Σεμπαστιάο Σαλγκάδο: ομορφιά του Α|Μ ή απλά επιχειρηματίας;

Ο Sebastião Salgado, 8-Φεβ-1944 - 23 Μαΐου 2025 ήταν διακεκριμένος Βραζιλιάνος φωτογράφος, φωτορεπόρτερ, ζωγράφος, περιβαλλοντολόγος, οικονομολόγος κά με σπουδές στα Πανεπιστήμια του Παρισιού και του Σάο Πάολο _Universidade Federal do Espírito Santo και περίοδο ακμής 1973-2025

Γεννήθηκε στο Αϊμουρές της Βραζιλίας και σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Βιτόρια. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο, εγκατέλειψε όμως το 1969 τη χώρα μετά την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας για να εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου και συμπλήρωσε τις σπουδές του.
Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε στον Διεθνή Οργανισμό Καφέ, εργασία η οποία του έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψει στην Αφρική σε αποστολές 9με τη χορηγία της Παγκόσμιας Τράπεζας). Το 1973 εγκατέλειψε την καριέρα του οικονομολόγου για να αφιερωθεί στη φωτογραφία και επέστρεψε στο Παρίσι. Εργάστηκε αρχικά ως αθλητικογράφος και το 1979 εντάχθηκε στο φωτογραφικό πρακτορείο Magnum, από το οποίο αποχώρησε το 1994 ιδρύοντας, μαζί με τη γυναίκα του Λέλια Σαλγκάδο, το φωτογραφικό πρακτορείο "Amazonas images". Στις αρχές της 10ετίας του 1990 ανέλαβε να αναγεννήσει το δάσος δίπλα από το ράντζο της οικογένειας του στη Βραζιλία φυτεύοντας 2,5 εκατομμύρια δέντρα. Η επιτυχία του προγράμματος αυτού τον οδήγησε, το 1998, μαζί με τη σύζυγο του να ιδρύσουν το ινστιτούτου Terra με αποκλειστικό σκοπό την αναδάσωση και προστασία του περιβάλλοντος μέσω της σωστής εκπαίδευσης. Το 2001 έγινε πρέσβης καλής θέλησης της UNESCO. Είχε αποκτήσει δύο παιδιά μεταξύ των οποίων τον Τζουλιάνο Ριμπέιρο Σαλγκάδο, σκηνοθέτη. Το 2014 γυρίστηκε από τους Βιμ Βέντερς και Τζουλιάνο Ριμπέιρο Σαλγκάδο το βραβευμένο (υποψήφιο Oscar, με 14 διακρίσεις 15 υποψηφιότητες) ντοκιμαντέρ "Το αλάτι της γης" στη σύλληψη  που καταπιάνεται με το έργο και τη ζωή του Σαλγκάδο _καμιά σχέση με το ομώνυμο salt of the earth (1954 του Χέρμπερτ Μπίμπερμαν με Ροζάουρα Ρεβουέλτας, Χουάν Τσακόν, Γουίλ Γκίαρ) με θέμα ένα ορυχείο του Νέου Μεξικού, όπου οι αφόρητες συνθήκες δουλειάς και διαβίωσης αναγκάζουν τους εργάτες να κατέβουν σε απεργία, ενώ ιδιοκτήτες και αστυνομία χρησιμοποιούν κάθε μέσο για να κάμψουν την απόφασή τους.

Γράφει η \\ Dominique Baqué Γαλλίδα ιστορικός και κριτικός τέχνης, απόφοιτος της Ecole Normale Supérieure, αναπληρώτρια καθηγήτρια φιλοσοφίας και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Paris-VIII. 

Gold. Το εξώφυλλο του βιβλίου του Sebastião Salgado _2019

Η κριτικός τέχνης και ειδικός στην εικόνα, τη σύγχρονη τέχνη και την εικαστική φωτογραφία, Dominique Baqué, θέλησε να μοιραστεί το θυμό της απέναντι στον Sebastião Salgado. Ακαδημαϊκός στο Ινστιτούτο της Γαλλίας, ο Βραζιλιάνος φωτογράφος που χαίρει της εκτίμησης (σχεδόν) όλων και σπάνια δέχεται επικρίσεις, βρίσκεται στο στόχαστρο της η οποία εξηγεί το γιατί __ Όπως πριν και ο συνάδελφός του Yann Arthus-Bertrand (ο συγκεκριμένος ειδικεύεται στα "τοπία από ψηλά") , όντας αντικείμενο σχεδόν καθολικής λατρείας από τους κριτικούς και το κοινό που συρρέει για να θαυμάσει τις μεγαλεπήβολες εκθέσεις του, καθαγιασμένος από τον Βιμ Βέντερς - τον οποίο γνωρίσαμε μάλλον πιο εμπνευσμένο στα πρώτα του βήματα - που συνυπογράφει μαζί του, Το Αλάτι της Γης, ο Σαλγκάδο τιμήθηκε ακόμη και από την Ακαδημία των Καλών Τεχνών το 2017.

