"Περί όνου σκιάς" ή "η μελαγχολία ενός Γαϊδάρου"

—Τα τίναξεν ο γάιδαρος του Κόλια, θλιβερόν!
—Καθόλου! Εσώθη! Δεν τον πιάνει ανάσταση νεκρών.
Άμα σονάρει ο Αρχάγγελος κι αναστηθούν οι δούλοι
και ξαναπέσουν μπρούμυτα στο αιώνιο μεροδούλι,
σε κάμπο και σε θάλασσα, σε φάμπρικα ή νταμάρι,
δε θα φορέσει, ξάπλ’ αυτός, ξανά του το σαμάρι.
_Κώστας Βάρναλης | Επίγραμμα από τη συλλογή "Οργή λαού"

"…Κανένα μέτρο βίας δε μπορεί να σταματήσει την ιστορική εξέλιξη της κοινωνίας. Το κίνημα της εργατιάς και της αγροτιάς να καταλάβουνε την πολιτική εξουσία δεν το γεννά η προπαγάνδα, όπως νομίζουνε οι αστοί κυβερνήτες, διανοούμενοι, επιστήμονες, δικαστές και αστυνομικοί. Το γεννά και το μεγαλώνει το ίδιο κεφαλαιοκρατικό καθεστώς. Δηλαδή η φθορά αυτού του καθεστώτος και η αδυναμία του να λύσει τα θεμελιώδη προβλήματα, που το βασανίζουνε. Είναι νόμος κοινωνικός, πως η ίδια εξέλιξη ενός κοινωνικού συστήματος γεννά τις δυνάμεις που θα το ανατρέψουν. Γι’ αυτό κανένα μέτρο βίας δε μπορεί να βάλει φραγμό στην εξέλιξη ― στο εργατικό κίνημα σ’ όλον τον κόσμο! " Απόσπασμα από βιβλίο του Ηρακλή Κακαβάνη _ "Σκιαμαχίες ή περί όνου σκιάς" | Εκδόσεις: Ανέσπερον 2016  _82σελ | μεταφραστής: Γιάννης Γαζώνης ISBN:9786188256910

"Άιντε θύμα, άιντε ψώνιο, άιντε σύμβολο αιώνιο αν ξυπνήσεις μονομιάς, θα `ρθει ανάποδα ο ντουνιάς"

Ευκαιρίας δοθείσης _ Μια θεατρική ομάδα, που αποτελείται από εν ενεργεία και συνταξιούχους εκπαιδευτικούς και φίλους, λειτουργεί από το 2009 και έχει παρουσιάσει σειρά έργων του Ξένου και Ελληνικού ρεπερτορίου, παρουσιάζει στην Καισαριανή το έργο του Friedrich Duerrenmatt "Περί Όνου Σκιάς ή η μελαγχολία ενός Γαϊδάρου" (Σάββατο 28 Φεβρουαρίου & Κυριακή 1^η Μάρτη στο Δημαρχείο Καισαριανής \  20.30) Η θεατρική ομάδα συνεχίζει το ταξίδι της , με αφορμή τα σπουδαία κείμενα της παγκόσμιας δραματουργίας και προσπαθεί να εντάξει τη δημιουργία στην καθημερινότητά της.

Ο γάιδαρος (Equus Asinus) είναι κατοικίδιο θηλαστικό που από την αρχαιότητα (κάπου στα 4000 π.Χ.) "συντροφεύει" τον άνθρωπο στις βαριές εργασίες. Ως ζώο, είναι γνωστό για την επιμονή την ξεροκεφαλιά του _το "Κυπρέικο" ειδικά γαϊδούρι, την υπομονή, τη δύναμη, την εργατικότητα, την αντοχή και το φιλότιμό του. Είναι μάλλον συνεσταλμένο από τη φύση του αλλά άπαξ και εμπιστευθεί τον άνθρωπο, αποτελεί έναν εξαιρετικό συνεργάτη. Μυθολογικά, ήρθε στην Ευρώπη από τον Διόνυσο και έκτοτε προσέφερε άπειρες υπηρεσίες στην ανθρωπότητα είτε ως μεταφορικό μέσο είτε ως ζώο φόρτου. Ύστερα από διαδρομή αιώνων και ουσιαστική προσφορά, ο ολιγαρκής αυτός συνοδοιπόρος μας, όνος ή απλά γομάρι _ Eίκοσι χρονώ γομάρι \ σήκωσα όλο το νταμάρι \ κ' έχτισα, στην εμπασιά \ του χωριού, την εκκλησιά.
Kαι ζεβγάρι με το βόδι \ _άλλο μπόι κι άλλο πόδι \ όργωνα στα ρέματα \ τ' αφεντός τα στρέμματα.
Κώστα Βάρναλη, "Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου"

"Περί όνου σκιάς"

 

"Συμπαθάτε με και πέστε μου ειλικρινά και με συνείδηση, ήμουν εγώ ο γάιδαρος, ήμουν ο μόνος όνος, σ’ αυτή την ιστορία;", ρωτάει ευλόγως ο συμπαθής πρωταγωνιστής στο φινάλε μιας παράστασης του 2016 (θέατρο "Φάουστ" _ Faust Bar-Theatre-Arts, Καλαμιώτου 11 + Αθηναΐδος 12 δίπλα στην πλατεία Αγίας Ειρήνης και την Καπνικαρέα, τριώροφος πολυχώρος με μπαρ στο ισόγειο και θεατρική σκηνή γνωστός και για  τα live events), "Περί όνου σκιάς". Προφανώς  ο γάιδαρος ήταν ο μόνος αθώος __Η αβασάνιστη στοχοποίηση ενός "γαϊδάρου" ως αποδιοπομπαίου τράγου, που μπορεί να οριστεί και ως "κοινωνικός αυτοματισμός", στοιχείο αδιάσπαστο του στρουθοκαμηλισμού των (μικρο)αστικών κοινωνιών παραμένοντας διαχρονικά και ένα εργαλείο χειραγώγησης από τους εκάστοτε αυτόκλητους σωτήρας _κατά ΚΚΕ κατέχοντας τα κλειδιά της οικονομίας.  

