχύτατα σε όλο τον κόσμο με την ονομασία Pap test. Με την εφαρμογή του μειώθηκε ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας στις ΗΠΑ,  τη Δυτική Ευρώπη και άλλες αναπτυγμένες χώρες κατά 70% . Η θνησιμότητα από τη νόσο στις χώρες αυτές, με τη βοήθεια και των νέων θεραπευτικών μεθόδων περιορίστηκε σε πολύ χαμηλά επίπεδα , κοντά στο μηδέν.  Το τεστ Παπανικολάου είναι η πιο συχνή προληπτική εξέταση στις ΗΠΑ, την Ευρώπη αλλά και την Ελλάδα καθώς έχει υιοθετηθεί από πολύ ευρείες μάζες του γυναικείου πληθυσμού . Δυστυχώς  τα ποσοστά κρουσμάτων του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα σε πολλές φτωχές χώρες της Αφρικής και της Ασίας στις οποίες δεν έχει καταστεί δυνατή η ευρεία εφαρμογή αυτού του προληπτικού ελέγχου κυρίως λόγω οικονομικής αδυναμίας και της ανάλγητης συμπεριφοράς των παγκόσμιων καρτέλ φαρμάκων και ανάλογων  υλικών βιοχημικών εξετάσεων. 

Το τεστ Παπανικολάου πρέπει να ξεκινά από την ηλικία των 21-25 ετών και μέχρι τα 30 να γίνεται κάθε 3 χρόνια. Από τα 30 έως τα 65 εξακολουθεί να γίνεται κάθε 3 χρόνια με δύο προϋποθέσεις : η πρώτη ότι το τελευταίο τέστ ήταν αρνητικό και η δεύτερη ότι γίνεται κλινική εξέταση από ειδικό γυναικολόγο κάθε χρόνο. Αν βρεθεί κάποια φλεγμονή ή άλλη παθολογία το μεσοδιάστημα διαφοροποιείται ανάλογα με την γνώμη του γυναικολόγου. Μετά τα 65 το τεστ συνεχίζεται σε λίγο αραιότερα χρονικά διαστήματα 3-4 ετών. Μετά τα 75 μπορεί να καταργηθεί ανάλογα με τη γνώμη του γυναικολόγου και τη γενικότερη κατάσταση υγείας της γυναίκας. 

Το τεστ ανίχνευσης DNA του ιού, αν υπάρχει στο τράχηλο της μήτρας, είναι μια  τελευταία πρόοδος κυτταρολογικής εξέτασης  που εντοπίζει τον ακριβή τύπο του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων ο οποίος θεωρητικά θα μπορούσε να προκαλέσει καρκινική μετάλλαξη  των κυττάρων του τραχήλου της μήτρας. Η εξέταση αυτή σε συνδυασμό με το κλασσικό τεστ Παπανικολάου προσφέρει μια επί πλέον προληπτική διάγνωση έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Γίνεται σύμφωνα με την εντολή του γυναικολόγου.

Η Μαστογραφία 

Η ψηφιακή μαστογραφία , που πρέπει να συνοδεύεται πάντα από το  Υπερηχογράφημα μαστών , συνιστάται για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Η προληπτική συστηματική μαστογραφία έχει προκαλέσει μείωση των θανάτων από καρκίνο του μαστού κατά 58% για τα έτη 1970-2024. Η πρώτη εξέταση αναφοράς γίνεται μεταξύ 35 και 40 ετών. Αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού η έναρξη γίνεται στα 30 χρόνια. Από τα 40 έως τα 74 έτη γίνεται κάθε χρόνο, όπως είπαμε πάντα μαζί με Υπερηχογράφημα. Μετά τα 75 η εξέταση συνεχίζεται με τον ίδιο ρυθμό εφ όσον υπάρχει καλή υγεία και προσδόκιμο ζωής πάνω από 10 χρόνια.  

Γονιδιακός Έλεγχος _BRCA & BRCA2 

Για γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών σε ένα τουλάχιστον πρόσωπο πρώτου βαθμού συγγένειας,σε ηλικία κάτω των 50 ετών ή σε δύο πρόσωπα ανεξαρτήτου ηλικίας συνιστάται η αιματολογική ανίχνευση των παραπάνω γονιδίων. Αν βρεθεί κάποιο από τα τεστ αυτά θετικό η γυναίκα πρέπει να υποβληθεί σε προληπτική μαστεκτομή και ωοθηκεκτομή γιατί έχει μεγάλες πιθανότητες να εμφανίσει καρκίνο σε ένα ή στα δύο αυτά όργανα.