Ο Σαλγκάδο έχει γίνει ένα ανέγγιχτο είδωλο, ένα αστέρι της σύγχρονης φωτογραφίας. Αλλά επίσης, για να μην ξεχνιόμαστε, κι ένας κανονικός επιχειρηματίας που διαχειρίζεται αριστοτεχνικά, με τη βοήθεια της συζύγου του, Lélia Wanick Salgado, τη δομή Amazonia Images. Και, όπως και ο Arthus Bertrand, η παθιασμένη υπεράσπιση της οικολογίας δεν τον εμποδίζει να πετάει με ελικόπτερο μήνες ολόκληρους πάνω από τις περιοχές που θα φωτογραφίζει μετά in situ... Αλλά τώρα έρχομαι στις φωτογραφίες αυτής της υποτιθέμενης ιδιοφυΐας, αυτής της τόσο καλοπροαίρετης, τόσο ευαίσθητης στον πόνο των δυστυχισμένων και στη διατήρηση των οικοσυστημάτων. Μετά το Χέρι του ανθρώπου, ένα αφιέρωμα στην εργασία των εργατών και των αγροτών σε τέσσερις ηπείρους, που παραμένει μέχρι σήμερα η πιο υποφερτή από τις σειρές του, έχουμε το Gold. Οι κολασμένοι της γης που επικεντρώνεται στην εργασία -ή μάλλον στη δουλεία- των ανθρακωρύχων στη Serra Pelada, το μεγαλύτερο ανοιχτό ορυχείο χρυσού στη Βραζιλία. Εδώ είναι που αποκρυσταλλώνεται η υπεραισθητικοποίηση των εικόνων του: ασπρόμαυρες αναλογικές φωτογραφίες με ένα εξόχως κλασικό, ακόμη και εικονογραφικό, ύφος, έντονες αντιθέσεις, βασανισμένοι ουρανοί, έμφαση στην αναπαράσταση. Το στομφώδες του έργου θα μπορούσε να είναι μόνο μια αμφισβητήσιμη και κάπως αρχαΐζουσα αισθητική επιλογή, αλλά το πιο σημαντικό βρίσκεται αλλού: στην πονεμένη απεικόνιση αυτών των σκλαβωμένων σωμάτων που παραπέμπει πλαγίως στα πάθη του Χριστού. Μήπως δεν είναι ωραία, τόσο ωραία που προκαλούν τον συμπονετικό θαυμασμό, αν όχι δάκρυα, αυτά τα ψηλόλιγνα, μυώδη σώματα, με το χάλκινο δέρμα τους να γυαλίζει από ιδρώτα, που η σκληρή δουλειά τα στεφανώνει με μια σχεδόν θεϊκή χάρη; Γιατί, χωρίς αμφιβολία, οι κολασμένοι αυτοί της γης, οι τελευταίοι των ανθρώπων, έσονται, πρώτοι: κάποιος Θεός θα τους σώσει. Με τη βοήθεια του οίκτου μας που τόσο πρόδηλα ζητείται, τις σιωπηλές προσευχές μας, τα δάκρυα ημών των ένοχων αλλά συμπονετικών Δυτικών.

Αλλά σίγουρα όχι ξεκινώντας από μια πολιτική και ιδεολογική κριτική των συνθηκών εργασίας τους και του καπιταλιστικού τέρατος που, σαν τον Μολώχ, τους καταβροχθίζει έναν έναν. Γιατί ο Σαλγκάδο δεν λέει ποτέ λέξη για την πολιτική. Αυτό ακριβώς που τον κάνει ανυπόφορο στα δικά μου μάτια είναι τόσο η συνεχής έκκληση στον οίκτο όσο και η παντελής έλλειψη πολιτικής θέσης. Ποτέ δεν τον άκουσα να ασκεί ανοιχτή κριτική στον καπιταλισμό, τον ιμπεριαλισμό _έστω στον νεοφιλελευθερισμό και τις τερατώδεις του εκτροπές, στο πρωτοφανές χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών για το οποίο ευθύνεται, στην εμπορευματοποίηση των σωμάτων ή την εξουσία του κεφαλαίου. Όχι, ο Σαλγκάδο μου ζητά απλώς να συμπάσχω με τα βάσανα των σκλαβωμένων. Αυτός είναι ένας ωραίος τρόπος για να απαλλαγείς από οποιαδήποτε δέσμευση, οποιαδήποτε ενέργεια, οποιαδήποτε θέση.

Το χειρότερο όμως είναι ότι ο "μηχανισμός της συμπόνιας" είναι σε πλήρη λειτουργία: όποιος τολμά να επικρίνει τον Σαλγκάδο, αυτόν τον νέο απόστολο του ανθρωπισμού και της Φύσης, κατηγορείται για απανθρωπιά. Το έχω διαπιστώσει αρκετές φορές σε ό, τι με αφορά, όταν προσπάθησα να καταγγείλω την εμπορική αισθητικοποίηση της δυστυχίας. Ντροπή μου. Σε μένα και στην αναίσθητη καρδιά μου. Μόνη της σχεδόν, η Σούζαν Σόνταγκ, στο θαρραλέο δοκίμιό της Regarding the Pain of Others, επιτέθηκε σφοδρά στον φωτογράφο του ανθρωπιστικού οίκτου, επικρίνοντας τόσο την "μη αυθεντικότητα της ομορφιάς" όσο και την "αισθητικοποίηση της δυστυχίας".

"Είμαι δύσπιστη", γράφει, "απέναντι στη συμπόνια που προκαλούν οι φωτογραφίες και την οποία δεν προεκτείνει κανένας προβληματισμός. Πιστεύω ότι ο προβληματισμός πρέπει να αντικαταστήσει τη γενναιόδωρη επίκληση, η οποία συχνά δεν είναι παρά προσποιητή." Ακριβώς: ο Σαλγκάδο ούτε σκέφτεται, ούτε προβληματίζεται. Απαιτεί μόνο τα άχρηστα δάκρυά μας. Και τα άσεμνα. Οι σκλάβοι μπορεί να πεθάνουν - όπως οι Φιλιππινέζοι εργάτες που σκοτώνονται κυριολεκτικά στη δουλειά για να χτίσουν το γιγαντιαίο στάδιο για το Παγκόσμιο Κύπελλο στο Κατάρ, μέσα στη γενική σχεδόν αδιαφορία - αλλά τουλάχιστον θα έχουν το δικαίωμα σε πολυτελείς εικόνες και στην άπειρη συμπόνια μας. Αυτό σίγουρα θα τους βοηθήσει να κερδίσουν στον παράδεισο μια περισσότερο από αβέβαιη μεταθανάτια ζωή, εφόσον δεν αξιώθηκαν μία αξιοπρεπή εργασία εδώ, πάνω στη γη. Καθώς η οικολογία είναι τρομερά της μόδας αυτήν την εποχή, ο Σαλγκάδο δεν θα μπορούσε να χάσει αυτή τη νέα ευκαιρία: μετά την απεριόριστη αγάπη του για τον Άνθρωπο, ιδού και ο ευλαβικός του σεβασμός για τη Γαία, τη Μητέρα Φύση.