Διαχρονική πολιτική σάτιρα με τη στάμπα του δημιουργού της _βλ. παρακάτω, που πραγματεύεται με καυστικό τρόπο διαχρονικά θέματα (δικαιοσύνη, παπαδαριό- φανατισμός, ιδιωτική οικονομία, παρτάκηδες \    βολεψάκηδες \ μοναχοφάηδες, γενικώς ζαμανφουτίστες, μέσα στην κοινωνική ανισότητα. Ο συγγραφέας Friedrich Durrenmatt εμπνεύστηκε το έργο του, που αρχικά το προόριζε για το ραδιόφωνο, από τον Γερμανό ελληνιστή συγγραφέα του 18^ου αιώνα Christoph Martin Wieland και το μυθιστόρημά του "Η ιστορία των Αβδηριτών" (σσ. τα Άβδηρα ήταν αρχαία πόλη της Θράκης, κοντά στην Ξάνθης, κοντά στις ακτές του Αιγαίου, πατρίδα του φιλόσοφου Δημόκριτου, του σοφιστή Πρωταγόρα, καθώς και του Λεύκιππου, Εκαταίου, Βίωνα, και Αναξάρχου του Ασκάνιου κά. Η απαρχή της ιστορίας ανιχνεύεται σε πολλούς αρχαίους Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς και μνημονεύεται σε διάφορα έργα τους, περισσότερο σαν μια στερεότυπη παροιμία που αφορά σε κάτι που δεν έχει αξία για ν’ ασχολείται κανείς. Ο Wieland συνέταξε έργο περί της ιστορίας των Αβδήρων, όπου πραγματεύεται και το θέμα της “περί όνου σκιάς”, με πολύ καυστικό χιούμορ, προτείνοντάς το σαν “μια μικρή συμβολή στην ιστορία της ανθρώπινης νοημοσύνης”. Η φράση λέγεται μέχρι τις μέρες μας, υποδηλώνοντας συμπεριφορές ενασχόλησης με θέματα ασήμαντα

Για την ιστορία

Αριστοφάνης \ Δημοσθένης \ Πλάτωνας: Η φράση φαίνεται πως ήταν παροιμιώδης στους αρχαίους (= περί μικρότητος όλως ανωφελούς) και τη χρησιμοποιεί ο Αριστοφάνης στους "Σφήκες" του __"Βδελυκλέων: περὶ τοῦ μαχεῖ νῷν δῆτα; Φιλοκλέων: περὶ ὄνου σκιᾶς", Πλάτωνας _"Φαίδρος" με την έκφραση μάλλον να προέρχεται από ένα περιστατικό με τον Αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη, που αγορεύοντας κάποτε στους συνδημότες του για θέματα της πόλης, διαπίστωσε πως αυτοί δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον να τον ακούσουν και τότε, για να τους κεντρίσει την προσοχή, άρχισε να τους αφηγείται μια ιστορία μεταξύ ενός αγωγιάτη κι ενός ταξιδιώτη…
Αβδηριτισμός: για τα Άβδηρα όμως, δεν είναι αυτή η μοναδική ιστορία, επειδή οι Αβδηρίτες διακρίνονταν για την αφροσύνη τους, γι’ αυτό και επικράτησε ο όρος "Αβδηριτισμός", που -σύμφωνα με τον Ηρόδοτο– είναι συνώνυμο της ανικανότητας στη διαχείριση των δημόσιων πραγμάτων, της ακρισίας, της κενοδοξίας, της ευήθειας, της επιπολαιότητας, της αφέλειας, της μωρίας και της ανόητης εν γένει συμπεριφοράς.

Κατά Ντίρενματ που δανείστηκε το θέμα για τη συγγραφή του θεατρικού του έργου “Η δίκη περί όνου σκιάς”, βασικά του αξιώματα είναι δύο: "Η βία είναι η αιτία του πολιτισμού" και " Σκοπός του πολιτισμού είναι το χρήμα", μεταξύ ενός αναγκαστικού και ενός τελικού αιτίου όπου ο άνθρωπος συνθλίβεται και οι πράξεις του υπακούουν σ’ έναν αυστηρό ντετερμινισμό. Ο άνθρωπος του Ντίρενματ ενέχει το σπέρμα της καταστροφής και οι επιμέρους κινήσεις του είναι σπασμωδικές απόπειρες εξόδου από το δεδομένο αδιέξοδο. Η αισθητική της κωμωδίας του συνδέεται άμεσα με τη μορφή του γκροτέσκο (σσ.από την ιταλική λέξη grottesca-grottesco, που αναφέρεται σε κάτι παράξενα παραμορφωμένο αλλόκοτο ή αφύσικο. Στην τέχνη, τη λογοτεχνία και το θέατρο τονίζει τις σουρεαλιστικές πτυχές της ανθρώπινης φύσης). Το γκροτέσκο αποτελεί μέσο αποστασιοποίησης από τα δρώμενα στη σκηνή, ενώ κάτω από το πρίσμα του συνδυάζονται οι αντιφατικές καταστάσεις του κωμικού και του τραγικού στοιχείου, του αστείου, του παράλογου και του τρομακτικού, με αποτέλεσμα το γέλιο να σβήνει στα χείλη του θεατή, ακόμα και πριν καν εκφραστεί.

