Δημήτρης Γληνός: "ο αγώνας είναι χαρά, ο θάνατος για τέτοιον αγώνα μεθύσι και χαρά"

             Γράφει ο \\ Δημ. Γληνός

Το Σκολειό

Η μόρφωση των παιδιών είναι ένα από τα πιο σπουδαία πνευματικά μέσα πού χρησιμοποιούνται για την ταξική κυριαρχία. Σε μια κοινωνία πού στηρίζεται στην εκμετάλλεψη, τα παιδιά ξεχωρίζονται όπως και οι μεγάλοι σε δυο κατηγορίες, σε κείνα πού πρόκειται ν’ αποτελέσουνε τη συνέχεια της κυρίαρχης τάξης και σε κείνα πού πρόκειται ν΄ αποτελέσουνε το μεγάλο στρατό της δουλειάς πού δεν πληρώνεται όλη. Στις σημερινές αστικές κοινωνίες ή αναλογία των πρώτων με τα δεύτερα είναι απάνω κάτω ένα με δέκα.

• Στα παιδιά της πρώτης κατηγορίας ή μόρφωση έχει για σκοπό να ασκήσει τις δεξιότητές τους και να τα οπλίσει με τις γνώσεις και τις ικανότητες, πού θα τα κάμουν άξια να συγκροτούνε την «ηγέτιδα» τάξη, να γίνουνε δηλαδή όσο μπορεί καλύτεροι εκμεταλλευτές.
• Στα παιδιά της δεύτερης κατηγορίας ή μόρφωση έχει για σκοπό να τα προσαρμόσει στο μηχανισμό της παραγωγής, στον παθητικό ρόλο, πού παίζουνε μέσα σ΄ αυτόν. Αυτό πετυχαίνεται με δυο τρόπους. Ή δεν τούς δίνεται καμμιά ή τούς δίνεται ελάχιστη μόρφωση, “το ελάχιστο ποσό” όπως λένε, πού είναι απαραίτητο για κάθε άνθρωπο.

Στην Ελλάδα πενήντα χρόνια τώρα ακούγονται μεγάλα παράπονα πώς ή παιδεία είναι πολύ καθυστερημένη. Οι φωνές βγαίνουν από το αστικό στρατόπεδο. Κατηγορούνε την παιδεία, πώς είναι απροσάρμοστη στη σημερινή ζωή. Τί εννοούνε μ΄ αυτό; Ποιά είναι ή αλήθεια;

Ή αλήθεια είναι, πώς ή ελληνική κοινωνία είχε την παιδεία, που “της ταίριαζε“. Σ΄ όλο το δέκατο ένατο αιώνα είχαμε στην Ελλάδα μια πενιχρή ανάπτυξη των οικονομικών συνθηκών. Χώρα γεωργική με βιομηχανία και μικρεμπόριο. Ούτε βιομηχανία, ούτε μεγάλο εμπόριο, ούτε κίνηση κεφαλαίων. Τη χώρα την κυβερνούν τα υπόλοιπα του οικονομικοπολιτικού φεουδαρχισμού, οι απόγονοι των οπλαρχηγών της επανάστασης και οι μικροαστοί διανοούμενοι. Γι΄ αυτό ή ελληνική παιδεία έμεινε κάτω από τη φεουδαρχοβυζαντινή παράδοση. Την κυριαρχούσανε δυο ιδέες η ανάσταση τού αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και ή ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η πρώτη ιδέα παίρνει μορφή με το γλωσσικό αρχαϊσμό, την προσπάθεια δηλ. να ξαναγυρίσουμε στην αρχαία γλώσσα, ή δεύτερη ιδέα ενσαρκώνεται στο εθνικιστικό ιδανικό τη μεγάλη ιδέα πού θέλει να σχηματίσουμε ένα κράτος ελληνικό από το Δούναβη ως τον Τίγρη και Ευφράτη.

Όλο το σύστημα της ελληνικής παιδείας μπαίνει κάτω από τις ιδέες αυτές και μ΄ αυτές _κόντρα στον παλιό κόσμο, που είχε συγκεντρωθεί γύρω στο βασιλιά Κωνσταντίνο, μπάζει τη δημοτική γλώσσα στα σκολειά και φαίνεται αποφασισμένη να πραγματώσει την “εκπαιδευτική μεταρύθμιση” σ’ όλη τη γραμμή μα ή συμμετοχή στον ευρωπαϊκό πόλεμο, ή μικρασιατική περιπέτεια, ή εκλογική ήττα του 1920 της κόβουνε το δρόμο

Η αναστύλωση του βασιλισμού στα 1920—1922 μάς ξαναφέρνει πίσω στην Ελλάδα την πριν από τα 1910 και ή ελληνική παιδεία φτάνει ως τον Αγαθάγγελο. Η επανάσταση του 1922 θέλει να συνεχίσει την “πνευματική αναγνώριση” και να προχωρήσει περισσότερο. Στα 1923 ξαναμπαίνει ή δημοτική γλώσσα στα σκολειά, αποφασίζεται να αναδιοργανωθεί σε εντελώς συγχρονισμένη βάση το Μαράσλειο διδασκαλείο και να λειτουργήσει ή Παιδαγωγική Ακαδημία, πού έχει ψηφιστεί από τα 1920, για να ζωντανέψει τα στελέχη της Μέσης παιδείας. Στα 1924 ή πρώτη δημοκρατική κυβέρνηση ψηφίζει την κατάργηση της καθαρεύουσας από τα λαϊκά σκολειά. Μα αυτό είτανε και το τελευταίο προοδευτικό βήμα, πού έκαμε ή αστική τάξη.

Από τη στιγμή αυτή αρχίζει το πισοδρόμημα. Η αστική τάξη δεν είχε προφτάσει να βαδίσει τα λίγα αυτά βήματά της και είχε κιόλας υψωθεί μπροστά της ο νέος αντίπαλος. Το Εργατικό επαναστατικό Κίνημα είχε αρχίσει στην Ελλάδα να γίνεται αρκετά ζωηρό. Οι ανησυχίες της αστικής τάξης έδωκαν στον Πάγκαλο την εξουσία και αυτός κοντά στ΄ άλλα έσβυσε με μιας όλο το έργο της “εκπαιδευτικής μεταρύθμισης”. Πολύ χαρακτηριστικότερες όμως από το εξωτερικό αυτό χτύπημα τού Πάγκαλου είταν η εσωτερική αντίθεση, πού ξέσπασε στο στρατόπεδο των δημοτικιστών μέσα στον “Εκπαιδευτικό Όμιλο”. Οι ως τα τότε μεταρρυθμιστές ζήτησαν να αθεωρήσουνε το περιεχόμενο της μεταρύθμισης. Να τονίσουνε τη θρησκευτική και εθνική μόρφωση και να μιλήσουνε για υπερταξικό χαρακτήρα της παιδείας. Τη δημοτική γλώσσα την αρνήθηκαν άμεσα, φροντίσανε όμως αργότερα, όταν ξαναπήρανε την εξουσία με την κυβέρνηση Κονδύλη νά ξαναφέρουνε στα λαϊκά σκολειά την καθαρεύουσα. Στη “νεοελληνική πραγματικότητα” έδωκαν εξήγηση καθαρά ρωμαντική, ζητώντας ένα είδος ξαναγυρισμό στα σχολεία του ποιμενογεωργικού πολιτισμού τουρκοκρατίας.

Την πραχτικοποίηση της παιδείας την εγκαταλείψανε ουσιαστικά και δώσαν εξαιρετική σημασία στη μέθοδο της διδασκαλίας. Αποτραβήχτηκαν από τον “Εκπαιδευτικό Όμιλο” για να καταχτήσουν οριστικά το αστικό κράτος. Και το πέτυχαν. Αυτοί διετύπωσαν ότι ίσα-ίσα ήθελε η αντιδραστική αστική τάξη. Και έγιναν οι εισηγητές της ψευτομεταρύθμισης, πού από τα 1929 έκαμε ή κυβέρνηση τού Βενιζέλου στην παιδεία.

Θα μάς έφερνε πολύ μακριά, αν επιχειρούσαμε εδώ μια ανάλυση στα καθέκαστα αυτής της ψευτομεταρύθμισης. Σε μια σειρά από άρθρα δημοσιευμένα στην “Ακρόπολη” τον Ιούλιο τού 1929, δείξαμε πώς ή μεταρύθμιση είταν εικονική και πισοδρομική.

Ας συνοψίσουμε εδώ τα κυριότερα γνωρίσματά της:

• Α’.) ‘Ως προς το λαϊκό σκολειό έγεινε πρώτα πρώτα μια εξωτερική διαρύθμιση. Επειδή κα καταργήθηκαν τα “ελληνικά σχολεία” έμεινε το εξάχρονο λαϊκό σκολειό, πού είτανε νομοθετημένο από τα 1892, χωρίς τον ανταγωνισμό της Μέσης Παιδείας. Αυτό όμως δεν έφερε ως σήμερα καμιά ωφέλεια στη λαϊκή παιδεία. Γιατί ή κυβέρνηση για λόγους οικονομίας δεν αύξησε ανάλογα τον αριθμό των δασκάλων, ούτε ίδρυσε όσα νέα σκολειά θα έπρεπε να ιδρυθούν. Το αποτέλεσμα είναι να αναλογούν πολύ περισσότερα παιδιά σε κάθε δάσκαλο παρά πρωτύτερα. Υπάρχει στα περίχωρα της Αθήνας ένα δημοτικό σκολειό, πού έχει 320 παιδιά και 1 δάσκαλο! Και ένα δεύτερο αποτέλεσμα είναι, ότι και σήμερα ένας πολύ μεγάλος αριθμός από παιδιά ή δεν πηγαίνει καθόλου στο σκολειό ή πηγαίνει ένα δυό χρόνια μόνο. Ό υπουργός της Παιδείας ομολόγησε πριν λίγο καιρό, πώς μένουν έξω από το σκολειό 40.000 παιδιά. Ο αριθμός τους όμως είνε πολύ μεγαλύτερος και ξεπερνάει τις 150.000.
• Β’ Το περιεχόμενο της λαϊκής παιδείας δεν άλλαξε καθόλου. Νέο πρόγραμμα δεν έγινε, μολονότι ιδρύθηκε ειδικό συμβούλιο για να μελετήσει και καταστρώσει τα νέα προγράμματα, το λαϊκό σκολειό δεν προσαρμόστηκε στις ανάγκες της σημερινής ζωής.
• Γ\) ’Ακόμα και στο λαϊκό σκολειό εγκαθιδρύθηκε επίσημα ή διγλωσσία. Στις δυο ανώτερες τάξεις καθώς και στη μέση παιδεία διδάσκεται και η καθαρεύουσα. Η δημοτική γλώσσα έχασε το σκοπό της. Καλά καλά δεν καταλαβαίνει κανείς γιατί διδάσκεται. Όχι μόνο ή κυβέρνηση με το στόμα του “προοδευτικού” και «δημοκράτη» υπουργού της Παιδείας Παπανδρέου διακήρυξε, πώς θεωρεί νόμιμο και σωστό να έχει ή παιδεία μας δυο γλώσσες μα και οι άλλοτε πρωταγωνιστές τού δημοτικισμού, όπως ο Τριανταφυλλίδης και ο Δελμούζος αναγνωρίζουνε για εκπαιδευτικό καθεστώς τη διγλωσσία.
• Δ’.) Για τον αναλφαβητισμό δεν έγινε απολύτως τίποτα. Ο περιούσιος ελληνικός λαός πού σύμφωνα με την αναίσχυντη φράση ενός υπουργού της παιδείας έχει “προβάδισμα” στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, έχει σήμερα ακόμη πάνω από δυο εκατομμύρια ενήλικους αναλφάβητους. ’Αληθινά έχομε το προβάδισμα στον αναλφαβητισμό!
• Ε’.) Στη μέση Παιδεία ή αντιδραστικότητα της ψευτομεταρύθμισης είναι πιο φανερή. Είχαν αναγγείλει πώς θα δώσουνε πραχτικό χαραχτήρα στη μέση Παιδεία και απεναντίας δυνάμωσαν τον κλασικισμό. Τα άχρηστα και βλαβερά “ελληνικά σχολεία” τα μετατρέψανε στα πιο άχρηστα και πιο βλαβερά “ημιγυμνάσια”. Πραχτικά σχολεία δεν ιδρύσανε εχτός από λίγα γεωργικά, πού οι ίδιοι ομολογούνε πώς δεν κάνουνε τίποτα. Δεν καταργήσανε κανένα γυμνάσιο απεναντίας τα περισσότερα έχουνε διαιρεμένες τις τάξεις τους σε δυο και τρία τμήματα έτσι πού στην πραγματικότητα τα 150 γυμνάσια είναι πάνω από 200.
• Ο αγώνας πού έγινε για το “κύμα της αγραμματοσύνης” είχε για αποτέλεσμα να τονωθεί ή διδασκαλία της αρχαίας γραμματικής και της καθαρεύουσας. Ο “νεωτεριστής” υπουργός της Παιδείας Παπανδρέου με αυστηρή εγκύκλιό του ζητάει από τη Μέση Παιδεία “άκάματον και συστηματικήν εργασίαν προς καλλιέργειαν επαρκούς γραμματικής μορφώσεως”. Γιατί κριτήριο και στις απολυτήριες εξετάσεις στα γυμνάσια για τη μόρφωση και στις εισιτήριους στο πανεπιστήμιο είναι ή καθαρεύουσα γλώσσα.
• Γενικά μπορούμε να πούμε πώς στη λαϊκή και στη Μέση Παιδεία με την ψευτομεταρύθμιση της Βενιζελικής κυβέρνησης δεν έγινε καμμιά ουσιαστική αλλαγή. Απεναντίας σταμάτησε και αυτή ή γλωσσική μεταρύθμιση και ξεθύμωνε ολότελα κάθε ιδέα προοδευτικής αλλαγής. Και τούτο είναι το κυριότερο, πού πέτυχε ή κυβέρνηση. “Αποκοίμισε τη συνείδηση των δασκάλων και των καθηγητών.
• Η εκπαιδευτική ψευτομεταρύθμιση τού 1929—1932 είναι κλασικό παράδειγμα αντιδραστικού αμυντικού χειρισμού και “έκτρωτικής θεραπείας” των κοινωνικών προβλημάτων. Σ αυτό αναδείχτηκε αληθινά μαέστρος ό υπουργός της Παιδείας Παπανδρέου.

Για τούς λίγους όμως φωτισμένους δασκάλους, πού χωρίς άλλο μέρα με τη μέρα θα γίνονται ολοένα περισσότεροι, ή εργασία της τελευταίας τετραετίας, πού έγινε από το υπουργείο της Παιδείας, έδωκε μίαν αναμφισβήτητη απόδειξη για τη θέση, πού υποστηρίζει ο κομμουνισμός. Είναι αδύνατο ή αστική τάξη στη σημερινή της κατάσταση να νομοθετήσει και να εφαρμόσει ειλικρινά και ένα μόνο μέτρο πού να ωφελεί το εργαζόμενο μέρος τού λαού. Όλα της τα μέτρα είναι αντιλαϊκά στην πρόθεση τους και στην ουσία τους, όσο κι αν προσπαθεί ή δεξιοτέχνη σοφιστεία των πολιτικών της και των διανοουμένων της να τα στολίσει με φανταχτερές προοδευτικές ετικέτες.

Συνεχίζεται

Καλώς ήλθατε στον ιστότοπο του Ιδρύματος Γληνού.
Το Ίδρυμα, που συστάθηκε από τον καθηγητή Ανδρέα Γληνό και τη σύζυγό του Λόνη, έχει ως σκοπό, μεταξύ άλλων, τη διάσωση, διατήρηση και διάθεση στο επιστημονικό κοινό του πλούσιου αρχείου και της βιβλιοθήκης του μεγάλου παιδαγωγού, φιλοσόφου και πολιτικού Δημήτρη Γληνού.

 

Ο Εκπαιδευτικός Όμιλος ιδρύθηκε το 1910 ως σωματείο από λογοτέχνες, εκπαιδευτικούς και κάποιους πολιτευόμενους. Ενδεικτικά, οι Βλάσης Γαβριηλίδης, Ίων Δραγούμης, Αλέξανδρος Δελμούζος, Αλέξανδρος Διομήδης, Νίκος Καζαντζάκης, Γεώργιος Καφαντάρης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Λορέντζος Μαβίλης, Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Δημήτριος Πετροκόκκινος, Μάρκος Τσιριμώκος (Στ. Ραμάς) και Φώτος Φωτιάδης (ο αρχικός κύκλος προερχόταν από το δημοτικιστικό σωματείο με την επωνυμία Εταιρία “Εθνική Γλώσσα”). Ο αρχικός στόχος του συνίστατο στη συγγραφή διδακτικών βιβλίων στη δημοτική και στη σύσταση ενός Πρότυπου Δημοτικού (και ευρύτερα) Σχολείου, με άμεσο σκοπό την εφαρμογή των παιδαγωγικών ιδεών του δημοτικιστικού κινήματος στην εκπαίδευση. Αυτό θεωρούταν το πρώτο βήμα στην προσπάθεια συνολικής αναμόρφωσης της ελληνικής εκπαίδευσης “με τον καιρό”, δηλαδή όταν θα το επέτρεπαν οι περιστάσεις.

Από το 1911, εξέδιδαν διδακτικά και εκπαιδευτικά βιβλία. Οι προσπάθειές τους στηρίχθηκαν στις εργασίες του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, του Αλέξανδρου Δελμούζου και του Δημήτρη Γληνού. Το 1917, η κυβέρνηση Βενιζέλου ζήτησε από τον Εκπαιδευτικό Όμιλο να συνεργαστεί μαζί της για την εφαρμογή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Με νομοθετικό διάταγμα καθιερώθηκε η δημοτική γλώσσα στο δημοτικό και γράφτηκαν νέα αναγνωστικά, που αποσύρθηκαν το 1920, όταν έπεσε η κυβέρνηση Βενιζέλου και τερματίστηκε η μεταρρύθμιση. Οι διαφορετικές τάσεις και πολιτικές απόψεις των στελεχών του οδήγησαν τελικά στη διάσπασή του το 1927 σε δυο τάσεις, τις οποίες εκπροσωπούσαν ο Γληνός και ο Δελμούζος.

Το γλωσσικό ζήτημα: Έχουμε πει ότι βασικός σταθμός για τον Δ. Γληνό είναι η ένταξή του στο αστικό ρεύμα του δημοτικισμού και η ενασχόλησή του με το γλωσσικό ζήτημα. Στο συγκεκριμένο άρθρο _απόσπασμα του οποίου αναφέραμε, στο περιοδικό “Νέοι Πρωτοπόροι” τον Μάη του 1934, ο Γληνός μιλάει πια για το γλωσσικό ζήτημα έχοντας πάρει ξεκάθαρη θέση με την πρωτοπορία της εργατικής τάξης, με τους κομμουνιστές. Βασικός όρος για τη δημιουργία της σοσιαλιστικής κοινωνίας είναι το ξύπνημα της λαϊκής συνείδησης. Όλο το κοινωνικό σώμα πρέπει να πάρει μέρος συνειδητά στο χτίσιμο της νέας κοινωνίας. Το ξύπνημα της συνείδησης στις μάζες είναι αδύνατο αν δεν χρησιμοποιηθεί για όργανο ολάκερης της πνευματικής ζωής η γλώσσα που μιλάει ο λαός.

Οι δυο πηγές που θα μας δώσουνε τη γλωσσική φόρμα, που σ’ αυτή θ’ αποκρυσταλλώνουμε τον σοσιαλιστικό πολιτισμό μας, θα είναι η κοινή γλώσσα, που μιλάν οι Έλληνες εργάτες και αγρότες, και η λογοτεχνική γλώσσα, που βασισμένη στον προφορικό λόγο του λαού και στο δημοτικό τραγούδι, διαμορφώθηκε από τον Σολωμό ίσαμε τον Ψυχάρη και τον Βάρναλη. Η εξέλιξη γρήγορα έδειξε πως ο δημοτικισμός ο ίδιος δεν έχει μέσα του κανένα ουσιαστικό περιεχόμενο, παρά το περιεχόμενό του το δίνει η κοινωνική τοποθέτηση του κάθε δημοτικιστή. Έτσι χρεοκόπησε ολότελα ο δημοτικισμός σαν ιδανικό εθνικοκοινωνικό. Και μόνο στις ημέρες μας, όπου οι αστοί διανοούμενοι έχασαν τα νερά τους και κοιτάζουν ν’ αρπαχτούν απ’ οποιοδήποτε ζωηρόχρωμο φλάμπουρο για να κρύψουνε τη γύμνια τους ή να σκεπάσουνε το ένα και μόνο ιδανικό που τους απόμεινε, τον φασισμό…Και τώρα γεννιέται το ερώτημα. Σε ποια θέση βρίσκεται το γλωσσικό ζήτημα ύστερ’ από τη χρεοκοπία του αστικού δημοτικισμού και πότε θα λυθεί; Απ’ όσα είπαμε βγαίνει νομίζω καθαρά η ακόλουθη διαπίστωση.