Μετά το Genesis, μας παρουσιάζεται τώρα και η Salgado Amazonia, μια έκθεση που παρουσιάστηκε πρόσφατα στη Φιλαρμονική του Παρισιού, συνοδευόμενη από την ηλεκτρο-εμπορική-βροντώδη μουσική του Jean-Michel Jarre. Αυτή τη φορά, δεν έχουμε πια σκλαβωμένους ανθρώπους, αλλά όμορφες φυλές που κάποτε αποκαλούνταν "πρωτόγονες", και που αναπαριστούν ανέξοδα, αλλά με την ίδια έμφαση, τον μύθο του καλού άγριου σε μια χαμένη Εδέμ, την οποία ο Σαλγκάδο ζητά να καταστεί ιερή. Μήπως ο εμβληματικός φωτογράφος δεν αναδάσωσε σχεδόν 700 εκτάρια γης στο οικογενειακό κτήμα Bulcao που κατέχει κοντά στο Aimorès της Βραζιλίας, καθώς είχαν στερέψει μετά από πολυετή εκμετάλλευση; Βεβαίως. Και δεν μπορούμε παρά να χαιρόμαστε - ειδικά μετά την εκλογή του Μπολσονάρου, αυτού του δικτάτορα που δεν αρκείται μόνο στο να προωθεί τον πιο σκληρό καπιταλισμό-φιλελευθερισμό, με την ένθερμη υποστήριξη των Ευαγγελιστών, περιφρονώντας τις γυναίκες, φιμώνοντας την αντιπολίτευση, αλλά και εργάζεται μεθοδικά για την αποψίλωση της Αμαζονίας, εις βάρος των λαών που ζουν εκεί.

Όμως... τα πάντα φαραωνικά έργα του Σαλγκάδο χρηματοδοτούνται στην πραγματικότητα από μια ιδιωτική βραζιλιάνικη εταιρεία, τη Vale, τη δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία εξόρυξης στον κόσμο που εξαντλεί το υπέδαφος της γης. Και εδώ, ο Σαλγκάδο δεν βλέπει καμία αντίφαση, καμία σύγκρουση συμφερόντων. Εν ολίγοις, πρέπει πάντα να είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι στις υπερβολικά όμορφες εικόνες της ανθρώπινης δυστυχίας, και άλλο τόσο, όπως το έλεγε κιόλας ο Roland Barthes σχετικά με την έκθεση Family of Man (η "μεγαλύτερη έκθεση όλων των εποχών", την οποία διοργάνωσε ο Edward Steichen στο ΜΟΜΑ το 1955 με τη συμμετοχή 273 φωτογράφων) "απέναντι σε αυτή την παλιά απάτη που συνίσταται στην τοποθέτηση της φύσης στο βάθος της Ιστορίας." Η υπεραισθητικοποίηση του πόνου αποδεικνύεται μια ηθική απάτη και η συμπόνια ένας από τους πιο επικίνδυνους εχθρούς του πολιτικού αγώνα.

Τελικά να πούμε ο νεκρός δεδικαίωται; “o γαρ απoθανών δεδικαίωται από της αμαρτίας” ...εσείς κάντε ότι νομίζετε, εγώ ΟΧΙ!!

Ο Βραζιλιάνος φωτορεπόρτερ Σεμπαστιάο Σαλγκάδο (Sebastião Salgado), γνωστός για τον τρόπο με τον οποίο απεικόνισε, σε άσπρο-μαύρο _πάντα, πολέμους, ανθρώπινες τραγωδίες, περιβαλλοντικές καταστροφές αλλά και το δάσος του Αμαζονίου, πέθανε σε ηλικία 81 ετών, ανακοίνωσε σήμερα Παρασκευή (23/05) η Ακαδημία Καλών Τεχνών της Γαλλίας, της οποίας ήταν μέλος.

Σεμπαστιάο Σαλγκάδο _έκθεση "Γένεσις"
στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου

Ο αυτοδίδακτος Σαλγκάδο, "ένας μάρτυρας της ανθρώπινης τραγωδίας και της κατάστασης του πλανήτη", όπως τον χαρακτήρισε η Ακαδημία, αφήνει μια μοναδική κληρονομιά από τα εκατοντάδες ταξίδια του, με φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά όπως τα Life και Time, βιβλία και εκθέσεις σε μουσεία, ιδίως στο Παρίσι όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Από τη Ρουάντα μέχρι τη Γουατεμάλα και από την Ινδονησία μέχρι το Μπαγκλαντές και τον Αμαζόνιο, ο φακός του απαθανάτισε λιμούς, πολέμους, μαζικές εξόδους προσφύγων στον τρίτο κόσμο. Ο ασπρόμαυρος κόσμος του συμπεριλάμβανε και τοπία, όπως τους ποταμούς της Αμαζονίας και με το έργο του ανήγαγε τη φωτοειδησεογραφία σε μορφή τέχνης.