Υπόθεση

Η διαμάχη για τη σκιά ενός γαϊδάρου, γίνεται η αφορμή να εμπλακεί μία ολόκληρη πόλη σε εμφύλια σύγκρουση. Η υπόθεση του έργου διαδραματίζεται στα αρχαία Άβδηρα της Θράκης κατά την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου. Όλα ξεκινούν όταν ο οδοντογιατρός Στρουθίωνας νοικιάζει έναν γάιδαρο από τον αγωγιάτη Άνθρακα για μια ιατρική επίσκεψη σε γειτονική πόλη. Περπατώντας σε ένα άνυδρο και άδενδρο τοπίο θέλησε το μεσημέρι να ξεκουραστεί και κάθισε στη σκιά του ζώου. Ο Άνθρακας, όμως, τότε του ζητά επιπλέον αμοιβή για την παρασχεθείσα από τον όνο ευεργετική σκιά. Ο ενοικιαστής αρνείται να πληρώσει και, στην προσπάθειά τους να βρει ο καθένας το δίκιο του, οδηγούνται σε δίκη, ενώ ο γάιδαρος κρατείται ως… πειστήριο. Οι δύο αντίδικοι κάνουν τα πάντα για να πάρουν με το μέρος τους τούς συμπολίτες τους και σύντομα όλη η πόλη συμπαρασύρεται στη διαμάχη για τη σκιά του συμπαθέστατου ζώου. Ο Άνθρακας από βίαιος μέθυσος γίνεται υπόδειγμα ηθικής συμπεριφοράς και αυτοανακηρύσσεται "ο λαός", ενώ οι θεσμοί γελοιοποιούνται: το παπαδαριό προσπαθεί να επηρεάσει την κοινή γνώμη και τους δικαστές, δικηγόροι εκμεταλλεύονται την αναταραχή για να πλουτίσουν, ένας έμπορος όπλων προσπαθεί να επεκτείνει τις επιχειρήσεις του και ο κόσμος χωρίζεται σε δύο παρατάξεις, της Σκιάς και του Γαϊδάρου. Δηλαδή στους οπαδούς της σκιάς του όνου ως αυθύπαρκτου και αυτοτελούς πράγματος και τους "ονικούς", τους οπαδούς της έννοιας του όνου ως συνολικού και ενιαίου αντικειμένου στη συναλλαγή. Λέγεται από κάποια πηγή πως προτού λήξει η δίκη, τη λύση έδωσαν κάποιοι άγνωστοι, που εξόντωσαν τον ατυχή όνο και έτσι μη υπάρχοντος του πειστηρίου η υπόθεση ετέθη στο αρχείο. Η πληροφορία αυτή όμως ελέγχεται για την αληθοφάνειά της.

Ωστόσο, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ένας συμπαθητικός γάιδαρος και πρόκειται για τη σκιά του, για την οποία οι άνθρωποι μάχονται, εξ ου και ο χαρακτηρισμός “Σκιαμαχίες”. Αλλά η αξία της σκιάς είναι μόνο μια πρόφαση, μια αφετηρία, μια μικρή αιτία για να καταλήξει σε σημαντικά γεγονότα, που τόσο συχνά συναντάμε τόσο στην καθημερινή ζωή, όσο και γενικά στην Ιστορία (βλ. αιτία και αφορμή) _ας σταματήσουμε εδώ, γιατί πλέον πάμε σε βαθιά σύγχρονα νερά __Ο κόσμος φλέγεται! Νέες απειλές Τραμπ προς το Ιράν, νεκρός ο Χαμενεΐ, νέες σειρήνες στο Ισραήλ  

Το θεατρικό του Ντίρενματ συνδυάζει στοιχεία παρμένα από δύο συγγραφείς τους οποίους χωρίζουν πολλοί αιώνες -τον Αριστοφάνη και τον Μπρεχτ. Πρόκειται για μια αλληγορία που στοχεύει στην αποκάλυψη των μηχανισμών της καπιταλιστικής κοινωνίας.
Το "Περί Όνου Σκιάς" (Σκιαμαχίες) παρουσιάστηκε σαν μια μεσαιωνική φάρσα, σαν τραγικοκωμωδία από λαϊκούς μίμους στις ανοιχτές αγορές του Μεσαίωνα.
Δείτε: Περί όνου σκιάς (1993) και εδώ

Friedrich Dürrenmatt
Φρήντριχ Ράινχολντ Ντύρενματ

·        1921 Γεννιέται στο Κονολφίνγκεν του Καντονιού της Βέρνης ο Φρήντριχ Ντύρρενματ γιός του Ράϊνχολντ, εφημέριου της πόλης, και της Χούλντα.

·        1926 Εκδίδονται τα "Ποιητικά Άπαντα" του παηπού του Ούλριχ Ντύρρενματ.

·        1935 Η οικογένεια του μετακομίζει στη Βέρνη, όπου ο Ντύρρενματ τελειώνει το γυμνάσιο.

·        1937 Το πρώτο ταξίδι του στη Γερμανία. Έρχεται σε σύγκρουση με τον πατέρα του και γίνεται μέλος για σύντομο χρονικό διάστημα του ναζιστικού κινήματος.

·        1938 Εγκαταλείπει το δημόσιο Λύκειο λόγω κακών επιδόσεων και αποφοιτά από ιδιωτικό Λύκειο.

·        1941 Παρακολουθεί μαθήματα στο τμήμα της Γερμανικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Βέρνης.

·        1942 Διακόπτει τις σπουδές του λόγω στρατιωτικής θητείας, τις συνεχίζει στη Ζυρίχη και

·        συγχρόνως παρακολουθεί μαθήματα στην εκεί Φιλοσοφική Σχολή. Ανήμερα Χριστουγέννων γράφει το πρώτο του διήγημα.

·        1943 Προσβάλλεται από ηπατίτιδα που του προκαλεί αργότερα διαβήτη και αναγκάζεται να διακόψει, για ακόμη μια φορά, τις σπουδές του. Επιστρέφει στη Βέρνη. Γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο "Κωμωδία" που ποτέ δεν δημοσιεύθηκε. Συνεχίζει στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βέρνης.

·        1944 Διακόπτει τις σπουδές του λόγω στρατιωτικών υποχρεώσεων.

·        1945 Ο πόλεμος τελειώνει. Ο Ντύρρενματ ξεκινά το έργο "Είναι Γραμμένο". Πρώτη δημοσίευση του διηγήματος του "Ο γέρος".