Η αστική τάξη δεν έχει πια σήμερα καμιά διάθεση να λύσει το γλωσσικό ζήτημα. Απεναντίας, όσο γίνεται πιο συνειδητό και πιο ξεκάθαρο πως η λύση του γλωσσικού ζητήματος είναι βασικός όρος για το ξύπνημα της συνείδησης των μαζών, η αστική τάξη έχει κάθε συμφέρον να θολώσει τα νερά και να χαλάσει και κείνο ακόμη που έγινε πρωτύτερα με την καλλιέργεια της λαϊκής γλώσσας από τη λογοτεχνία. Δηλαδή όχι μόνο δε θέλει να λύσει το γλωσσικό ζήτημα, παρά θέλει να του δώσει μια στραβή λύση, για να δυσκολέψει τον δρόμο της πνευματικής απολύτρωσης του εργαζόμενου λαού.

Δείτε Ριζοσπάστης:
Ο μεγάλος δάσκαλος, ο κομμουνιστής ηγέτης
Το 1927 ο Δ. Γληνός συντάσσει τη Διακήρυξη του Εκπαιδευτικού Ομίλου, μετά τη διάσπασή του και την επικράτηση των ριζοσπαστικών δυνάμεων σε αυτόν, με επικεφαλής τον ίδιο.
Τον Φλεβάρη του 1936 ο Δ. Γληνός γράφει στον “Ριζοσπάστη” το “Πιστοποιητικό της βαρβαρότητας”, άρθρο για την κατάντια της Ακαδημίας και των άλλων πνευματικών ιδρυμάτων
Ελάτε να βοηθήσουμε τα παιδιά: Άρθρο του Δ. Γληνού στα τέλη του 1932 στο περιοδικό “Νέοι Πρωτοπόροι”, με υπέρτιτλο “Ενα γράμμα σε όσους νιώθουν και πονούν”.

Δημήτρης Γληνός

Συμπληρώνονται φέτος  143 χρόνια από τη γέννησή του και–82 χρόνια από το θάνατό του. Όπως χαρακτηριστικά τόνιζε ο ίδιος «κυλούσε το λίθο του Σίσυφου». Η αστική τάξη στραγγαλίζει το πνεύμα και πνίγει την προσωπικότητα. Όμως αυτός ο ανώτερος άνθρωπος σε προχωρημένη ηλικία είχε τη δύναμη και το ηθικό σθένος να κόψει κάθε δεσμό με την αστική τάξη και να περάσει με το μέρος του ελληνικού λαού.

Η Ρόζα Ιμβριώτη σ’ ένα προλογικό γραφτό της πάνω σε άρθρα του Δ. Γληνού, που έγραψε το 1942-1943 και τα οποία αναδημοσιεύτηκαν το 1976, έγραφε, ανάμεσα στ’ άλλα. «… Η τοτινή νεολαία 1917-1920 ακολουθήσαμε τούτο τον άνθρωπο από ζωντανό ένστιχτο και λογική συνέπεια, σαν “οδηγητή” σ’ ένα καλύτερο κόσμο. Του είμαστε πιστοί, επειδή δε γινόταν για μας αλλιώτικα. Γιατί τούτη η εμπιστοσύνη ήταν της ίδιας μας της ύπαρξης η επιβεβαίωση. Αυτός ο άνθρωπος γνώριζε την τέχνη του κι έβαζε τα θεμέλια – είμαστε βέβαιοι – για το υψηλό οικοδόμημα κάθε μελλοντικής αξίας. Θαυμάζαμε τη ζωή του, που ήταν μια καθημερινή παλικαρίσια αυτοβεβαίωση, μια εκπόρθηση κάθε εναντιότητας. Αυτή η καταπληκτική μορφή του – προσθέτει η Ρ. Ιμβριώτη – στεκόταν μπροστά στα μάτια της τοτινής νεολαίας σαν η κατεξοχήν εθνεγερτική φυσιογνωμία στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. Ασκούσε στους νέους γύρω του μιαν ανείπωτη γοητεία. Και μαζί μιαν ανάταση ηθική. Κι αλήθεια, όποιος πλησίασε το Γληνό έπρεπε να γδυθεί της αμαρτίας το ντύμα. Η αλήθεια πρέπει να είναι κανόνας της ζωής μας. Οι νεαροί οπαδοί του εμπνεόμαστε όχι τόσο από τη βαθιά του εμπιστοσύνη, όσο από το παράδειγμά του και την ηθική ειδή του. Την ειδή, που σ’ όλη τη ζωή κατόπιν η παρουσία της στάθηκε ο χρυσός κανόνας της ζωής μας…».

Στις δύσκολες ώρες, που περνούσε προσθέτει στη θυμητική καταγραφή της η Ρόζα, δεν ήταν μόνο η επιστημοσύνη, που τον έστηνε ακλόνητο βράχο, τον οδηγούσε το χρέος να κρατεί τη συνείδηση άγρυπνη. Τον στύλωνε και τον φτέρωνε η χαρά του αγώνα για δικαιοσύνη και ελευθερία. Σε κάθε διωγμό, σε κάθε προπηλακισμό, σε κάθε κατασπίλωση δυνάμωνε η πεποίθησή του ότι οι αγώνες δεν πάνε χαμένοι. Και πώς τελικά θα νικήσει η αλήθεια.

Στο νοσοκομείο «Ελπίς» όπου ο Γληνός ήταν περιορισμένος στο θάλαμο των μελλοθανάτων, είχε πει στη Ρόζα επιγραμματικά: «Ο αγώνας είναι χαρά, ο θάνατος ακόμα για τέτοιον αγώνα είναι μεθύσι και χαρά».
Οδηγητική αρχή ήταν τούτο: Μόνο άμα λυτρώσουμε και δραστηριοποιήσουμε όλες τις δημιουργικές δυνάμεις μπορεί η κοινωνία, με ανάλογη οργάνωση της εξωτερικής υφής και με μέσο την απελευθερωμένη παραγωγική δύναμη να διατηρηθεί και να εξυψωθεί.

Η ανακοίνωση του ΠΓ του ΚΚΕ (το 1943 –για το θάνατό του) ανάμεσα στα άλλα υπογράμμιζε:
«Ο Γληνός είναι ολοκληρωμένος άνθρωπος. Είναι κομμουνιστής. Μέσα στο Κόμμα ο Γληνός νιώθει άνετα, αβίαστα τον εαυτό του. Η πλούσια φυσιογνωμία του βρίσκεται στο κατάλληλο έδαφος ανάδειξης και ακτινοβολίας γόνιμης. Η πλουτοκρατική ολιγαρχία εκδικητική και φωτοσβεστική τον στέλνει αλυσοδεμένο από κάτεργο σε κάτεργο. Μα ο Γληνός και στα κάτεργα και όξω από τα κάτεργα δουλεύει ακούραστα και με χαρά. Δουλεύει για την Οργάνωση της Νεολαίας, την ΕΠΟΝ. Γράφει άρθρα στο “Ριζοσπάστη” αναλύει από την ΚΟΜΕΠ τα προβλήματα του Κόμματος. Γράφει, επίσης διαφωτιστικά φυλλάδια ενάντια στους εχθρούς του λαού…» (βλ και παρακάτω)

Μυήθηκε στη σοσιαλιστική φιλοσοφία

Μέσα στην αμφισβήτηση των αξιών της αστικής εκμετάλλευσης, ο Γληνός τοποθετήθηκε και τοποθετήθηκε τίμια και χωρίς ιδιοτέλεια και σκοπιμότητες. Προερχόταν από τα αστικά στρώματα του Μικρασιατικού Ελληνισμού, μορφωμένος με την ανθρωπιστική παιδεία της εποχής του και γαλουχημένος με γνήσια πατριωτική συνείδηση. Σπούδασε στην Αθήνα Φιλολογία και στη Γερμανία Φιλοσοφία και Ψυχολογία. Στη Γερμανία που ήταν τότε ο χώρος όπου έσφυζε η σοσιαλιστική ιδεολογία, μυήθηκε στη σοσιαλιστική φιλοσοφία και δραστηριοποιήθηκε στους σοσιαλιστικούς φοιτητικούς κύκλους. Γυρίζοντας στην Ελλάδα ο Βενιζέλος του εμπιστεύτηκε την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της πολιτικής του προσπάθειας, που όμως είναι και αυτή μια από τις επαναστάσεις που δεν έγιναν τελικά. Ολα τα εκπαιδευτικά νομοσχέδια του 1911 – 1913 είναι έργο της εκπαιδευτικής σοφίας του Γληνού. Απ’ αυτά ένα ελάχιστο μέρος ψηφίστηκε (το πρώτο, το νομοσχέδιο για τη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και το δεύτερο για το ανώτατο εκπαιδευτικό συμβούλιο, όπου τοποθέτησε η κυβέρνηση φίλους της, ενώ τα άλλα εγκαταλείφθηκαν) και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση ουσιαστικά ανεστάλη.

Μετά το κίνημα της Θεσσαλονίκης, το 1916 διορίζεται Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Παιδείας, θέση από την οποία προσπάθησε μέσα από αφάνταστες δυσκολίες να πραγματοποιήσει ό,τι μπορούσε από το όραμά του. Η δικτατορία του Πάγκαλου του αφήρεσε και την όποια τελευταία αμφιβολία και αν του είχε μείνει, για τη δυνατότητα να εφαρμοστεί κάποια στοιχειώδης εκπαιδευτική μεταρρύθμιση από πάνω και μάλιστα από τους αστικούς κύκλους της χώρας. Γι’ αυτό μεταφέρει τη δραστηριότητά του στους κόλπους της εκπαιδευτικής κοινότητας, μέσα στον Εκπαιδευτικό Ομιλο (ΕΟ).

Το 1926 είναι η κρίσιμη στιγμή που σημαδεύεται με τη διάσπαση του ΕΟ και τη διακήρυξη για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Στη συνέχεια περνάει στον πολιτικό αγώνα, εκλέγεται βουλευτής του Λαϊκού μετώπου, προσχωρεί στο ΚΚΕ, όπου αναδεικνύεται ανώτατο στέλεχός του και φτάνει να γίνει μέλος του ΠΓ του ΚΚΕ.