Ο Σαλγκάδο είχε τιμηθεί με το βραβείο του Πρίγκιπα της Αστούριας (1998) και το βραβείο του Ιδρύματος Χάσελμπλαντ (1989). Το «Αλάτι της Γης», ντοκιμαντέρ του Βιμ Βέντερς που δείχνει τα ταξίδια του Βραζιλιάνου φωτορεπόρτερ στην Παπούα-Νέα Γουινέα και τον Αρκτικό Κύκλο, ήταν υποψήφιο για Όσκαρ. __”Είναι πολύ δύσκολο να έχεις μπροστά από την κάμερά σου έναν φωτογράφο” ακούγεται η φωνή του Βιμ Βέντερς να λέει, στα πρώτα λεπτά του “The Salt of the Earth”,  για το διάσημο Βραζιλιάνο καλλιτέχνη. “Ένας φωτογράφος αδυνατεί να αφεθεί, να σταθεί απλά ως στοιχείο του δικού σου πλάνου. Συνεχώς αντιδράει στη δράση. Σηκώνει το όπλο του, την κάμερα της επιλογής του, και ξαφνικά, εσύ βρίσκεσαι αντικείμενο του δικού του κάδρου...” Έτσι μας τον πρωτοσυστήνει ο Βέντερς … “Έτσι κι αλλιώς να εξηγήσεις κινηματογραφικά την τέχνη της φωτογραφίας είναι κάτι το ακατόρθωτο“. Σκεφθείτε τι σημαίνει ”φωτογραφία” στα ελληνικά: κάποιος που γράφει με φως…"

Με τη γυναίκα του Lelia Vanik

Ο Σαλγκάδο γεννήθηκε 8 Φεβρουαρίου 1944 στην Αϊμόρες, μια αγροτική κοινότητα της Μίνας Ζεράις. Μεγάλωσε μαζί με τις επτά αδελφές του στο αγρόκτημα του αγελαδοτρόφου πατέρα του. Σε αυτήν την περιοχή, όπου κάποιες φορές αναγκαζόταν να ταξιδεύει επί ημέρες για να επισκεφθεί κάποιον συγγενή, έμαθε να κάνει υπομονή – ένα προσόν που αποδείχθηκε πολύτιμο στη μετέπειτα καριέρα του, όταν χρειαζόταν να περιμένει τη "σωστή στιγμή" για να συλλάβει με τον φακό του εκείνο το "ιδανικό δευτερόλεπτο". Σπούδασε νομικά και στη συνέχεια οικονομία. Το 1969 έφυγε στη Γαλλία για να γλιτώσει από τη στρατιωτική δικτατορία, μαζί με τη μέλλουσα σύζυγό του, τη Λέλια Βάνικ, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά. Εργάστηκε στον Διεθνή Οργανισμό του Καφέ και ταξίδευε στην Αφρική. Σε αυτήν την ήπειρο τράβηξε τις πρώτες φωτογραφίες του, με μια κάμερα που του δώρισε η σύζυγός του.

Από το ντοκιμαντέρ του Βέντερς

«Αντιλήφθηκα ότι οι φωτογραφίες μου έδιναν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τις οικονομικές εκθέσεις» παραδέχτηκε κάποτε. Αποφάσισε τότε να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη φωτογραφία και αρνήθηκε μια περιζήτητη θέση στην Παγκόσμια Τράπεζα.
Στην Αφρική, όπου αισθανόταν «σαν στο σπίτι του», ο Βραζιλιάνος έκανε τα πρώτα του ρεπορτάζ, για την ξηρασία και τον λιμό στον Νίγηρα και την Αιθιοπία. Το 1979 εντάχθηκε στο πρακτορείο Magunm. Δύο χρόνια αργότερα είχε την πρώτη μεγάλη δημοσιογραφική επιτυχία του: μέσα σε 60 δευτερόλεπτα τράβηξε 76 φωτογραφίες, κατά την απόπειρα δολοφονίας του τότε προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρίγκαν στην Ουάσινγκτον.

Η παγκόσμια αναγνώριση ήρθε το 1986, με τις εμβληματικές φωτογραφίες του από τη Σέρα Πελάδα της Βραζιλίας την «ανθρώπινη μυρμηγκοφωλιά» όπου δεκάδες άνθρωποι, καλυμμένοι από λάσπη, εργάζονταν νυχθημερόν στο μεγαλύτερο, ανοιχτό ορυχείο χρυσού του κόσμου. Έγραψε επίσης τις «Εξόδους» για τους εξαναγκαστικούς εκτοπισμούς σε 40 χώρες. «Τα σύνορα είναι τεχνητά. Παντού, έβλεπα το ίδιο ανθρώπινο ον. Ο ξένος δεν υπάρχει», δήλωνε το 2016. Η φωτογραφία «είναι τρόπος ζωής, είναι η ιδεολογία μου» είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο το 2022, όταν το Σάο Πάουλο φιλοξένησε την έκθεση «Αμαζονία», καρπό επτά χρόνων εργασίας στο μεγαλύτερο τροπικό δάσος του πλανήτη.