·        1946 Παραδίδει το προσχέδιο της διδακτορικής διατριβής του. Αποφασίζει να γίνει συγγραφέας και εγκαταλείπει για πάντα τις σπουδές του. Παντρεύεται τη Λόττυ Γκάισλερ και εγκαθίσταται στη Βασιλεία.

·        1947 Στο Δημοτικό Θέατρο Ζυρίχης ανεβαίνει το έργο του "Είναι Γραμμένο". Οικονομικά προβλήματα. Άσχημη οικογενειακή κατάσταση. Γεννιέται ο γιός του Πέτρος. Γράφει θεατρικές κριτικές.

·        1948 Το δράμα του "Ο Τυφλός" παρουσιάζεται στη Βασιλεία. Μετακομίζει στο Σέρνελτς, στο σπίτι της πεθεράς του.

·        1949 Γράφει τα έργα: "Ρωμύλος ο Μέγας", "Οι Γάμοι του κυρίου Μισσισιπή", ενώ καίει το έργο του "Ο Πύργος της ΒαΒέλ". Γνωριμία με τον Μπρεχτ. Γεννιέται η κόρη του Βαρβάρα.

·        1950 Λόγω οικονομικής ανέχειας γράφει το αστυνομικό μυθιστόρημα "Ο Δικαστής και ο Δήμιός του".

·        1951 Γεννιέται η δεύτερη κόρη του Ρουθ. Αγοράζει σπίτι στο Νόι Σατέλ. Πρώτο ανέΒασμα του "Μισσισιπή". Γράφει το ραδιοφωνικό σκετς "Περί Όνου Σκιάς". Τα πρώιμα έργα του εκδίδονται στη συλλογή "Η Πόλη". Αρχίζει να γίνεται γνωστός.

·        1953 "Ένας Άγγελος στη Βαβυλώνα". Η πρεμιέρα δίνεται στις 22/12/59 στο Μόναχο.

·        1954 Του απονέμεται το λογοτεχνικό Βραβείο της Βέρνης.

·        1955 Γνωρίζει τον Πήτερ Μπρουκ στο Παρίσι. Γράφει τα μυθιστορήματα "Έλληνας ζητά Ελληνίδα", "Βραδυνή ώρα στο τέλος του Φθινοπώρου" και το θεατρικό έργο "Η Επίσκεψη της Γηραιός Κυρίας" το οποίο ανεβαίνει τον επόμενο χρόνο στο Θέατρο της Ζυρίχης.

·        1958 Τελειώνει το έργο "Φρανκ ο 5^ος".

·        1959 Πρώτο ταξίδι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Βραβείο κριτικών της Νέας Υόρκης. Γράφει τα θεατρικά έργα "Οι Φυσικοί" και "Ο Μετεωρίτης" που παίχθηκαν το 1962 και το 1966 αντίστοιχα.

·        1960 Ταξίδι στην Αγγλία. Γράφει το σενάριο για το κινηματογραφικό έργο "Μισσισιπής".

·        1961 Γνωριμία με τον Γκύντερ Γκρας και τον Χένρυ Μίλλερ.

·        1963 Αποτυχία του έργου του "Ο Ηρακλής και ο Σταύλος του Αυγεία".

·        1964 Πρώτο ταξίδι στη Σοβιετική Ένωση.

·        1965 Θάνατος του πατέρα του. Γράφει διάφορα αυτοβιογραφικά κείμενα.

·        1966 Εκδίδονται τα "Θεατρικά κείμενα και Λόγοι".

·        1968 "Βασιλιάς Ιωάννης". Μαζί με άλλους διανοούμενους, τον Φρις, τον Γκρας, τον Μπελ, δημοσιεύει διαμαρτυρία για τη Σοβιετική επέμβαση στην Τσεχοσλοβακία. Διευθύνει το θέατρο της Βασιλείας.

·        1969 Πρώτο ανέβασμα του " Play Strindberg". Έρχεται σε σύγκρουση με τους ηθοποιούς. Καρδιακό επεισόδιο. Αποχωρεί από το Θέατρο της Βασιλείας. Συνεκδότης της εφημερίδας της Ζυρίχης "Κυριακάτικα Νέα". Δεύτερο μεγάλο ταξίδι στην Αμερικανική Ήπειρο (Μεξικό, ΚαραϊΒική, ΗΠΑ).

·        1971 Εκδίδεται "Η Πτώση". Πρώτη συνεργασία με το Θέατρο της Ζυρίχης.

·        1972 Σκηνοθετεί τον "Βόυτσεκ" του Μπύχνερ και το έργο του "Οι Φυσικοί". Αρνείται τη θέση του διευθυντή στο Θέατρο της Ζυρίχης.

·        1973 Ανεβαίνει "Ο Συνεργός". Υπήρξε η μεγαλύτερη αποτυχία της καριέρας του. Απομακρύνεται προσωρινά από το θέατρο.

·        1974 Αρχίζει να γράφει ένα γιγαντιαίο επίλογο στο "Σύνεργό". Σκηνοθετεί την "Εμιλία

·        Γκαλόττι" του Λέσσινγκ. Ταξίδι στο Ισραήλ. Γίνεται επίτιμο μέλος του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν.

·        1975 Μακρά παραμονή σε νοσοκομείο της Βέρνης. Εκφωνεί ομιλίες στο σύλλογο συγγραφέων PEN.

·        1976 Ο Μαξιμίλιαν Σελλ μεταφέρει στην οθόνη το μυθιστόρημα του Ντύρρενματ "Ο Δικαστής και ο Δήμιός του". Ο Ντύρρενματ παίζει το ρόλο του συγγραφέα. Γράφει: την "Προθεσμία", και το "Δοκίμιο για το Ισραήλ". Ταξίδι στην Ουαλλία.

·        1978 Αρχίζει να γίνεται γνωστός ως ζωγράφος. Σκηνοθετεί στο Θέατρο Γιόζεφστατ της Βιέννης το έργο του Ο Μετεωρίτης". Εκδίδεται η συλλογή κειμένων του.