ΚΚΕ: Ολοκληρώστε το έργο του

Οι διωγμοί, οι φυλακίσεις, οι εξορίες είναι η απάντηση του αστικού κράτους στον αρνητή της αστικής τάξης. Ο Γληνός περνάει στην ιστορία στις 26 του Δεκέμβρη του 1943 και το ΠΓ του ΚΚΕ την ίδια μέρα, μέσα στη βαριά παρανομία της φασιστικής κατοχής δημοσιεύει την ανακοίνωση:  «Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ με βαθύτατη θλίψη αναγγέλλει στον ελληνικό λαό ότι… πέθανε στις 26 του Δεκέμβρη 1943 ο εκλεκτός εκπρόσωπος της ελληνικής διανόησης Δημήτρης Γληνός, μέλος της ΚΕ και της Γραμματείας του ΠΓ της. Με το θάνατο του Δ. Γληνού ο ελληνικός λαός χάνει έναν από τους πιο θαρραλέους μαχητές του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, χτίστη του νεοελληνικού πολιτισμού του και τα Ελληνικά Γράμματα, η επιστήμη και η διανόηση τον πιο πρωτοπόρο αντιπρόσωπό τους, το κόμμα μας έναν από τους πιο αγαπημένους του ηγέτες… (και καταλήγει η ανακοίνωση)… Εμπνευσμένοι από το υπέροχο παράδειγμα του κορυφαίου μαχητή – διανοητή της Ελλάδας πυκνώστε κατά εκατοντάδες και χιλιάδες τις γραμμές του ΕΑΜ. Ολοκληρώστε το έργο του Γληνού … Αιώνια δόξα και τιμή στο φωτεινό πρόμαχο της ελληνικής λευτεριάς και αναγέννησης“.

Κέρδισε και κράτησε την πρωτοπορία

Αυτή είναι εντελώς σχηματικά η πορεία του Γληνού «Από το Μιστριώτη στο Λένιν» (σύμφωνα με το στίγμα της ιδεολογικής του εξέλιξης που ο ίδιος σηματοδότησε). Ομως ο Γληνός είναι κάτι πολύ, πιο πολύ από μια τυπική περίπτωση ενός αστού που πέρασε στην επανάσταση. Είναι η συνείδηση που κέρδισε και κράτησε την πρωτοπορία και την πρωτοβουλία στο λαϊκό κίνημα.Χωρίς μεγαλοστομίες ο Δ. Γληνός ήταν εμπνευστής, οργανωτής και αρχηγός στην πρώτη γραμμή της μάχης για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση 1911 – 1913. Μέσα από το χάος που μας άφησε η εκπαιδευτική πολιτική των Βαυαρών, πίστεψε στον αστικοδημοκρατικό μετασχηματισμό που υποσχόταν η παρουσία του Βενιζέλου και ζήτησε να αναπτύξει μια πλούσια εκπαίδευση για κάθε κοινωνικό στρώμα.

Μια 15ετία ολόκληρη και από διάφορες θέσεις, μέσα από τις περιπέτειες των αντιπαραθέσεων αστικο – κοτσαμπασήδικων κύκλων που βασάνιζαν τη χώρα, και τις απροσχημάτιστες επεμβάσεις των ξένων δυνάμεων, θα φτάσει στην εδραία πια πεποίθηση πως η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δε θα γίνει από τα πάνω, αλλά μέσα από το ίδιο το λαϊκό κίνημα και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Μπροστά του υπάρχει το μεγάλο κατόρθωμα της καινούριας χώρας των εργατών και των αγροτών, της ΕΣΣΔ με το μεγάλο εκπαιδευτικό άλμα να βγάλει 200 εκατομμύρια λαού από την αγραμματοσύνη και την αμάθεια και να ανατρέψει τη σχέση του 90% των αγραμμάτων σε 99% εγγράμματου και εκπαιδευμένου λαού, να προβάλει το λαϊκό πολιτισμό και την κουλτούρα των λαών της πρώην τσαρικής Ρωσίας και να δημιουργήσει μια καινούρια σοσιαλιστική κουλτούρα.

Ηγέτης του κοινωνικού δημοτικισμού

Αυτό το όραμα είναι εκείνο που οδήγησε τα βήματα του Γληνού από δω και πέρα. Γι’ αυτό και από το 1925 και έπειτα, έξω από τον κρατικό μηχανισμό, στήνει το επιτελείο του στον ΕΟ, στο περιοδικό «Αναγέννηση» (1926), και στην «Ανώτερη γυναικεία σχολή» (1921) και γύρω του συσπειρώνεται η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του ΕΟ. Ξεπερνώντας τον εκπαιδευτικό δημοτικισμό, γίνεται ο ηγέτης του κοινωνικού δημοτικισμού. Τότε είναι που και οι εκπαιδευτικές ιδέες του Γληνού από την αντίληψη για την ανάπτυξη πλούσιας εκπαίδευσης για κάθε κοινωνική τάξη, περνάνε στην αντίληψη για ενιαία παιδεία για όλο τον ελληνικό λαό και όχι 6χρονο υποχρεωτικό δημοτικό, αλλά 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, για όλα τα παιδιά του ελληνικού λαού και επαγγελματικό προσανατολισμό και επαγγελματική εκπαίδευση. Αυτοί που ανακαλύπτουν, τόσο όψιμα τις τέτοιες προοπτικές της εκπαίδευσής μας, ανακαλύπτουν την Αμερική μετά τον Κολόμβο για δεύτερη φορά. Και οι ανακαλύψεις τους αυτές είναι πονηρές και υπηρετούν εξωεκπαιδευτικούς σκοπούς και αποτελούν αντιανθρωπιστικές αμπελοφιλοσοφίες. Ανάπτυξη της Ανώτατης εκπαίδευσης, πλούσια εκπαίδευση και μετεκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Ο Γληνός δεν είχε πρόβλημα ούτε για τη δωρεάν παιδεία. Η χώρα του σοσιαλισμού και το ΚΚΕ με όλα τα σώματά του είχε δείξει τη λύση μιας πλούσιας λαϊκής εκπαίδευσης και παιδείας. Το κείμενο της διακήρυξης του ΕΟ του 1926, το πρόγραμμα για την Παιδεία της ΠΕΕΑ (Σχέδιο του ΕΑΜ – ΕΠΟΝ, που εισηγήθηκε ο Π. Κόκκαλης στο Εθνικό Συμβούλιο στις Κορυσχάδες 1944) μαζί με το μανιφέστο «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ» (1942), είναι προϊόντα της σκέψης και της πένας του Γληνού. Και μόνο αυτά θα αρκούσαν να του κατακυρώσουν την πρώτη θέση.

Ζωή γεμάτη μελέτες

Ο Δ. Γληνός όμως δεν είναι απλά ένας αγκιτάτορας, αλλά ηγέτης με βαθιά φιλοσοφική και επιστημονική γνώση και κρυστάλλινη ενατένιση της ζωής. Η ζωή του όλη είναι γεμάτη από μελέτες που αποτελούν ανατομικές αναλύσεις με υλιστική διαλεκτική μεθοδολογία.

Απλά τίτλοι: Δημιουργικός ιστορισμός (1920), Γυναικείος ανθρωπισμός (1921), Παιδεία και πολιτική (1921), Το βασικό πρόβλημα της παιδείας, η κρίση του Δημοτικισμού (1922), Δημοτικισμός – Αντίδραση – Παιδεία (1927), Πολιτική ζωή και πολιτικά κόμματα (1928), Τα ιδανικά της παιδείας και ο Γεώργιος Παπανδρέου (1931), Η σοσιαλιστική επανάσταση στον πολιτισμό (1932), Οι πνευματικές μορφές της αντίδρασης (1932- 1933), Ο φασιστικός ιδεαλισμός στην Ελλάδα (1933), Για το σταφιδικό ζήτημα(1935 – 1936), Η τριλογία του πολέμου (1938), μια τεκμηριωμένη και εμπεριστατωμένη ανάλυση της διεθνούς κατάστασης στις παραμονές του παγκοσμίου πολέμου 1939 – 1945, Η εισαγωγή στο Σοφιστή (1940), μια μοναδική μελέτη για το πρόβλημα των ανθρωπιστικών Γραμμάτων στην Ελλάδα, που φωτίζει και τροφοδοτεί θετικά ή αρνητικά το πρόβλημα των κλασικών σπουδών.
Η συγκέντρωση και η επεξεργασία των διαλέξεων και των σκορπισμένων σε περιοδικά και εφημερίδες άρθρων κτλ. κάνουν ευρύτατο το φάσμα της παρουσίας του Γληνού στην κοινωνική ζωή της χώρας μας, στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Ο δάσκαλος

Αλλά και η προσωπική γοητεία που ασκούσε στη διδασκαλία του ήταν κάτι το εξαιρετικό, σωστή μυσταγωγία. Η φήμη του απλώνεται, οι προοδευτικές του ιδέες αρχίζουν να επιβάλλονται, δημιουργεί σχολή και προετοιμάζει τους συνεργάτες του. Στο Διδασκαλείο της Μ. Ε., στην Ανώτερη γυναικεία σχολή, στα μαθήματα που οργανώνει στους τόπους της εξορίας και τις φυλακές είναι ο δάσκαλος που ξέρει να απλώνει έτσι απλά και κατανοητά τα προβλήματα που αναλύει ώστε οι μαθητές του να γοητεύονται.

Μια πρόχειρη διερεύνηση μετά την πτώση της χούντας μέσα στον εκπαιδευτικό κόσμο και τους φοιτητές, σχετικά με την προσωπικότητα του Γληνού και την παρουσία του στην εκπαίδευση, ήταν απογοητευτική. Μπορεί να είχαν ακούσει κάτι για τη Ρόζα, όπως την ήξεραν, την Ιμβριώτη, για τον Παπαμαύρο ή τον Κώστα Σωτηρίου. Ο Γληνός όμως ήταν ο μεγάλος άγνωστος και για τη μεγάλη πλειοψηφία των νεότερων εκπαιδευτικών και φυσικά για τους μαθητές και τη νεολαία.