Ο Σεμπαστιάο Σαλγκάδο
ποζάρει μπροστά σε μία από τις φωτογραφίες
της έκθεσής του "Amazonia"

Γεννήθηκε στο Αϊμουρές της Βραζιλίας και σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Βιτόρια. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο, εγκατέλειψε όμως το 1969 τη χώρα μετά την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας για να εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου και συμπλήρωσε τις σπουδές του. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε στον Διεθνή Οργανισμό Καφέ, εργασία η οποία του έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψει στην Αφρική σε αποστολές της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το 1973 εγκατέλειψε την καριέρα του οικονομολόγου για να αφιερωθεί στη φωτογραφία και επέστρεψε στο Παρίσι. Εργάστηκε αρχικά ως φωτογράφος για αθλητικά γεγονότα και το 1979 εντάχθηκε στο φωτογραφικό πρακτορείο Magnum, από το οποίο αποχώρησε το 1994 ιδρύοντας, μαζί με τη γυναίκα του, το φωτογραφικό πρακτορείο “Amazonas images”. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ανέλαβε να αναγεννήσει το δάσος δίπλα από το ράντζο της οικογένειας του στη Βραζιλία φυτεύοντας 2,5 εκατομμύρια δέντρα. Η επιτυχία του προγράμματος αυτού τον οδήγησε, το 1998, μαζί με τη σύζυγο του να ιδρύσουν το ινστιτούτου Terra με αποκλειστικό σκοπό την αναδάσωση και την προστασία του περιβάλλοντος μέσω της σωστής εκπαίδευσης.
Το 2001 έγινε πρέσβης καλής θελήσεως της UNESCO. Ζούσε στο Παρίσι. Ήταν παντρεμένος με τη Λέλια Σαλγκάδο και είχε αποκτήσει δύο παιδιά μεταξύ των οποίων τον Τζουλιάνο Ριμπέιρο Σαλγκάδο, σκηνοθέτη.

#@Mirtò

Υπόχρεος στην "κόκκινη" καλή φίλη κουλτουριάρα Μυρτώ #@Mirtò με γνώσεις "επί παντός επιστητού" για τις υποδείξεις της και τη βοήθεια στην επιλογή των φωτογραφιών  (είναι δίπλα μου τώρα στο παγωμένο Βερολίνο μαζί με την Flo Jr και ξεκαρδίζεται)

·       Instituto Terra

·      Amazonas Images Photo agency formed by Salgado and his wife Lélia Wanick.

·       Βιογραφία στο The Guardian

·      Sebastião Salgado: The silent drama of photographyTED Talk (17λεπτο video)

·      “Back to Nature, in Pictures and Action,” Επιστροφή στη Φύση, σε Εικόνες και Δράση _New York Times, 2009

·      “Genesis by Sebastião Salgado: Exhibition Review”, Huffington Post UK, 2013

·      “Timeless Tales by Sebastião Salgado” _ Διαχρονικά παραμύθια του Σεμπαστιάο Σαλγκάδο

_     #@Mirtò
Το μεγαλύτερο μέρος της σκηνοθεσίας του ντοκιμαντέρ “Το Αλάτι της Γης” που προαναφέραμε ανήκει στον γιο του Σεμπαστάο Σαλγκάδο, σκηνοθέτη εδώ και χρόνια Τζουλιάνο. Με απίστευτη άνεση και χιούμορ, ο Τζουλιάνο εξηγεί το ρίσκο και την επιτυχία μιας ταινίας, που  κάποιοι την είπαν “ψυχαναλυτική”. Μόνο τώρα, ωστόσο (2018), θεώρησε ότι η στιγμή ήταν σωστή για να κάνει μια ταινία για τον διάσημο πατέρα του, γνωρίζοντας σε βάθος τις δυσκολίες που θα είχε μια τέτοια απόφαση. Συνεργάστηκε με τον Βέντερς, γνώρισε τεράστια επιτυχία, από το λανσάρισμα της ταινίας στις Κάννες μέχρι την οσκαρική υποψηφιότητα, αλλά γνώρισε και κάτι σημαντικότερο: τον πατέρα του! Σε μια απολαυστική συνέντευξη, όμορφη σχεδόν όσο το «Αλάτι της Γης», ο Τζουλιάνο Σαλγκάδο εξήγησε στο Flix τι θέση πήρε η ταινία στην κινηματογραφική, αλλά και στην... οικογενειακή του ιστορία. Με δυο λόγια: «Ναι, μπορώ να πω ότι η ταινία μ’ έφερε πιο κοντά στον πατέρα μου. Φυσικά η ιστορία είναι μεγαλύτερη, αλλά μπορώ να το πω αυτό, ως συμπέρασμα.» Ολα ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 2009, μου τηλεφώνησε ο πατέρας μου και μου είπε να πάω για φαγητό στο σπίτι, γιατί θα ήταν κι ο Βιμ Βέντερς εκεί. Ήταν μια εκπληκτική ευκαιρία για μένα να γνωρίσω έναν από τους σπουδαίους του σινεμά. Κι εκεί προέκυψε η ιδέα ότι ο Βιμ ήθελε να κάνει μια ταινία για τον Σεμπαστιάο. Δεν ήξερε τι, δεν ήξερε πότε. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Σεμπαστιάο μου ζήτησε να πάω μαζί του σε μια φωτογράφιση, πήγα λίγο διστακτικά γιατί η σχέση μας δεν ήταν και τόσο καλή τότε και φοβόμουν ότι μπορεί να μπλέκαμε σε μια κατάσταση… Κλάους Κίνσκι! Αλλά δεν έφτασε μέχρι εκεί, μάλιστα ήταν μια εμπειρία ωραία. Τράβηξα υλικό της φωτογράφισης, το μοντάρισα σε μια μικρού μήκους ταινία και το έδειξα στον Σεμπαστιάο. Ανέκαθεν είχαμε πρόβλημα επικοινωνίας μεταξύ μας, ήδη από τη δική μου εφηβεία, αλλά όταν του έδειξα το ταινιάκι συνέβη κάτι πολύ παράξενο. Είχε μια πολύ συναισθηματική αντίδραση, τα μάτια του ήταν κόκκινα και γυάλιζαν, συνέβαιναν τέτοια πράγματα. Κατάλαβα ότι συγκινήθηκε κι ότι υπήρχε έδαφος για μένα να κάνω αυτήν την ταινία. Ηταν κάτι που για χρόνια απέφευγα, αλλά σκέφτηκα ότι ίσως ήταν η σωστή στιγμή. Το κουβέντιασα με τον Βιμ, είχαμε τα ίδια ένστικτα, την πεποίθηση ότι το ενδιαφέρον δε θα ήταν να πάμε κάπου με τον Σεμπαστιάο όταν φωτογραφίζει, αλλά όλες οι ιστορίες που αφηγείται επιστρέφοντας από μια αποστολή. Τόσο πιο πλούσιο υλικό! Κι αποφασίσαμε ότι αυτός έπρεπε να είναι ο άξονας της ταινίας.