·        1977 Γράφει τα δοκίμια: "Τοποθετήσεις στους Νόμους των μεγάλων Αριθμών" και "Η Ανεκτικότητα".

·        1979 Θεατρική διασκευή της νουβέλας του "Η ΒλάΒη". Δίνει διάλεξη για την επέτειο των εκατό χρόνων του Άλμπερτ Αϊνστάιν.

·        1981 Γίνεται 60 χρονών. Εκδίδει τα αυτοβιογραφικά κείμενα "Υλικά". Τρίτο ταξίδι στην Αμερική. Παραμονή στην Καλιφόρνια.

·        1982 Γράφει την τελευταία του κωμωδία "Αχτερλώ". Διάλεξη στην Τεχνική Σχολή της Ζυρίχης με τίτλο "Τέχνες και Επιστήμες".

·        1983 Πεθαίνει η γυναίκα του Λόττυ. Κατά διαστήματα φιλοξενείται στο σπίτι του Μαξιμίλιαν Σελλ στο Μόναχο. Γνωρίζει τη δημοσιογράφο Σαρλότε Κερρ. Ταξιδεύουν στην Ελλάδα και στη Νότια Αμερική.

·        1984 Παντρεύεται την Σαρλόττε Κερρ.

·        1985 Ύστερα από δεκαοχτώ χρόνια τελειώνει το αστυνομικό μυθιστόρημα "Η Δικαιοσύνη". Γράφει τη μπαλάντα "Μινώταυρος". Ταξίδι στην Αίγυπτο.

·        1986 Εκδίδονται: "Η Εντολή" (νουΒέλα) και το Βιβλίο "Παιχνίδια Ρόλων" που το έγραψε σε συνεργασία με τη γυναίκα του. Ταξίδι στη Σικελία. Του απονέμονται τα Βραβεία "Georg-Buchner" και "Schiller".

·        1987 Παίρνει μέρος στο "συμπόσιο ειρήνης" του Γκορμπατσώφ στη Μόσχα, ενώ σχολιάζει την επίσκεψη  Χόνεκερ στο Ζαρμπρύκεν (Δ. Γερμανία).

·        1988 Εκδίδονται τα "Άπαντα" του Ντύρρενματ σε 7 τόμους και η συλλογή των δοκιμίων του "Δοκιμές".

·        1989 Δωρίζει την περιουσία του στο Ελβετικό κράτος με την παράκληση να ιδρυθεί ένα Εθνικό Αρχείο Λογοτεχνίας.

·        1990 Τρεις πολιτικές ομιλίες του Ντύρρενματ για τους Όσκαρ Λαφονταίν, Βάκλαβ Χάβελ, και Μιχαήλ Γκορμπατσώφ. Ταξίδι στην Πολωνία. Πεθαίνει στις 14 Δεκεμβρίου στο Νόι Σατέλ. __Lutz Tantow "Φρήντριχ Ντύρρενματ" Εκδόσεις: "Wilhelm Heyne Verlag" Μετάφραση Ράνια Τριβέλλα

Friedrich Dürrenmatt

Από σημαντικότερους εκπρόσωπους της ανανέωσης του γερμανόφωνου θεάτρου και ως ο κατεξοχήν εθνικός συγγραφέας της Ελβετίας. Τα έργα του περιλαμβάνουν διηγήματα, δοκίμια, μυθιστορήματα, ραδιοφωνικά έργα, θεατρικά έργα, πίνακες ζωγραφικής, σχέδια και γελοιογραφίες και έχουν ασκήσει διαρκή επιρροή στη λογοτεχνία, το θέατρο και τον κινηματογράφο, συνδυάζοντας μοναδικά την αγωνία, το χιούμορ και τον φιλοσοφικό στοχασμό. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός για τα αστυνομικά μυθιστορήματά του "ο δικαστής και ο δήμιός του", "η υποψία"  και "η υπόσχεση", ενώ τα θεατρικά του έργα ο "γάιδαρος" ,  "η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας", "οι φυσικοί, "ο μετεωρίτης"  κά έχουν παιχτεί παγκοσμίως και τον έκαναν διάσημο.

Η παγκόσμια οικονομική ύφεση του 1929 χτύπησε και την Ελβετία και η οικογένειά του, έγινε όλο και φτωχότερη. Το 1941 έδωσε εξετάσεις για το απολυτήριο Matura (Βαθμός σχεδόν επαρκής) και ο ίδιος χαρακτήρισε τα σχολικά του χρόνια ως τη χειρότερη εποχή της ζωής του. Άλλαξε σχολείο γιατί δεν του άρεσε ο τρόπος του μαθήματος και γιατί το σχολείο είχε προβλήματα με τη συμπεριφορά του. Το 1941,  ήταν μέλος μιας Ένωσης υποστήριζε την αποδοχή ακραίων Ναζιστών.Στα απομνημονεύματά του, αναφέρει ότι το έκανε μόνο για να αποστασιοποιηθεί από τον πατέρα του.
Ο Ντύρενματ είχε αρχίσει ήδη από μικρός να ζωγραφίζει και να σχεδιάζει, μια κλίση που ακολούθησε σε όλη του τη ζωή. Εικονογράφησε αργότερα μερικά από τα έργα του, έγραψε κείμενα για σκίτσα και εν μέρει δημιούργησε ολόκληρα σκηνικά. Οι πίνακές του παρουσιάστηκαν σε εκθέσεις ζωγραφικής το 1976 και το 1985. Στην πραγματικότητα ήθελε να σπουδάσει ζωγράφος, όμως το 1941 αποφάσισε να ακολουθήσει Φιλοσοφία, Φυσικές Επιστήμες και Γερμανική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης και το 1942/43 στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Στη Βέρνη έμενε με τους γονείς του σε μία σοφίτα που την είχε διακοσμήσει με μεγάλες τοιχογραφίες που αργότερα καλύφθηκαν και μόλις αρχές του 90 αποκαλύφτηκαν και πάλι ανακαινίστηκαν και έγιναν μουσείο (Dürrenmatt-Mansarde = η σοφίτα του Ντύρενματ). Το 1946 ολοκλήρωσε τις σπουδές του, αλλά δεν ξεκίνησε την προγραμματισμένη διατριβή του γιατί τότε αποφάσισε να γίνει συγγραφέας.