Τη θύμηση του Γληνού τη συντήρησε η γενιά του 1920 – 1945 και των ανθρώπων της αντίστασης. Μέσα στη μετεμφυλιοπολεμική περίοδο, όταν αρχίζει σιγά σιγά να κατακάθεται ο κουρνιαχτός, χωρίς φυσικά να καθαρίζει και η ατμόσφαιρα, άρχισε να αχνοφαίνεται και η προσωπικότητα του Γληνού κάπως ακαθόριστη μέσα στη σκόνη της μισαλλοδοξίας και του φανατισμού. Η μελέτη όμως της πρόσφατης ιστορίας μας, η ανάδειξη των εκπαιδευτικών προβλημάτων σε προβλήματα πρώτης προτεραιότητας για τη χώρα μας και το λαϊκό κίνημα, έκαμε ώστε να αναδυθεί στην επικαιρότητα η προσωπικότητα του πραγματικού μεγάλου δασκάλου.|> Βλ & «Θέματα Παιδείας» τεύχος 15-16 «μνήμη Δημήτρη Γληνού» – Παιδαγωγικά και πολιτικοκοινωνικά άρθρα του Γληνού στην ημερήσιο και περιοδικό τύπο (1931-1936), Θ.Π. Εισαγωγικό σημείωμα – Μνήμη Δ.Γληνού 60 χρόνια από το θάνατό του (Μ.Π.Ν.) «Κοντά στο δάσκαλο» (ευρύ απόσπασμα από άρθρο στη μνήμη του Δ.Γληνού) – παιδαγωγικά άρθρα, πολιτικοκοινωνικά άρθρα, χρονικά της φυλακής και της εξορίας (άρθρα του Γληνού κι αναμνήσεις συναγωνιστών του), ο δρόμος μιας ζωής ( αυτοβιογραφικά και βιογραφικά σημειώματα ) κλπ

Προσπάθησαν να τον εξαφανίσουν

Το αστικό σύστημα έκαμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξαφανίσει την προσωπικότητα του Γληνού. Οι διωγμοί, οι εξορίες, οι δίκες δε στάθηκαν ικανές να τον κάμψουν. Οι θέσεις και η αναγνώριση που ήταν έτοιμοι να του προσφέρουν, και του τα προσέφεραν, δε στάθηκαν ικανές να τον αλλάξουν και να τον βάλουν στην υπηρεσία τους. Και επειδή οι ιδέες είναι σαν το καρφί, που όσο το χτυπάς τόσο πιο βαθιά ριζώνονται, και οι πιο έξυπνοι από τους ταξικούς αντιπάλους μας το κατάλαβαν, γι’ αυτό και μέσα στην πρόσφορη από τον αντικομμουνισμό και τον αυταρχισμό ατμόσφαιρα προσπάθησαν να τον διαγράψουν από την εκπαιδευτική, την πνευματική και την κοινωνική ιστορία του ελληνικού κόσμου. Προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τη σιωπή για ταφόπλακα. Όμως άδικα πασχίζουν. Έτσι ο Α. Δελμούζος ανακηρύχτηκε ο μεγάλος άγιος της νεοελληνικής παιδαγωγικής και προβλήθηκε σαν ένα είδος αντι – Γληνός. Προβλήθηκε η ιστορία του Παρθεναγωγείου του Βόλου, υπόθεση βέβαια που δείχνει το θλιβερό κατάντημα της πνευματικής, της κοινωνικής και πολιτικής ηγεσίας του τόπου και διαγράφηκαν όλα τα άλλα που ακολούθησαν.

Όλοι οι αγώνες για τη δημοτική, στους οποίους πήραν μέρος μαζί με τον Γληνό και ο Δελμούζος και ο Τριανταφυλλίδης, ισόμαχοι και μια σειρά άλλοι παράγοντες και προπαντός η συντριπτική πλειοψηφία των δασκάλων. Αγώνες για την ανάπτυξη της ελληνικής εκπαίδευσης, για τη μόρφωση του λαού μας περάσανε σε δεύτερη μοίρα. Ο Γληνός όμως, δεν είναι αυτός που συνέταξε τον οργανισμό του καινούριου τότε πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης και μ’ όλο τούτο αρνήθηκε να γίνει ο πρώτος του Πρύτανης; Το διδασκαλείο της Μ. Ε. τίνος έργο ήταν; Δεν είναι ανάγκη να καταφύγουμε σε εκτενείς και διεξοδικές αναφορές. Το έργο του είναι τόσο μεγάλο που είναι άδικος ο κόπος τους να το σβήσουν. Κανείς δεν υποτιμάει την παιδαγωγική γοητεία που ασκούσε ο Δελμούζος. Στη διένεξη όμως του ΕΟ, αντιπαρατέθηκαν δύο διαφορετικές ιδεολογίες. Η μικροαστική ιδεολογία που αντιπροσώπευε ο Δελμούζος και η επαναστατική ιδεολογία στην εκπαίδευση που από μια στιγμή και πέρα αντιπροσώπευε ο Δ. Γληνός. Ετσι η αστική τάξη μεταχειρίστηκε τον Δελμούζο στον αγώνα της να αντιμετωπίσει την επαναστατική, την κομμουνιστική ιδεολογία.

Ήταν μαζί με το λαό

Δεν είναι όμως οι μεγάλες θέσεις, οι πανεπιστημιακές έδρες και οι άλλες διακρίσεις (όχι πάντοτε ευκαταφρόνητες, αλλά που από μόνες τους δεν αρκούν), που υψώνουν τις προσωπικότητες. Είναι η πλατιά τους σκέψη, η επιστημοσύνη τους, είναι η δύναμη του ψυχισμού τους. Είναι το ήθος, η εντιμότητά τους, η ακεραιότητα του χαρακτήρα τους, είναι το πόσο συμπορεύονται με το σύνολο ή τουλάχιστο με τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων, στον αγώνα για τη λύση των προβλημάτων και τη δημιουργία μιας ζωής ποιότητας.

Γι’ αυτό και ο Γληνός παρά την άκρα του τάφου σιωπή που επιχείρησαν να του επιβάλλουν οι αστοί και οι διανοούμενοί τους, ανοίγει το δρόμο σε πείσμα όλων των αντιξοοτήτων και ξεπροβάλλει χρυσάφι της σκέψης και της παιδαγωγικής πρακτικής, ακτινοβολεί ο φιλοσοφικός του στοχασμός. Και δεν είναι σχήμα λόγου να πούμε πως ο δάσκαλος χάραξε τις αναγκαίες συντεταγμένες μέσα από τις οποίες θα ορθοπλωρίσει η εκπαιδευτική μας ζωή. Και αυτό γιατί ο Γληνός ήταν μαζί με το λαό στους αγώνες του. Και ο λαός και η εργατική τάξη τον αναγνωρίζει, τον έχει δικό της και θα τον επιβάλλει. Μπορεί να κλέβουν ιδέες. Μπορεί να παραχαράσσουν μορφές της εκπαιδευτικής δραστηριότητας της επαναστατικής μας παράταξης. Μπορεί ακόμα να κάνουν πως θυμούνται και κάποια φορά τον Γληνό. Δε θυμούνται όμως τον πραγματικό Γληνό, το Δάσκαλο, το Μαχητή, το Φιλόσοφο, αλλά με κάποια σπαράγματα από το έργο του προσπαθούν να στήσουν ένα φάντασμα. Γιατί ο Γληνός δε μερίζεται, δεν μπορεί να κομματιαστεί.

Στο βάθος όμως τον μισούν και τον ζηλεύουν. Τον μισούν γιατί δε δέχτηκε να τους υπηρετήσει και τον ζηλεύουν γιατί δεν μπορούν να τον φτάσουν. Είναι όμως υποχρεωμένοι να τον βρίσκουν μπροστά τους. Και αυτό θα γίνεται όλο και περισσότερο έντονο στο μέλλον, όσο βαθαίνει η εκπαιδευτική μας κρίση. Κι ο Γληνός θα στέκεται απέναντί τους αυστηρός, αλλά δίκαιος. Οι ίδιοι δεν είναι σε θέση να κάμουν κάτι απ’ αυτό που η φωτισμένη σκέψη έδειξε. Και δεν μπορούν να το κάμουν, όχι γιατί τους λείπει η νοημοσύνη, αλλά γιατί δε διαθέτουν ιδανικά και η συνείδησή τους είναι ατομικιστική. Δεν πιστεύουν πραγματικά στον άνθρωπο σαν αναντικατάστατη ηθική και κοινωνική αξία, παρά μόνο στα λόγια. Και προτιμούν να υπηρετούν εξωεκπαιδευτικούς σκοπούς και να γίνονται οι διαχειριστές στην κρίση του συστήματος.
Δείτε και “Ιδρυμα Γληνού”

“Νέοι Πρωτοπόροι”

Οι Νέοι Πρωτοπόροι (1931-1936) ήταν από τα σημαντικότερα έντυπα της δεκαετίας του ’30, τόσο για τον ειδικό ρόλο που διαδραμάτισε στο πεδίο των ιδεών και της λογοτεχνίας, όσο και για την επίδραση που άσκησε στον χώρο των κομμουνιστών και αριστερών διανοουμένων και λογοτεχνών. Δείτε τεύχη στο αρχείο του ΚΚΕ

Ο όρος (και ως πιονιέροι) αφορά οργάνωση νέων κομμουνιστών μικρής ηλικίας (μαθητών συνήθως) στην ΕΣΣΔ και στις υπόλοιπες πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Στην Κούβα η Ένωση Νέων Κομμουνιστών (Unión de Jóvenes Comunistas _UJC), είναι αντίστοιχη με την ΚΝΕ και υπάρχει παράλληλα η Οργάνωση Νέων Πρωτοπόρων José Martí (Organización de Pioneros José Martí, OPJM) για τους νεότερους (βλ φωτο στο τέλος της ανάρτησης).
Στα καθ ημάς αρχές της δεκαετίας του ΄80 δημιουργήθηκαν οι μαθητικές ομάδες των Νέων Πρωτοπόρων, οι οποίες συσπείρωναν μαθητές που βρίσκονταν κοντά στην ΚΝΕ αλλά λόγω μικρής ηλικίας δεν μπορούσαν να οργανωθούν σε αυτή. Δεν ήταν οργάνωση με δομή, όργανα  και λειτουργία όπως η ΚΝΕ, όμως συνεδρίαζαν σε τακτά διαστήματα υπό την καθοδήγησή της και είχαν πάντα τη δική τους ξεχωριστή θέση στα φεστιβάλ της. Οι ομάδες είχαν ενεργό δράση στα σχολεία, με παρεμβάσεις σε ζητήματα που αφορούσαν τη μόρφωση και την υλικοτεχνική υποδομή, πρωτοστατούσαν στις πολιτιστικές εκδηλώσεις των δήμων και στο κίνημα της ειρήνης, διοργάνωναν συζητήσεις με τους συμμαθητές για τα προβλήματα της νεολαίας και γενικότερα, συμμετείχαν σε εξορμήσεις με μεγαλύτερους σε ηλικία νεολαίους στις γειτονιές, βοηθούσαν την ΚΝΕ κλπ.