Αυτοεξέταση Μαστού 

Μπορεί να διαγνώσει τον καρκίνο του μαστού καθώς και άλλες καλοήθεις ή προκαρκινικές αλλοιώσεις συμβάλλοντας στην πρώιμη διάγνωση της νόσου. Περιλαμβάνει την απλή επισκόπηση στον καθρέπτη και την ψηλάφηση σε όρθια και κατακεκλιμένη θέση χρησιμοποιώντας το αντίθετο προς τον εξεταζόμενο μαστό χέρι. Περιλαμβάνει την αναζήτηση αλλαγής χρώματος ή υφής , την εισολκή δέρματος ή θηλής, κάποια πάχυνση, ευαισθησία, εξόγκωμα ή έκκριμα θηλής. Η ψηλάφηση ξεκινά από τη θηλή προς την περιφέρεια και μετακινείται ακτινωτά μέχρι να περιλάβει κυκλοτερώς ολόκληρο τον μαστό. Αν ανακαλυφθεί κάποιο τα προαναφερόμενα ευρήματα η έστω υπάρξει μια υποψία, δεν σημαίνει οπωσδήποτε ύπαρξη καρκίνου, αποτελεί απλώς λόγο εξέτασης από ένα ειδικό ιατρό. Εξ άλλου ο μεγαλύτερος αριθμός των ογκιδίων του μαστού είναι καλοήθη. Καλό είναι η αυτοεξέταση του μαστού να αρχίζει από την ηλικία των 20 έως 25 ετών και μέχρι τα 40 να γίνεται κάθε 3-6 μήνες . Από δε τα 40 έως τα 80 κάθε 2-3 μήνες. 

Εξετάσεις για άνδρες 

Από την ηλικία των 45 ετών οι άνδρες πρέπει να υποβάλλονται σε εξέταση μέτρησης του PSA αίματος (Special Prostatic Antigen, Ειδικό Προστατικό Αντιγόνο) που ανιχνεύει με μεγάλη ακρίβεια την ύπαρξη καρκίνου του προστάτη ακόμη και σε πολύ πρώιμο στάδιο. Η εξέταση συνεχίζεται κάθε χρόνο ακόμη και μετά τα 80 έτη ανάλογα με τη γενικότερη υγεία του ατόμου. Αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη σε συγγενή πρώτου βαθμού η εξέταση ξεκινάει από την ηλικία των 40 ετών.

Συμπερασματικά

·       Ο καρκίνος είναι μια πάθηση με δύσκολη κάποιες φορές πορεία και πρόγνωση. Τα τελευταία πάντως χρόνια έχει σημειωθεί εντυπωσιακή πρόοδος αναφορικά με την ανακάλυψη μεθόδων πρώιμης διάγνωσης και τρόπων προληπτικής και θεραπευτικής αντιμετώπισης που έχουν οδηγήσει σε αυξημένα ποσοστά μεγάλης επιμήκυνσης της επιβίωσης καθώς και πλήρους ίασης  από τη νόσο. Έχουν ανακαλυφθεί προληπτικά μέτρα που συμβάλλουν είτε στην αποτροπή της νόσου είτε σε προκαρκινικές αλλοιώσεις που αντιμετωπίζονται εύκολα και αποτελεσματικά.

·       Η θνησιμότητα από τον καρκίνο του μαστού κατά τα τελευταία 20 χρόνια μειώθηκε κατά 70% , ενώ η θνησιμότητα από τον καρκίνο του προστάτη και του τραχήλου της μήτρας μειώθηκαν κατά 85% και 95% αντίστοιχα. Η συνολική θνησιμότητα από τον καρκίνο γενικώς , σε παγκόσμιο επίπεδο μειώθηκε κατά 37% . Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό μείωσης , με αδρούς έμμεσους υπολογισμούς καθώς ακριβή στατιστικά στοιχεία δεν υπάρχουν , είναι λίγο πιο χαμηλό από τον μέσο Ευρωπαϊκό όρο.

·       Τα περιθώρια βελτίωσης της αντιμετώπισης του καρκίνου άρα και της αύξησης της επιβίωσης και των ποσοστών ίασης από τη νόσο είναι πολλά.  Επίσης μεγάλα είναι και τα περιθώρια πρόληψης της νόσου και της προσυμπτωματικής διάγνωσης. Για την επίτευξη όμως αυτών των στόχων απαιτούνται αντίστοιχες πολιτικές τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλες τις πλουσιότερες χώρες που κόσμου με το βλέμμα στην επέκταση των πολιτικών αυτών  και στις φτωχότερες χώρες μέσω της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Έως ότου όμως  γίνει αυτό πράξη και μέχρι οι εθνικές μας πολιτικές για τη Δημόσια Υγεία πάψουν να είναι ισχνές και αποσπασματικές και επιδειχθεί σοβαρή κρατική μέριμνα για την επέκταση της πρόληψης και προληπτικών εξετάσεων για τον καρκίνο, φρόνιμο είναι να υπάρξει ατομική ευαισθητοποίηση και μέριμνα για την πρόληψη και τον προληπτικό έλεγχο.