Salt of the Earth _Το αλάτι της γης 1954

Ξεκίνησα να ταξιδεύω μαζί με τον Σεμπαστιάο, κάτι που δεν είχα κάνει ποτέ, για να δω πώς μοιάζει, πώς συμπεριφέρεται σ’ ένα διαφορετικό πλαίσιο. Αλλά δε λειτούργησε όπως ήθελα. Στη δουλειά είναι απόλυτα αφοσιωμένος, κάνει δεσμούς με τους ανθρώπους που φωτογραφίζει, δεν έχει κανένα περιθώριο για επικοινωνία έξω από το αντικείμενό του. Εκείνο που μ’ έκανε, είτε το πιστεύετε είτε όχι, να νιώσω πιο κοντά του, ήταν όταν είδα τις συνεντεύξεις μαζί του που γύρισε ο Βιμ. Τι έκανε μ’ έναν εξαιρετικά δυνατό τρόπο. Έφερε τον Σεμπαστιάο στο στούντιο, τον απομώνωσε μ’ ένα μαύρο ύφασμα ώστε να μη βλέπει το συνεργείο, να είναι ολομόναχος και πάνω στο ύφασμα προέβαλλε φωτογραφίες του. Οι φωτογραφίες άλλαζαν κι ο Σεμπαστιάο αντιδρούσε σ’ αυτές, χωρίς ερωτήσεις, χωρίς σχόλια. Απλώς θυμόταν και ξαναζούσε τις δικές του στιγμές. Οταν μοντάραμε και είδαμε αυτό το υλικό, ήταν σα να ξαναγνώρισα τον πατέρα μου, να κατάλαβα τη ζωή του. Κι έτσι αρχίσαμε, λίγο-λίγο, να γινόμαστε φίλοι.

Η ιδέα μας ήταν όχι να κάνουμε μια ταινία για έναν φωτογράφο, αλλά για έναν άνθρωπο που είχε υπάρξει μάρτυρας σε τόσο πολλές και σημαντικές στιγμές. Το επίκεντρο ήταν οι ιστορίες του και σ’ αυτές προσθέταμε τις φωτογραφίες του. Κάποιες από τις δουλειές του είναι έντονα πολιτικές, ανέκαθεν ήταν ευαισθητοποιημένος πολιτικά και κοινωνικά και μ’ αυτόν τον άξονα επέλεγε και τα μέρη και τις ομάδες των ανθρώπων που θα φωτογράφιζε. Αλλά επιπλέον νομίζω ότι μπορούμε από τις εμπειρίες και τις φωτογραφίες του να μάθουμε πολλά για την ανθρωπότητα. Αλλά επιπλέον υπάρχει κάτι το υποδειγματικό στην τροχιά της σχέσης του Σεμπαστιάο με την Λέλια, της γυναίκας του και μητέρας μου. Σ’ αυτήν κρύβεται μια πολιτική ματιά όχι ακριβώς ιδεολογική, αλλά η πεποίθηση ότι μπορείς, τελικά, ν’ αλλάξεις τον κόσμο με θετικό τρόπο, να κάνεις τα πράγματα καλύτερα, να προσπαθήσεις να βρεις την ελπίδα σ’ έναν κόσμο κυρίως πεσιμιστικό, μια και αυτός ήταν ο κόσμος που κοιτούσε από το φακό του ο Σεμπαστιάο. Αυτό είναι κάτι που μπορείς και θέλεις να μοιραστείς με το κοινό. Ο Σεμπαστιάο δεν πιστεύει στη «δύναμη της στιγμής». Πιστεύει ότι μια κατάσταση έχει μια συναισθηματική κλιμάκωση κι ότι αυτήν πρέπει να περιμένεις για να την αποτυπώσεις. Προσπαθεί να προσεγγίζει τους ανθρώπους και ν’ ανακαλύπτει τις συναισθηματικές εντάσεις. Χωρίς ποτέ να δημιουργεί το περιβάλλον, παρά μόνο όταν κάνει πορτρέτα. Φυσικά, όταν τοποθετείσαι σ’ ένα χώρο και στρέφεις τον φακό σου κάπου, κάνεις μια υποκειμενική επιλογή. Δεν είναι η πραγματικότητα, δεν είναι η αλήθεια, είναι η δική σου αλήθεια κι η δική σου ερμηνεία. Αλλά ποτέ ο Σεμπαστιάο δε ζητά από τους ανθρώπους να κάνουν κάτι επί τούτου – αυτό είναι το σινεμά! Μεγαλώνοντας, ο πατέρας μου μού έλειπε πολύ. Όταν βρισκόταν στο σπίτι μοιραζόμασταν πράγματα με μεγάλη ένταση. Όταν έλειπε, ένιωθα θυμό απέναντί του, ιδιαίτερα στην εφηβεία. Κάνοντας την ταινία, βλέποντας επιπλέον τον Σεμπαστιάο μέσα από τα μάτια του Βιμ, ήταν για μένα μια διεργασία συγχώρεσης.