 

Terence Stamp ✨ Τέρενς Σταμπ

Terence Henry Stamp (22 Ιουλ1938 – 17 Αυγ 2025):  Άγγλος ηθοποιός, που έχει πάρει μέρος σε πολλές ταινίες και έχει συνεργαστεί με σκηνοθέτες όπως ο Γουίλιαμ Γουάιλερ, ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, ο Κεν Λόουτς, ο Τζον Σλέσιντζερ ο Πίτερ Ουστίνοφ κά. Έχει κερδίσει δύο Βραβεία Satellite, μία Χρυσή Σφαίρα και καλύτερου ηθοποιού στο φεστιβάλ των Καννών. Πέθανε σε ηλικία 87 ετών, όπως ανακοίνωσε η οικογένειά του ανήμερα του χαμού του _μέρα Κυριακή. Ο Stamp είναι πιθανόν πιο γνωστός για τους ρόλους του ως General Zod στο “Superman” του 1978 και στο “Superman II”, καθώς και ως Supreme Chancellor Valorum στο “Star Wars: Episode I – The Phantom Menace” ✨ Ευχαριστίες στην εκλεκτή φίλη ❣️ Μυρτώ.Ν Myrtooo για την όπως πάντα πολύτιμη βοήθειά της

“Αφήνει πίσω του ένα εξαιρετικό σύνολο έργων, τόσο ως ηθοποιός όσο και ως συγγραφέας, που θα συνεχίσουν να αγγίζουν και να εμπνέουν ανθρώπους για τα επόμενα χρόνια”, δήλωσε η οικογένεια. “Ζητάμε ιδιωτικότητα σε αυτή τη θλιβερή στιγμή”, ανέφερε η οικογένεια του Stamp σε δήλωσή της στο Reuters. Γεννημένος το 1938 στο Stepney του Λονδίνου, ο Stamp ξεκίνησε την καριέρα του στο θέατρο και για ένα διάστημα συγκατοικούσε με τον Michael Caine πριν κάνει το ντεμπούτο του στον κινηματογράφο, υποδυόμενος τον ομώνυμο ρόλο στο “Billy Budd” του 1962, για τον οποίο κέρδισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ στην κατηγορία Β’ Ανδρικού Ρόλου.
Σύντομα έγινε ένα σύμβολο της λονδρέζικης σκηνής της δεκαετίας του ’60 και αργότερα θυμήθηκε πώς έχασε την ευκαιρία να διαδεχθεί τον Sean Connery ως James Bond. “Όπως οι περισσότεροι Άγγλοι ηθοποιοί, θα ήθελα πολύ να είμαι ο 007 γιατί ξέρω πραγματικά πώς να φοράω ένα κοστούμι”, θυμήθηκε ο Stamp σε μια συνέντευξη στην εφημερίδα The Standard το 2013. Ο παραγωγός του franchise, Harry Saltzman, τον πήγε για δείπνο για να συζητήσουν τον ρόλο, αλλά ο Stamp είπε: “Νομίζω ότι οι ιδέες μου για τον ρόλο φόβισαν τον Harry. Δεν με κάλεσε δεύτερη φορά”.
Ο Stamp συνέχισε την καριέρα του πρωταγωνιστώντας στα έργα “The Collector”, “Modesty Blaise” και “Far From the Madding Crowd”. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, πρωταγωνίστησε στο κομμάτι του Federico Fellini στην ανθολογία τρόμου του Edgar Allan Poe με τίτλο “Spirits of the Dead” και στο σουρεαλιστικό δράμα του σκηνοθέτη Pier Paolo Pasolini με τίτλο “Teorema”.
Επιλέχθηκε για τον ρόλο του υπερ-κακού από τον Krypton, General Zod, στην ταινία “Superman” του 1978. Επανέλαβε τον ρόλο στο “Superman II”, όπου ο Zod και οι ακόλουθοί του, Ursa και Non, δραπετεύουν από την Phantom Zone και προσπαθούν να κατακτήσουν τη Γη. Ο ρόλος του δεν ήταν η μόνη του εμφάνιση σε project της DC Comics, καθώς αργότερα έδωσε τη φωνή του στον Jor-El στην τηλεοπτική σειρά “Smallville” της δεκαετίας του 2000.

“Στην αρχή, ήταν δύσκολο για μένα να γίνω ηθοποιός. Και όταν μου δόθηκε η πρώτη μου ευκαιρία, ήμουν τόσο ενθουσιασμένος που μπορούσα να κερδίζω τα προς το ζην κάνοντας κάτι που πραγματικά αγαπούσα. Αυτό που ήθελα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ήταν μια μακρά καριέρα”, δήλωσε ο Stamp στο IGN το 2005. “Οπότε υποθέτω ότι είναι πραγματικά πολύ ικανοποιητικό για μένα γιατί υπάρχει ένα ολόκληρο κομμάτι του κοινού που θυμάται το Billy Budd, υπάρχει ένα ολόκληρο κομμάτι που με θυμάται από το ‘Far from the Madding Crowd’, και μετά υπάρχει ένα σωρό άνθρωποι για τους οποίους η πρώτη τους κινηματογραφική εμπειρία ήταν μία ή και οι δύο ταινίες ‘Superman’. Και εκείνη την εποχή που το έκανα, είχα απλώς την αίσθηση ότι όταν όλα αυτά τα παιδιά θα μεγαλώσουν, τόσοι πολλοί από αυτούς που αγαπούν τον Superman θα αγαπήσουν τον Zod”.
Ο Stamp εμφανίστηκε σε αρκετές ταινίες υψηλού προφίλ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80, συμπεριλαμβανομένων των “Wall Street”, “Young Guns”, “Legal Eagles” και “Alien Nation”. Πρωταγωνίστησε μαζί με τους John Hurt και Tim Roth (στο κινηματογραφικό του ντεμπούτο) στην αστυνομική ταινία του σκηνοθέτη Stephen Frears το 1984, “The Hit”.

Far from the Madding Crowd _
Μακριά από το αγριεμένο πλήθος του John Schlesinger
με Julie Christie -Peter Finch-Alan Bates _1967

Κέρδισε αναγνώριση, καθώς και υποψηφιότητες για Χρυσή Σφαίρα και BAFTA, για την ερμηνεία του ως drag queen Bernadette Bassenger στην κωμωδία δρόμου του 1994, “The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert”. Ο Stamp κέρδισε περισσότερες διακρίσεις για τον πρωταγωνιστικό του ρόλο στην ταινία του Steven Soderbergh, “The Limey”, όπου υποδύθηκε έναν Άγγλο εγκληματία που έρχεται στις ΗΠΑ για να ερευνήσει τον θάνατο της κόρης του. Μετά τη μοναδική του εμφάνιση σε ταινία του “Star Wars” το 1999, το “The Phantom Menace”, εμφανίστηκε στα “Red Planet”, “The Haunted Mansion” και “Elektra”, όπου υποδύθηκε τον τυφλό sensei Stick απέναντι στην Jennifer Garner ως την ομώνυμο δολοφόνο των Marvel Comics. Οι πιο πρόσφατοι ρόλοι του περιλαμβάνουν τα “Wanted”, “Get Smart”, “Yes Man”, “Valkyrie”, “Big Eyes”, “The Adjustment Bureau” και “Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children”. Ο τελευταίος του κινηματογραφικός ρόλος ήταν στο ψυχολογικό θρίλερ του Edgar Wright το 2021, “Last Night in Soho”. Ο Stamp επίσης δάνεισε τη χαρακτηριστική του φωνή σε βιντεοπαιχνίδια, όπως το “The Elder Scrolls IV: Oblivion” και το “Halo 3”. Γνωστός για τους εκλεπτυσμένους ρόλους του ως κακός, έλαβε κάποιες (λίγες) διακρίσεις, μια Golden Globe Award (Χρυσή Σφαίρα), ένα στις Cannes Film Festival Award, καθώς, υποψηφιότητες για Όσκαρ και δύο BAFTA. Ονομάστηκε όμως από Empire ως ένας από τους 100 πιο σέξι αστέρες του κινηματογράφου όλων των εποχών (το 1995).Ο Σταμπ σπούδασε στην Ακαδημία Δραματικής Τέχνης Webber Douglas στο Λονδίνο, πριν παίξει στην παραγωγή του Wolf Mankowitz This Year Next Year (1960) στο θέατρο Vaudeville του West End. Έκανε το ντεμπούτο του στον αμερικανικό κινηματογράφο παίζοντας τον ομώνυμο ρόλο στην ταινία περιπέτειας Billy Budd (1962), η οποία του χάρισε μια Χρυσή Σφαίρα, καθώς και υποψηφιότητες για το βραβείο Όσκαρ και το BAFTA. Πρωταγωνίστησε στην ψυχολογική ταινία τρόμου The Collector (ελληνικός τίτλος_ Ο στραγγαλιστής _1965), για την οποία κέρδισε το βραβείο Α’ Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών. Στη συνέχεια πρωταγωνίστησε σε ταινίες όπως οι Modesty Blaise (1966), το εξαιρετικό Far from the Madding Crowd (Μακριά από το αγριεμένο πλήθος του John Schlesinger με Julie Christie -Peter Finch-Alan Bates _1967), Poor Cow (ελλην. Όχι δάκρυα για την Τζόυ 1967), Teorema (Θεώρημα 1968), Spirits of the Dead (1968) και The Mind of Mr. Soames (1969)
Ο Stamp απέκτησε ευρύτερη φήμη για τον ρόλο του ως ο αρχικακοποιός Στρατηγός Ζοντ στις ταινίες Superman (1978) και Superman II (1980). Για τον πρωταγωνιστικό του ρόλο στην αυστραλιανή κωμωδία δρόμου The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert (1994) κέρδισε υποψηφιότητες για BAFTA και Χρυσή Σφαίρα. Στη συνέχεια πρωταγωνίστησε στην ταινία The Limey (Ο Εγγλέζος _1999), κερδίζοντας υποψηφιότητα για βραβείο Independent Spirit. Έπαιξε επίσης σε ταινίες όπως οι Wall Street (1987), Young Guns (1988), Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999), The Haunted Mansion (2003), Elektra (2005), Wanted (2008), Get Smart (2008), Yes Man (2008), Valkyrie (2008), Song for Marion (2012) και Big Eyes (2014). Η τελευταία του εμφάνιση ήταν στις ταινίες Last Night in Soho (2021).
           Πρώτα χρόνια

Με τη Monica_Vitti_1965
κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του Modesty Blaise
σκηνοθεσία Joseph Losey