Το 1947, ο Ελβετός συγγραφέας Μαξ Φρις παρέλαβε από τον εκδότη θεατρικών έργων Κουρτ Ράις το χειρόγραφο του πρώτου θεατρικού έργου του Ντύρενματ. Η κωμωδία ανέβηκε για πρώτη φορά το 1947 στο Schauspielhaus Zürich προκαλώντας θεατρικό σκάνδαλο _καμιά απήχηση από το κοινό, το 1948 ακολούθησε το δεύτερο θεατρικό έργο "ο τυφλός" που επίσης δεν είχε επιτυχία και το 1949 το τρίτο του, την κωμωδία "Ρωμύλος ο Μέγας", αντί του έργου "ο Πύργος της Βαβέλ" που ο Ντύρενματ κατέστρεψε.
Παραγγελίες για ραδιοφωνικά έργα: Τα πρώτα χρόνια ως συγγραφέας ήταν πολύ δύσκολα για τον ίδιο και την 5μελή οικογένειά του. Το 1949 γεννήθηκε η κόρη του Μπάρμπαρα και το 1951 η κόρη του Ρουθ. Κατόπιν, η οικονομική κατάσταση της οικογένειας όλο και καλυτέρευε χάριν των συμβολαίων του με γερμανικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς για τα ραδιοφωνικά έργα του. Κατά το διάστημα αυτό ο εκδοτικός οίκος Arche έγινε ο αποκλειστικός εκδοτικός του. Τα δύο αστυνομικά έργα του, "ο δικαστής και ο δήμιός του", και "η υποψία", άρχισαν από το 1950 να εκδίδονται σε συνέχειες στο περιοδικό Ελβετικός Παρατηρητής. Τα έγραψε για καθαρά οικονομικούς λόγους και η επιτυχία τους τον έκανε γνωστό.
Διεθνής επιτυχία με θεατρικά έργα: Το 1950 έγραψε την κωμωδία "ο γάμος του κυρίου Μισισιπή", με την οποία το 1952 σημείωσε την πρώτη του μεγάλη επιτυχία στη Γερμανία, αφού είχε απορριφθεί από τα ελβετικά θέατρα. Παγκόσμια γνωστός έγινε το 1956 με την τραγικωμωδία "η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας". Η επιτυχία αυτού του θεατρικού έργου επισφράγισε και την οικονομική ανεξαρτησία της οικογένειας. Την αποτυχία της όπερα-κωμωδίας Φρανκ ο Πέμπτος (1960) ακολούθησε το 1962 η δεύτερη παγκόσμια επιτυχία Οι φυσικοί. Η διασκευή του ραδιοφωνικού έργου Ο Ηρακλής και οι σταύλοι του Αυγεία (1963) σε θεατρικό έργο δεν βρήκε απήχηση. Με το θεατρικό έργο Ο μετεωρίτης, έκανε το 1966 την τρίτη και τελευταία παγκόσμια επιτυχία του ως δραματουργός.

Διάσημος συγγραφέας και σκηνοθέτης: Στη δεκαετία του ΄60 βρισκόταν στο αποκορύφωμα της δημοσιότητας και της επιτυχίας του ως θεατρικός συγγραφέας. Επίσης μεγάλη δόξα γνώρισε με το σενάριο που έγραψε για την κινηματογραφική ταινία _που θεωρείται ακόμη και σήμερα ως μία από τις σπουδαιότερες γερμανικές αστυνομικές του Ladislao Vajda (με πρωταγωνιστή τον Heinz Rühmann) "Συνέβη μέρα μεσημέρι" (It Happened in Broad Daylight _Es geschah am hellichten 1958) που αποτέλεσε και τη βάση για το μυθιστόρημα του με τον τίτλο "η υπόσχεση". Όλες οι σχετικές ταινίες εδώ. Από το 1967 αφιερώθηκε και στο πρακτικό μέρος της δουλειάς του θεάτρου, αρχικά στα θέατρα της Βασιλείας, στο θέατρο Neuen Schauspiel AG της Ζυρίχης και στο τέλος στο Ντύσελντορφ της Γερμανίας. Εκεί ανέβηκαν και δύο από τις πρεμιέρες του, "Το πορτραίτο ενός πλανήτη" και "Τίτος Ανδρόνικος". Επίσης σκηνοθέτησε πολλές παραστάσεις των δικών του θεατρικών έργων.

Πολιτικές απόψεις: Ο Ντύρενματ με την ιδιότητα του συγγραφέα άσκησε κοινωνική κριτική παίρνοντας πολλές φορές θέση με διάφορα κριτικά δοκίμια, διαλέξεις και ομιλίες, όπως π.χ. με τις Προτάσεις από την Αμερική (1970), με άρθρα στον Τύπο όπως Στέκομαι δίπλα στο Ισραήλ (1973) και μια διάλεξη στο Ελβετικό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης (1979) για την επέτειο των 100 χρόνων των γενεθλίων του Άλμπερτ Αϊνστάιν (όπου πάλι το έπαιξε υπερασπιστής του Ισραήλ _ευκαιρίας δοθείσης) . Τον Φεβρουάριο του 1987 έλαβε μέρος στη "Διάσκεψη Ειρήνης" του  Γκόρμπι στη Μόσχα., ενώ το 1990 έβγαλε δύο εγκωμιαστικούς λόγους για τους Χάβελ και Γκορμπατσόφ που δημοσιεύτηκαν κατόπιν με τον τίτλο "η ελπίδα του Κάφκα".