Η πρώτη φορά που ο Σεμπαστιάο και η Λέλια είδαν την ταινία ήταν στο Φεστιβάλ του Ρίο, στην έναρξη και συγκινήθηκαν πολύ. Οχι ότι ο πατέρας μου το εξέφρασε με λόγια, αλλά το κατάλαβα, μέσα σ’ αυτήν τη σύνθετη, παράξενη περίοδο που περνάμε μαζί τώρα, μπροστά σ’ όλον τον κόσμο. Είχαμε καταλάβει ότι ολόκληρη η καριέρα του Σεμπαστιάο ήταν και γι’ αυτόν διαδικασία ίασης από την απογοήτευσή του για την ανθρωπότητα. Ξέραμε ότι αν κάναμε την ταινία καλά, θα μπορούσαμε να προσελκύσουμε τους θεατές μέσα σ’ αυτό, να μεταδώσουμε τον οπτιμισμό, την ελπίδα για μια καλύτερη στιγμή. Τα πράγματα δεν ήταν ποτέ τόσο ξεκάθαρα, αλλά το νιώθαμε διαρκώς σα μια αναγκαιότητα, διαφορετικά η ταινία αυτή δε θα είχε νόημα. Επιλέγω να είμαι αισιόδοξος, αλλά θεωρώ ότι κάποια στιγμή πρέπει να καταλάβουμε τι σημαίνει το ότι ζούμε σε μια παγκόσμια κοινότητα, τι σημαίνει αυτό για την πολιτογράφηση του καθενός, τη συνεργασία που προϋποθέτει, τη σχέση επικοινωνίας. Δεν το έχουμε καταλάβει ακόμα, τουλάχιστον όχι μ’ έναν ικανοποιητικό τρόπο. Το τι ευθύνη και τι υποχρέωση έχει ο καθένας απέναντι στον κόσμο, στους ανθρώπους και στη φύση.

Η συνεργασία με τον Βιμ Βέντερς πάνω στην ταινία δεν ήταν κάτι εύκολο: στο μοντάζ κι οι δυο μας είχαμε τα ένστικτά μας που πολλές φορές δε συμφωνούσαν και προσπαθούσαμε να βρούμε μια ισορροπία. Κάποια στιγμή χρειάστηκε να βάλουμε τον εγωισμό μας κατά μέρος, αλλά τσακωθήκαμε πολλές φορές, ώσπου συνειδητοποιήσαμε ότι πρέπει να καθίσουμε μαζί και να συνεργαστούμε, σα συμφοιτητές στη σχολή κινηματογράφου. Και τελικά η ματιά του ενός συμπλήρωνε τη ματιά του άλλου. Ο Βιμ ακολούθησε την οπτική του θαυμαστή, εγώ του «insider» και μαζί, νομίζω, λειτουργούν. Αντίθετα, η σχέση του Βιμ με τον Σεμπαστιάο ήταν και είναι θαυμάσια, τρομερά αρμονική, στέλνουν συνέχεια ο ένας στον άλλον sms για το ποδόσφαιρο!

Για μένα ήταν τεράστιο ρίσκο να κάνω αυτήν την ταινία, εκτίθεμαι κανονικά, θα μπορούσαν όλα να έχουν εξελιχθεί φρικτά, να μην έχω αντέξει να ανταποκριθώ στο όνομα του πατέρα μου, ένα σωρό διαφορετικοί κίνδυνοι. Αλλά ήμουν αρκετά χαζός ώστε να ρισκάρω τα πάντα και να επιβιώσω. Νιώθω ότι μου έφυγε ένα βάρος, κάποια στιγμή θέλω να κάνω διακοπές, ήταν μια πολύ δύσκολη πρόκληση, αλλά έγινε κι έγινε ωραία. To «Αλάτι της Γης», ένα φιλμ κρίσιμα πολιτικό και εξαιρετικά ουσιώδες

Ο Σαλγκάδο ταξίδεψε σε περισσότερες από 120 χώρες για τα φωτογραφικά του έργα, τα οποία εμφανίστηκαν σε πολυάριθμα έντυπα και βιβλία. Περιοδεύουσες εκθέσεις του έργου του έχουν παρουσιαστεί σε όλο τον κόσμο.

Φωτογραφία

Ήταν στα ταξίδια του στην Αφρική όταν ο Σαλγκάδο άρχισε να φωτογραφίζει σοβαρά. Επέλεξε να εγκαταλείψει την καριέρα του ως οικονομολόγος και στράφηκε στη φωτογραφία το 1973, αρχικά εργαζόμενος σε ειδησεογραφικά γραφεία πριν στραφεί περισσότερο προς το ντοκιμαντέρ. Ο Σαλγκάδο αρχικά συνεργάστηκε με το φωτογραφικό πρακτορείο Sygma και το Gamma με έδρα το Παρίσι, αλλά το 1979 εντάχθηκε στον διεθνή συνεταιρισμό φωτογράφων Magnum Photos. Έφυγε από το Magnum το 1994 και _όπως αναφέραμε με τη σύζυγό του Lélia Wanick, ίδρυσε το δικό του πρακτορείο, Amazonas Images, στο Παρίσι, για να εκπροσωπήσει το έργο του. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για την κοινωνική ντοκιμαντέρ φωτογραφία του εργαζομένος σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Το έργο του βρίσκεται βασικά στο Παρίσι.

Ο Σαλγκάδο εργάστηκε σε μακροπρόθεσμα, αυτοανατεθειμένα έργα, πολλά από τα οποία έχουν εκδοθεί ως βιβλία: Οι Άλλες Αμερικές, Σαχέλ, Εργάτες, Μεταναστεύσεις και Γένεση. Οι προαναφερθείσες είναι συλλογές μαμούθ με εκατοντάδες εικόνες η καθεμία από όλο τον κόσμο. Οι πιο διάσημες φωτογραφίες του είναι από ένα χρυσωρυχείο στη Βραζιλία (το Serra Pelada), που τραβήχτηκαν μεταξύ 1986 και 1989.