Ο Terence Henry Stamp, ο μεγαλύτερος από πέντε παιδιά, γιος της Ethel Esther  και του Thomas Stamp, ο οποίος ήταν θερμαστής ρυμουλκών, γεννήθηκε στις 22 Ιουλίου 1938 στο Λονδίνο, . Ο πατέρας του έλειπε για μεγάλα χρονικά διαστήματα με το Ναυτικό και ο νεαρός Stamp ανατράφηκε κυρίως από τη μητέρα του, τη γιαγιά και τις θείες του. Μεγάλωσε έχοντας ως είδωλο τον Gary Cooper, αφού η μητέρα του τον πήγε να δει την ταινία Beau Geste (1939) όταν ήταν τριών ετών, εμπνεύστηκε επίσης από τον James Dean. Μεγαλώνοντας στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Stamp υπέμεινε το Blitz ως παιδί, μάλιστα βοήθησε τον σκηνοθέτη της ταινίας Valkyrie, Bryan Singer, να σκηνοθετήσει μια σκηνή όπου οι von Stauffenberg κρύβονται από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς (ο Κλάους Φίλιπ Μαρία Σενκ Κόμης του Στάουφενμπεργκ ήταν αξιωματικός του γερμανικού γτρατού, αριστοκρατικής καταγωγής και γ μοχλός της συνωμοσίας του 1944, η οποία απέβλεπε στη δολοφονία του Αδόλφου Χίτλερ και την κατάληψη της εξουσίας στη Γερμανία). Αφού τελείωσε το σχολείο, ο Stamp εργάστηκε σε μια ποικιλία διαφημιστικών γραφείων στο Λονδίνο, φτάνοντας να κερδίζει έναν καλό μισθό. Στα μέσα της 10τίας του 1950 εργάστηκε επίσης ως βοηθός του επαγγελματία παίκτη γκολφ. Περιέγραψε αυτή την περίοδο της ζωής του θετικά στην αυτοβιογραφία του Stamp Album_London: Bloomsbury Publishing.
               Καριέρα
1960–1977: Πρώιμη καριέρα και άνοδος στη φήμη

Ο Stamp κέρδισε μια υποτροφία για να εκπαιδευτεί στην Ακαδημία Δραματικής Τέχνης Webber Douglas και στη συνέχεια εμφανίστηκε σε διάφορα επαρχιακά θέατρα ρεπερτορίου, κυρίως σε μια εθνική περιοδεία του έργου του Willis Hall “The Long the Short and the Tall” μαζί με τον νεαρό Michael Caine _που μετακόμισε κοντά στον Stamp και άρχισαν να περνούν χρόνο με τον Peter O’Toole. Το 1962, έκανε το ντεμπούτο του στον βρετανικό κινηματογράφο μαζί με τον Λόρενς Ολίβιε στην ταινία “Δίκη”, αλλά τον θυμόμαστε περισσότερο για τον επόμενο ρόλο του στην κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος του Χέρμαν Μέλβιλ “Μπίλι Μπαντ” (1962) από τον Πίτερ Ουστίνοφ, η οποία έκανε πρεμιέρα στην Αμερική πριν από την ταινία “Δίκη”. Η ερμηνεία του ως ομώνυμου χαρακτήρα στο “Μπάντ” του έφερε όχι μόνο μια υποψηφιότητα για Όσκαρ, αλλά και διεθνή προσοχή. Ο Σταμπ χαρακτηρίστηκε “μάστορας της μελαγχολικής σιωπής” (Guardian)
Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, συνεργάστηκε με μερικούς από τους καλύτερους σκηνοθέτες της εποχής: Πρωταγωνίστησε στο “Ο Συλλέκτης” (1965), μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος του Τζον Φόουλς από τον Γουίλιαμ Γουάιλερ, με τη Samantha Eggar και στο “Modesty Blaise” (1966), για τον Joseph Losey και τον παραγωγό Joe Janni, με τον οποίο έκανε στη συνέχεια δύο ακόμη έργα: την κινηματογραφική μεταφορά του έργου του Τόμας Χάρντι, Far from the Madding Crowd (1967), από τον Τζον Σλέσιντζερ, με πρωταγωνίστρια την Τζούλι Κρίστι, και την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Κεν Λόουτς, Poor Cow (1967). Ο Σταμπ προσπάθησε να υποδυθεί τον ρόλο του Τζέιμς Μποντ όταν ο Σον Κόνερι αποσύρθηκε από τον ρόλο (έγινε τηλεφώνημα από τον παραγωγό Χάρι Σάλτζμαν), αλλά … κατά τη γνώμη του Σταμπ, “οι ιδέες μου _για το πώς θα έπρεπε να απεικονιστεί ο ρόλος_ έθεταν τον Χάρι σε κίνδυνο” _δεν έλαβα δεύτερο τηλεφώνημα από αυτόν.

Στη συνέχεια, ο Σταμπ ταξίδεψε στην Ιταλία για να πρωταγωνιστήσει στην ταινία του Φεντερίκο Φελίνι, Toby Dammit, ένα 50λεπτο μέρος της κινηματογραφικής μεταφοράς του Έντγκαρ Άλαν Πόε, Histoires extraordinaires (1968, γνωστό και ως Spirits of the Dead) και έζησε στην Ιταλία για αρκετά χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων οι κινηματογραφικές του δουλειές περιλάμβαναν το Teorema (1968) του Πιερ Πάολο Παζολίνι με τη Σιλβάνα Μανγκάνο και το A Season in Hell (1971). Ο Σταμπ είχε προταθεί για τον ομώνυμο ρόλο του Άλφι (1966), αλλά τον απέρριψε υπέρ της Modesty Blaise. Οι επόμενες ταινίες του περιλάμβαναν το The Mind of Mr Soames (1970) και το The Divine Nymph (1975).

                1978–1999: Ταινίες του Superman κά. ρόλοι
Ο Stamp υποδύθηκε τον Κρυπτόνιο υπερκακό Στρατηγό Ζοντ στην ταινία Superman (1978) του Richard Donner, εμφανιζόμενος σε μια σκηνή με τον Marlon Brando. Η ταινία και η πρώτη της συνέχεια είχαν αρχικά σχεδιαστεί ως μία, με τον Ζοντ και τους κακούς συνωμότες του να επιστρέφουν αργότερα στην ταινία για να προκαλέσουν τον Superman, αλλά το σενάριο ήταν τόσο μεγάλο που οι παραγωγοί επέλεξαν να το χωρίσουν σε δύο μέρη. Και τα δύο μέρη ξεκίνησαν τα γυρίσματα ταυτόχρονα, αλλά η παραγωγή της συνέχειας σταμάτησε στη μέση λόγω περιορισμών προϋπολογισμού και χρόνου. Ο Stamp επανεμφανίστηκε ως Στρατηγός Ζοντ στην ταινία Superman II (1980), ως ο κύριος κακός της ταινίας. Ο Donner αντικαταστάθηκε ως σκηνοθέτης στη συνέχεια με τον Richard Lester, ο οποίος ολοκλήρωσε την ταινία χρησιμοποιώντας τμήματα του αρχικού υλικού του Donner σε συνδυασμό με πρόσφατα γυρισμένες σκηνές. Το περιοδικό Total Film κατέταξε την ερμηνεία του Σταμπ ως Στρατηγού Ζοντ στην 32η θέση της λίστας “50 Μεγαλύτερων Κακοποιών Όλων των Εποχών” το 2007. Με την ευκαιρία της 50ής επετείου του Σούπερμαν το 1988, ο Σταμπ παρουσίασε την ειδική εκπομπή του BBC Radio “Superman On Trial”, η οποία παρήχθη από τον Ντερκ Μαγκς και πρωταγωνιστούσε ο Στιούαρτ Μίλιγκαν ως Σούπερμαν. Το 2003, ο Σταμπ επέστρεψε στο franchise του Σούπερμαν σε έναν νέο ρόλο, ενσαρκώνοντας τη φωνή του βιολογικού πατέρα του Κλαρκ Κεντ, Jor-El, στην τηλεοπτική σειρά Smallville. Έδωσε επίσης την κραυγή του Ζοντ (που εξορκίστηκε από το σώμα του Λεξ Λούθορ) στο επεισόδιο “Zod” της πρεμιέρας της έκτης σεζόν. Το 2006, εμφανίστηκε ξανά ως Ζοντ στην ταινία Superman II: The Richard Donner Cut (μια ανανεωμένη εκδοχή της ταινίας του 1980 που περιλαμβάνει πλάνα που γυρίστηκαν από τον Ντόνερ, τον αρχικό σκηνοθέτη της ταινίας). Ήταν ο Σταμπ που μετέτρεψε τον άσπονδο εχθρό του Σούπερμαν σε έναν σαδιστή υπερκακό. Η τρομακτική απαίτηση: «Γονατίστε μπροστά στον Ζοντ!» έχει μείνει στην ιστορία ως μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία του κινηματογράφου κόμικς.
Έπαιξε επίσης στις ταινίες Meetings with Remarkable Men (1979) και The Hit (1984), οι οποίες κέρδισαν το βραβείο Mystfest για τον Καλύτερο Ηθοποιό, το οποίο μοιράστηκε με τους John Hurt και Tim Roth. Επίσης, το 1984 είχε την ευκαιρία να υποδυθεί τον Διάβολο σε μια σύντομη εμφάνιση στην ταινία The Company of Wolves. Εμφανίστηκε επίσης στις ταινίες Link (1986), Legal Eagles (1986), The Sicilian (1987) και σε μια σύντομη εμφάνιση ως Sir Larry Wildman στην ταινία Wall Street (1987) και έπαιξε τον ιδιοκτήτη ράντσου, John Tunstall, στο Young Guns (1988). Η ταινία του Beltenebros (1992) (γνωστή και ως Prince of Shadows) έκανε πρεμιέρα στο 42ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Ο Stamp ξεκίνησε την τέταρτη δεκαετία του ως ηθοποιός φορώντας μερικά από τα πιο εκλεκτά βραβευμένα με Όσκαρ κοστούμια του Tim Chappel για την κωμωδία The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert (1994), στην οποία συμπρωταγωνίστησαν οι Guy Pearce και Hugo Weaving.