Για την επίτομη έκδοση των έργων του σε 29 τόμους, το 1980 εκδόθηκαν βιβλιοθετημένα από τον εκδοτικό οίκο Arche και κατόπιν ως βιβλία τσέπης από τον Diogenes, ο Ντύρενματ διασκεύασε καινούργιες αποδόσεις για τα περισσότερα έργα του. Εκείνη την εποχή ασχολήθηκε εντατικά με το προσωπικό του στυλ και με τις φιγούρες και τα τοπία των δημιουργιών του και που τελικά κατέληξαν σε δύο τόμους Λαβύρινθος. Υλικά I-III (1981) και Turmbau. Υλικά IV-IX (1990). Από τα κείμενα που είχε γράψει ο ίδιος στη γραφομηχανή, το 1992 δημοσιεύτηκε μετά θάνατον μία συνέχεια του έργου του "Υλικά" με τον τίτλο "Φούγκα σκέψης". Όπως δήλωσε, "αυτό το υλικό είναι το προϊόν της σκέψης μου, ο καθρέφτης όπου, ανάλογα με την πινελιά (που δίνω), καθρεπτίζεται η σκέψη μου και μαζί της και η ζωή μου".

Το 2000 ιδρύθηκε στο Νεσατέλ στους χώρους της πρώην κατοικίας του Κέντρο αφιερωμένο στη μελέτη, τη διατήρηση και τη διάδοση του καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού έργου του, όπου διεξάγονται εκθέσεις ζωγραφικής και άλλες εκδηλώσεις.

Για το συγγραφικό του έργο ο Ντύρενματ έλαβε πολλές διακρίσεις, όπως το Βραβείο Θεάτρου του Ιδρύματος Βέλτι για το θεατρικό έργο του "είναι γραμμένο" (1948), το  το Βραβείο Σίλερ της πόλης Μάνχαϊμ της Γερμανίας (1959), το Μεγάλο Βραβείο Σίλερ (1960), το Μετάλλιο Μπούμπερ-Ρόζεντσβαϊγκ (1977), ενώ το 1969 του απονεμήθηκε το τιμητικό αξίωμα του επίτιμου διδάκτορα από το Πανεπιστήμιο Τεμπλ της Φιλαδέλφεια. Επίσης του απονεμήθηκαν και περαιτέρω τιμητικά αξιώματα επίτιμου διδάκτορα Ιερουσαλήμ και Νίκαιας. Στη δεκαετία του ΄80 έλαβε ακόμη μια σειρά από διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το 1983 το κρατικό Αυστριακό Βραβείο για τη συμβολή του στην Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία και το 1986 το Βραβείο Γκέοργκ Μπύχνερ, το 1985 Βραβείο Λογοτεχνίας της Βαυαρίας Ζαν Πωλ προς αναγνώριση του συνολικού λογοτεχνικού του έργου και το 1986 Premio Mondello για την ιταλική μετάφραση του έργου του "Δικαιοσύνη", ενώ το 2000 αστεροειδής πήρε το όνομά του Ντύρενματ.

Η θεωρία του για το δράμα: Ο Ντύρενματ μελέτησε τις θεωρίες του Μπρεχτ για το επικό θέατρο, και επηρεασμένος _όχι βέβαια ιδεολογικά, αλλά απλά ως προς τις τεχνικές του (συνδυάζοντας το κωμικό με το τραγικό) _στο έργο του, όπως αναφέραμε κυριαρχεί το γκροτέσκο, το μακάβριο και το παράλογο. Χαρακτηριστικό δείγμα _και όχι μόνο "η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας" που αρχίζει εύθυμα και συνεχίζεται εφιαλτικά. Προτιμούσε το στυλιστικό μέσο της "αποστασιοποίησης", μέσω του οποίου να εξετάζεται και να ελέγχεται λεπτομερέστατα το αναγνωρισμένο ως κατεστημένο και να αποκαλύπτεται η αντιφατικότητα των κοινωνικών συσχετισμών. Σε αντίθεση με τον Μπρεχτ όμως απείχε από κοσμοθεωρίες (ο Μπρεχτ πρότεινε λύσεις. Ο Ντύρενματ εκθέτει τον παραλογισμό όλων των λύσεων δλδ το εδιέξοδο). Πρακτικά δημιούργησε έτσι το δικό του προσωπικό στυλ της τραγικωμωδίας, ως μίαs μεικτήs φόρμουλαs από στοιχεία τραγωδίας και κωμωδίας, κατά τη γνώμη του αυτός ο τύπος αποτελεί "τη μοναδική δυνατή δραματουργία για να μπορεί να εκφραστεί η τραγωδία στις μέρες μας". Η τραγωδία, όπως ισχυρίζεται ο Ντύρενματ στο κείμενό του "Προβλήματα του θεάτρου" (1955), προϋποθέτει "ενοχή, ανάγκη, μέτρο, εποπτεία, υπευθυνότητα" για να φτάσει στον στόχο της που είναι η κάθαρση του κάθε ένα από μας ξεχωριστά. Στην ασάφεια του μοντέρνου, σύγχρονου κόσμου, η ενοχή εξαφανίζεται αφού ξεφορτώνεται από τις πλάτες του καθενός έτσι ώστε ο μοντερνισμός να μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με το γκροτέσκο. Ο λογοτέχνης και κριτικός λογοτεχνίας Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι (σσ. Marcel Reich-Ranicki‎‎ Γερμανοπολωνός _εβραϊκής καταγωγής και επιζών του γκέτο της Βαρσοβίας, συγγραφέας και αρθρογράφος, που θεωρείται ο επιδραστικότερος γερμανόφωνος λογοτεχνικός κριτικός της εποχής του) εξύμνησε τρία έργα του Ντύρενματ που σημαδεύουν την εποχή του για τις επόμενες γενιές: την τραγικωμωδία που αναφέρεται στην εξαγορά του ανθρώπου και στη διεφθαρμένη επίδραση της ευημερίας στο "η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας _1956", την παραβολή για την απειλή της ανθρωπότητας από τον πολιτισμό στο "οι φυσικοί _1962" και τελικά την παραβολή για το αίσθημα της ατομικής ενοχής στο "η κατάρρευση _1956".