Μεταξύ 2004 και 2011, ο Σαλγκάδο εργάστηκε στο Γένεση, με στόχο την παρουσίαση των άψογων προσώπων της φύσης και της ανθρωπότητας. Αποτελείται από μια σειρά φωτογραφιών τοπίων και άγριας ζωής, καθώς και ανθρώπινων κοινοτήτων που συνεχίζουν να ζουν σύμφωνα με τις προγονικές τους παραδόσεις και πολιτισμούς. Αυτό το έργο θεωρείται ως μια πιθανή πορεία για την εκ νέου ανακάλυψη του εαυτού της ανθρωπότητας στη φύση.

Σεπτέμβρη και Οκτώβρη του 2007, παρουσίασε τις φωτογραφίες του από εργάτες καφέ από την Ινδία, τη Γουατεμάλα, την Αιθιοπία και τη Βραζιλία στην Πρεσβεία της Βραζιλίας στο Λονδίνο. Στόχος του έργου –κατά δήλωσή του, ήταν η "ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με την προέλευση του καφέ" (και όχι οι τραγικές συνθήκες δουλειάς κατά τη συλλογή _βλ "Ο πικρός βίος του Μαξ Χάβελααρ - Μια ιστορία εκμετάλλευσης στις αποικίες καφέ" εκδ. Ατέχνως via 902)

Ο Σαλγκάδο φωτογράφισε το τοπίο και τους ανθρώπους του τροπικού δάσους του Αμαζονίου (Αμαζόνια) στη Βραζιλία. Το έργο του έχει περιγραφεί από την εφημερίδα The Guardian ως ένας "άμεσα αναγνωρίσιμος συνδυασμός ασπρόμαυρης σύνθεσης και δραματικού φωτισμού".

Περιβαλλοντολογία

Μαζί, Lélia και Sebastião εργάστηκαν από τη δεκαετία του 1990 για την αποκατάσταση ενός μέρους του Ατλαντικού Δάσους στη Βραζιλία. Το 1998, κατάφεραν να μετατρέψουν 17.000 στρέμματα σε φυσικό καταφύγιο και δημιούργησαν το Instituto Terra. Το ινστιτούτο είναι αφιερωμένο στην αποστολή αναδάσωσης, διατήρησης και  περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

• Σε ένα ταξίδι του στην Ινδονησιακή Νέα Γουινέα το 2010, ο Σαλγκάδο προσβλήθηκε από ελονοσία falciparum, η οποία επηρέασε μόνιμα τη λειτουργία του μυελού των οστών του. Ο θάνατός του ανακοινώθηκε από το InstitutoTerra
• Την περίοδο 1977-1984 ταξίδεψε στην Λατινική Αμερική και το Μεξικό. Καρπός αυτού του ταξιδιού του ήταν η συλλογή φωτογραφιών με τίτλο "OtherAmericas". Στη συνέχεια πραγματοποίησε ταξίδια κυρίως στην Αφρική, την Ασία αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο παρουσιάζοντας τις φωτογραφικές συλλογές "Σαχέλ", "Workers" (1986-1992) και "Migrationsandportraits", για το οποίο ταξίδεψε στη Ρουάντα, το Κογκό, την Αιθιοπία και τη Γιουγκοσλαβία φωτογραφίζοντας τους πληθυσμούς που αναγκάστηκαν να μετακινηθούν λόγω φτώχειας και πολέμου, και "Africa". 

Το τελευταίο του έργο είναι το "Genesis", στο οποίο παρουσιάζει φωτογραφίες ζώων, τοπίων αλλά και κοινοτήτων που έχουν παραμείνει αναλλοίωτες από τον σύγχρονο πολιτισμό. Για το έργο του έχει τιμηθεί πολλές φορές ενώ εκθέσεις με το έργο του έχουν πραγματοποιηθεί σε όλο τον κόσμο. Τις χρονιές 1986 και 1988 κέρδισε την διάκριση του "Φωτογράφου της χρονιάς" από το International Center of Photography της Νέας Υόρκης, το 1991 τιμήθηκε με το Grand Prix de la Ville de Paris και το 1998 με το βραβείο του Πρίγκιπα των Αστουριών. Έχει επίσης ανακηρυχθεί επίτιμο μέλος της Ακαδημίας των Τεχνών και των Επιστημών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Βραβεύσεις

• ·        Χάσελμπλαντ (1989)
• ·        Αστουρίας για τις τέχνες (1998)
• ·        Dr. Erich Salomon Prize (1988)
• ·        Cherry Kearton Medal & Award (2015)
• ·        Oskar Barnack Award (1984)
• ·        Oskar Barnack Award (1991)
• ·        Alfred Eisenstaedt Awards του Magazine Photography (1998)
• ·        Premios Internacionales του Periodismo Rey de España
• ·        Βραβείο Λουσί (2004)
• ·        Τάγμα Καλλιτεχνικής Αξίας (1998)
• ·        Ιππότης του Τάγματος Πολιτικής Αξίας του Μονακό (2018)
• ·        Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων _Photographer Sebastião Salgado
• ·        Βραβείο ειρήνης γερμανικών εκδοτικών οίκων (2019)
• ·        Crystal Award (2021)
• ·        Αυτοκρατορικόβραβείο (Annonce des lauréats du Praemium Imperiale à l’Institut de France_Ινστιτούτο της Γαλλίας 2021)
• ·        Commander of the Order του Rio Branco
• ·        ΙππότηςτηςΛεγεώναςτηςΤιμής (Légion d'honneur: qui sont les promus du 14 Juillet?. Le Point. 2016)
• ·        Royal Photographic Society Award (Centenary Medal 1993)

“Έφυγε” ο βραβευμένος Βραζιλιάνος φωτογράφος Σεμπαστιάο Σαλγκάδο