Το 1999, είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία The Limey, η οποία έλαβε ευρεία αναγνώριση από τους κριτικούς στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών. Για την ερμηνεία του, ο Stamp έλαβε υποψηφιότητες για Καλύτερο Ανδρικό Ρόλο στα Βραβεία Independent Spirit του 2000 και για Καλύτερο Βρετανό Ηθοποιό στα London Film Critics’ Circle (ALFS). Επίσης, το 1999, εμφανίστηκε στην επιτυχημένη ταινία Star Wars Episode I: The Phantom Menace ως Chancellor Finis Valorum (μια εμπειρία που αργότερα περιέγραψε ως “βαρετή”), ακολουθούμενη από τις ταινίες Bowfinger (1999) και Red Planet (2000). Εμφανίστηκε επίσης στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Damian Pettigrew, Fellini: I’m a Born Liar (2002), προσφέροντας ιδέες για το μυαλό και τις μεθόδους εργασίας του Ιταλού σκηνοθέτη, με τον οποίο ο Stamp είχε συνεργαστεί τη δεκαετία του 1960.

          2000–2021: Μεταγενέστερα έργα _τελευταίοι ρόλοι
Στα επόμενα χρόνια, ο Stamp εμφανίστηκε στις ταινίες Ma femme est une actrice (Η Γυναίκα μου είναι Ηθοποιός, 2001), My Boss’s Daughter (2003), The Haunted Mansion (2003) της Disney και την υπερηρωική φαντασία Elektra (2005)_γύρισε μια σύντομη εμφάνιση για το Mr & Mrs Smith, αλλά η ερμηνεία του αφαιρέθηκε από την ταινία. Ο Stamp διάβασε το βιβλίο _ audiobook, Perfect Brilliant Stillness του David Carse για το SilkSoundBooks και στην εισαγωγική του ανάγνωση, περιέγραψε την αγάπη του για αυτό: “Μεγαλύτερη αγάπη δεν έχει άνθρωπος”. Eμφανίστηκε στο μουσικό βίντεο για το “At the Bottom of Everything” των Bright Eyes και μετά ως ο “ναυαγός” στο μακροχρόνιο Desert Island Discs του BBC Radio (1987 _επανεμφάνιση το 2006 με μια διαφορετική επιλογή μουσικής). Το 2002, έκανε την αφήγηση για το History of Football: The Beautiful Game, μια σειρά για όλες τις πτυχές του πιο δημοφιλούς αθλήματος στον κόσμο. Ο Stamp παρακολούθησε κάθε αγώνα της Αγγλίας (συμπεριλαμβανομένου του τελικού) στο Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA του 1966, και τον Ιούλιο του 2016 έκανε την αφήγηση του 1966 – A Nation Remembers που προβλήθηκε στο ITV, σηματοδοτώντας την 50ή επέτειο από τη νίκη της Αγγλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Το 2007, έκανε μια ομιλία για την κλιματική αλλαγή στο βρετανικό σκέλος του Live Earth στο στάδιο Γουέμπλεϊ πριν παρουσιάσει τη Madonna (τα απομνημονεύματά του, The Ocean Fell into the Drop, εκδόθηκαν το 2017. Έκανε επίσης την αφήγηση στην εκπομπή The Story of Only Fools and Horses του BBC το 2017 κά. Το 2008 εμφανίστηκε στο ριμέικ της κατασκοπευτικής κωμωδίας Get Smart· μια άλλη κωμωδία για τον άνθρωπο που λέει ναι σε όλα, Yes Man, απέναντι από τον Jim Carrey· με την Angelina Jolie, τον James McAvoy και τον Morgan Freeman στο Wanted· και με τον Τομ Κρουζ στην ταινία Valkyrie, βασισμένη στην αληθινή ιστορία της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Συνταγματάρχη Κλάους φον Στάουφενμπεργκ (αναφερθήκαμε αναλυτικά). Τη δεκαετία του 2010, ο Σταμπ εμφανίστηκε στην ταινία The Adjustment Bureau (2011), μια αμερικανική ρομαντική ταινία θρίλερ επιστημονικής φαντασίας βασισμένη χαλαρά στο διήγημα μικρού μήκους “Adjustment Team” του Φίλιπ Κ. Ντικ, δίπλα στον Ματ Ντέιμον. Το 2012, ο Σταμπ εμφανίστηκε στο μουσικό βίντεο για το τραγούδι “Night & Day” σε σκηνοθεσία Πίτερ Σεραφινόβιτς των Hot Chip, όπου υποδύθηκε τον Άρθουρ έναν γκρινιάρη σύζυγο στο “Song for Marion” (2012) του Πολ Άντριου Γουίλιαμς, δίπλα στην Τζέμα Άρτερτον και σε μια κωμωδία ληστείας, την ταινία The Art of the Steal (2013), με τους Κερτ Ράσελ, Ματ Ντίλον και Τζέι Μπαρούσελ.
Το 2014, ο Σταμπ εμφανίστηκε στη δραματική ταινία του Τιμ Μπάρτον, Big Eyes, με την Έιμι Άνταμς και τον Κρίστοφ Βαλτς και το 2016, σε μια άλλη ταινία του Burton, το Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children, όπου υποδύθηκε τον Abe, τον παππού του πρωταγωνιστή της ταινίας Jake. Οι φωνητικές του ικανότητες περιλάμβαναν το βιντεοπαιχνίδι The Elder Scrolls IV: Oblivion, όπου χάρισε τη φωνή του στον κακό ηγέτη της αίρεσης Mankar Camoran, και τις ταινίες Zombie Island και These Foolish Things, επίσης χάρισε τη φωνή του στον Prophet of Truth στο Halo 3, αντικαθιστώντας τον Michael Wincott. Το 2005, ο Stamp αφηγήθηκε το ντοκιμαντέρ του BBC Four, Jazz Britannia, το οποίο καταγράφει την εξέλιξη της βρετανικής τζαζ μουσικής. Το επόμενο έργο του ήταν το Crooked House (2017), σε σκηνοθεσία Gilles Paquet-Brenner και με πρωταγωνιστές τους Christina Hendricks, Gillian Anderson και Glenn Close. Εμφανίζεται επίσης στην ταινία Bitter Harvest του George Mendeluk, δίπλα στους Max Irons, Samantha Barks, Barry Pepper και Aneurin Barnard.
Εκτός από την υποκριτική του καριέρα, ο Stamp ήταν ένας καταξιωμένος συγγραφέας και δημιουργός. Δημοσίευσε τρεις τόμους με τα απομνημονεύματά του, συμπεριλαμβανομένου του Stamp Album (γραμμένου προς τιμήν της εκλιπούσας μητέρας του), ένα μυθιστόρημα (The Night _Η Νύχτα) και ενός βιβλίου μαγειρικής!! που συνέγραψε με την Elizabeth Buxton για να προσφέρει εναλλακτικές συνταγές για όσους έχουν δυσανεξία στο σιτάρι και τη λακτόζη. Η τελευταία ερμηνεία του ήταν στην ταινία Last Night in Soho (2021).

                 Προσωπική ζωή & Σχέσεις
Αντικειμενικά ομορφάντρας “κοιμήθηκα με πολλές και αγάπησα περισσότερες _εις σάρκα μίαν”, Συνδεδεμένος με τη σκηνή του Swinging στο Λονδίνο της δεκαετίας του 1960 – κατά την οποία βρισκόταν σε σχέσεις υψηλού προφίλ με την ηθοποιό Julie Christie και το supermodel Jean Shrimpton – ο Stamp ήταν μεταξύ των θεμάτων που φωτογραφήθηκαν από τον David Bailey για ένα σκηνικό με τίτλο Box of Pin-Ups (Κουτί των Pin-Ups).
Ο Stamp έλαβε εκτενή κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης για τα ειδύλλιά του τη δεκαετία του 1960 (αυτός και η Shrimpton ήταν ένα από τα πιο φωτογραφημένα ζευγάρια του Mod London). Αφού η Shrimpton τερμάτισε τη σχέση της μαζί του μετακόμισε στην Ινδία και πέρασε χρόνο στο ίδρυμα ashram Krishnamurti “για να συνέλθει”.
Παραμονή Πρωτοχρονιάς 2002, ο Stamp παντρεύτηκε για πρώτη και μοναδική φορά σε ηλικία 64 ετών. Η 29χρονη νύφη ήταν η Elizabeth O’Rourke, την οποία ο Stamp γνώρισε για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1990 σε ένα φαρμακείο στο Bondi της Νέας Νότιας Ουαλίας. Από ιρλανδοαυστραλιανή και ινδοσιγκαπουρική καταγωγή, η Ο’Ρουρκ μεγάλωσε στη Σιγκαπούρη πριν μετακομίσει στην Αυστραλία στις αρχές της 10ετίας των είκοσι της για να σπουδάσει φαρμακολογία. Το ζευγάρι χώρισε λόγω της “παράλογης συμπεριφοράς” του το 2008.

Συμβόλαιο με το θάνατο _The Hit 1984 ‧

                Ενδιαφέροντα
Ο αδερφός του Σταμπ, Κρις, έγινε παραγωγός και μάνατζερ ροκ μουσικής, στον οποίο αποδίδεται η συμβολή του στην ανάδειξη των Who κατά τη δεκαετία του 1960, η έναρξη της καριέρας του Τζίμι Χέντριξ και η συνίδρυση της Track Records. Το 1984, το συγκρότημα Smiths κυκλοφόρησε το τρίτο τους single, “What Difference Does It Make?”. Το εξώφυλλο του single ήταν μια φωτογραφία που τραβήχτηκε στα γυρίσματα της ταινίας The Collector (αλλά δεν απεικονίζεται στην ταινία). Αρχικά, ο Σταμπ αρνήθηκε την άδεια για τη χρήση της φωτογραφίας, και σε ορισμένες εκδόσεις εμφανίστηκε ο τραγουδιστής Morrissey σε μια αναπαραστατική σκηνή. Στην αναπαράσταση, ο Μόρισεϊ κρατάει ένα ποτήρι γάλα, σε αντίθεση με το χλωροφόρμιο του πρωτότυπου_τελικά, ο Σταμπ άλλαξε γνώμη και το αρχικό εξώφυλλο επανήλθε.
                Θάνατος και φόροι τιμής
Ο Έντγκαρ Ράιτ, ο οποίος τον σκηνοθέτησε στον τελευταίο του ρόλο στην οθόνη, το Last Night in Soho (2021), έγραψε: “Ο Τέρενς ήταν ευγενικός, αστείος και ατελείωτα συναρπαστικός. Μου άρεσε… να αναπολώ τις ταινίες του, επιστρέφοντας στο ντεμπούτο του στο Billy Budd. Ο Τέρενς ήταν ένας πραγματικός σταρ του κινηματογράφου: η κάμερα τον λάτρευε και το λάτρεψε κι αυτός αμέσως”. Άλλοι που απέτισαν φόρο τιμής ήταν οι Guy Pearce, Gale Anne Hurd, Lou Diamond Phillips, Michael McKean, Billy Idol, and Stephan Elliott και πολλοί ακόμη.