Το ζωγραφικό έργο: ο Ντύρενματ σχεδίαζε από παιδί και το όνειρό του ήταν να γίνει ζωγράφος. Τελικά συνδύασε και τα δύο, ζωγραφική και λογοτεχνία και πολλές φορές μάλιστα πρώτα σκιτσάριζε τα έργα του και κατόπιν έπαιρνε από αυτά την έμπνευση για τις λογοτεχνικές του φιγούρες. Η βαρύτητα του ενδιαφέροντός του έπεσε τελικά στη λογοτεχνία. Θεωρούσε τον εαυτό του δραματoυργικό σκιτσογράφο και ζωγράφο δίνοντας έντονη σκηνική δυναμική στην τέχνη του. Τα μοτίβα τα αντλούσε κυρίως από τη θρησκεία και την ελληνική μυθολογία, όπως π.χ. Ο λαβύρινθος και ο Μινώταυρος, ο Πύργος της Βαβέλ, η Σταύρωση. Θεωρείται εκπρόσωπος του Εξπρεσσιονισμού.

Σκηνή
από τους Γάμους του Κυρίου Μισισιπή
στο Θέατρο της Βέρνης το 1954

Ελληνικές μεταφράσεις

·        Έλληνας ζητά Ελληνίδα (Grieche sucht Griechin), (Mr. X macht Ferien), (Nachrichten über den Stand des Ze): 3 Διηγήματα: Μετάφραση: Χαρά Αυλωνίτου (Εκδόσεις Βασιλείου 1992, 1998)

·        Ο δικαστής και ο δήμιός του (Der Richter und sein Henker): Μετάφραση: (Μεταμεσονύχτιες εκδόσεις 1997)

·        Η αποστολή ή ο παρατηρητής που παρατηρούσε τον παρατηρητή του (Der Auftrag oder vom Beobachten des Beobachters). Μιά νουβέλλα 24 προτάσεων: Μετάφραση: Μαρία Ν. Σωτηράκου (PRINTA BOOKS, Ροές - Α. Καρτάκης 1992)

·        Σκιαμαχίες ή Περί όνου σκιάς (Der Prozeß um des Esels Schatten): Μετάφραση: Ιωάννης Γαζώνης (Εκδόσεις Ιωάννης Γαζώνης 2013)

·        Η υποψία (Der Verdacht): Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1987)

·        Η υπόσχεση (Das Versprechen): Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1987)

·        Η πτώση (Der Sturz): Μετάφραση: Βασίλης Πατέρας (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1999,2016)

·        Ελληνικός τίτλος (Abu Chanifa und Anan ben David): Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1987)

·        Ελληνικός τίτλος (Smithy): Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1987)

·        Ο θάνατος της Πυθίας (Das Sterben der Pythia): Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 1987)

·        Ερεθίσματα (Denkanstöße): Μετάφραση: Βασίλης Πατέρας (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 2017)

·        Ρωμύλος ο Μέγας (Romulus der Große): Μετάφραση: Αγαθοκλής Αζελής (Εκδόσεις Γκοβόστης 2017)

·        Η κοιλάδα της αταξίας (Durcheinandertal): Μετάφραση: Ιάκωβος Κοπερτί (Εκδόσεις Κανάκης 1993, 2017)

·        Ο σκύλος/Το τούνελ/Η βλάβη (Der Hund/Der Tunnel/Die Panne): Μετάφραση: Γιάννης Καλλιφατίδης (Εκδόσεις Αντιπόδες 2020)

·        Ελληνικός τίτλος (Abu Chanifa und Anan ben David/Smithy/Das Sterben der Pythia): 4 Διηγήματα. Μετάφραση: (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 2016)

·        Οι φυσικοί (Die Physiker). Υπότιτλος: Μια κωμωδία σε δύο πράξεις: Μετάφραση: Μάρθα Κουτσιούμπα-Παιονίδη (PRINTA BOOKS - Α. Καρτάκης 2017)

·        Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας (Der Besuch der alten Dame): Μετάφραση: Ηώ Αμανάκη (Δωδώνη 1976)

·        Δικαιοσύνη (Justiz): Μετάφραση: Άγγελος Παρθένης (PRINTA BOOKS, Ροές - Α. Καρτάκης 1988, 2018)

·        Η Βλάβη (Die Panne): Μετάφραση: Γ. Βάμβαλης (Αθήνα 1970)

Θεατρικές παραστάσεις στην Ελλάδα

• 1. Der Besuch der alten Dame (Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας):
• Εθνικό Θέατρο, 1960-1961, σκηνοθεσία Αλέξης Μινωτής
• Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, 1978-1979, σκηνοθεσία Σπύρος Α. Ευαγγελάτος
• Θέατρο Ιλίσια, 1991-1992, σκηνοθεσία: Leo Rubin
• Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας, 2008-2009, σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός
• Πειραματική Σκηνή της Τέχνης, 2014, σκηνοθεσία: Έρση Βασιλικιώτη
• Θέατρο Βρετάνια, 2015-2016, σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Κοέν
• 2. Der Prozess um des Esels Schatten (Σκιαμαχίες ή Περί όνου σκιάς):
  
  •  Εθνικό Θέατρο, 1992-1993, σκηνοθεσία: Σταμάτης Χονδρογιάννης
  •  Θέατρο "Φάουστ", 2016 _κάναμε εκτενή αναφορά
    
• 3. Die Physiker (Οι φυσικοί): Εθνικό Θέατρο, 1962-1963, σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής
• 4. Play Strindberg (παίζεται με αμετάφραστο τίτλο):
•  Θέατρο Κάβα, 1973-1974, σκηνοθεσία: Λυκούργος Καλλέργης
•  Θέατρο Μέλι, 2001-2002, σκηνοθεσία: Αθανασία Καραγιαννοπούλου
• 5. Der Mitmacher/Die Panne (Η βλάβη)
•     Κυκλική Σκηνή, 1970-1971, σκηνοθεσία: Θανάσης Παπαχρήστου