hasta la victoria siempre VENCEREMOS: αμφίφυλη

Δεν υπήρξε φορά που επισκέφτηκα το Βερολίνο και να μην πήγα στο Deutsche Kinemathek - Museum of Film and Television στην Potsdamer Platz, για να δω τις εξαιρετικές εκθέσεις με το αρχειακό υλικό για εκείνη και τα προσωπικά της αντικείμενα, καθώς και τη “Marlene Dietrich Platz” με το άγαλμά της στην ίδια περιοχή. Η πόλη της δεν σταματά χρόνια τώρα να τιμά την κληρονομιά της, ως εμβληματικής μορφής του γερμανικού κινηματογράφου. Αν βρεθείτε εκεί, μην τα χάσετε.

Ξεκινάμε το αφιέρωμα με την παρακάτω εξαιρετική προσέγγιση _Μάρλεν Ντίτριχ: “Ο φασισμός δεν γεννιέται σε γραφεία. Γεννιέται στη σιωπή” της Σεμίνας από το Ριζοσπάστη
Υπάρχουν καλλιτέχνες που γίνονται μύθοι από τις ταινίες τους. Κι ελάχιστοι που γίνονται μύθοι από τη ζωή τους. Η Μάρλεν Ντίτριχ κατάφερε και τα δύο. Υπήρξαν σταρ πιο διάσημες απ' αυτήν. Καλλιτέχνες πιο παραγωγικοί, πιο υπάκουοι, πιο “βολικοί” για τη βιομηχανία. Αλλά υπήρξε μόνο μία, που κοίταξε τον 20ό αιώνα κατάματα, τον προκάλεσε, αναμετρήθηκε μαζί του και τελικά νίκησε. Όχι με όπλα, όχι με πολιτικά αξιώματα, αλλά με την αλύγιστη αξιοπρέπειά της. Γοητευτική, αινιγματική, επαναστατική, ποτέ “υπάκουη”, ποτέ “καθώς πρέπει”, υπήρξε μια προσωπικότητα που δεν χώραγε πουθενά, γι' αυτό και άφησε παντού το αποτύπωμά της. Πριν ακόμη γίνει σύμβολο του κινηματογράφου, υπήρξε σύμβολο ελευθερίας, πριν ακόμη λατρέψει ο κόσμος τις ερμηνείες και τη φωνή της, εκείνη είχε ήδη επιλέξει να μιλάει, όταν οι άλλοι σιωπούσαν. Η Ντίτριχ δεν ήταν μόνο το εμβληματικό πρόσωπο του “Γαλάζιου Αγγέλου”. Ήταν (και παραμένει) η γυναίκα που έδειξε ότι η τέχνη μπορεί να γίνει πράξη αντίστασης. Ότι είναι στο χέρι του καλλιτέχνη να μη μετατραπεί σε διακοσμητικό στοιχείο κάποιου καθεστώτος. Κι ότι ακόμη κι ένα τραγούδι, αν ειπωθεί την κατάλληλη στιγμή, μπορεί να είναι πιο δυνατό από τη βία του φασισμού. Και σε μια εποχή όπου ο φασισμός υψωνόταν σαν σκοτεινό τείχος πάνω από την Ευρώπη, μια Γερμανίδα καλλιτέχνις κάνει το αδιανόητο: Αρνείται να υποταχθεί. Ακόμη περισσότερο: Τον πολεμάει.

Η έφηβη που αρνήθηκε να “ταιριάξει”

Η Μάρλεν, που γεννήθηκε στο Βερολίνο, από πολύ νεαρή ηλικία αρνείται τους ρόλους που η κοινωνία θέλει να της επιβάλει. Ένα από τα άγνωστα περιστατικά της νιότης της είναι ότι πριν στραφεί στην υποκριτική, ήθελε να γίνει βιολίστρια, με πάθος τέτοιο, που στις εξαντλητικές πρόβες τραυμάτισε μόνιμα τον καρπό της. Το γεγονός αυτό τη «διασώζει» από μια ζωή που θα την καταπίεζε και ταυτόχρονα της ανοίγει τον δρόμο για την τέχνη που την έκανε αθάνατη. Γρήγορα, όμως, ανακαλύπτει ότι και ο κόσμος του θεάματος έχει τους ίδιους ασφυκτικούς κανόνες. Αποφασίζει ότι δεν θα ανεχτεί καμία μορφή περιορισμού, ούτε στη σκηνή ούτε στη ζωή. Είναι από τις πρώτες που φωτογραφίζεται να φιλάει γυναίκα, χωρίς να ...απολογείται μετά, αλλά και από τις ελάχιστες γυναίκες του μεσοπολεμικού Βερολίνου που κυκλοφορεί δημόσια με ανδρικό κοστούμι, παπιγιόν και μπαστούνι. Και όταν την κατηγορούν ότι «προσβάλλει τη θηλυκότητα», εκείνη απαντάει με τη φράση: «Θα φορέσω ό,τι θέλω. Δεν έχετε κανένα δικαίωμα πάνω στο σώμα μου». Το 1920. Στη Γερμανία. Την ώρα που οι γυναίκες δεν είχαν καν την ελευθερία να τελειώσουν το σχολείο.

Ο εκβιασμός του Γκέμπελς
και η απάντηση που άκουσε όλη η Ευρώπη

Η φήμη έρχεται εκκωφαντικά με τον “Γαλάζιο Άγγελο” το 1930. Η εικόνα της Λόλα-Λόλα, το τσιγάρο, το βλέμμα, η φωνή της κάνουν τον κόσμο να παραμιλά. Ανοίγει ο δρόμος στο Χόλιγουντ. Εκείνη όμως δεν ξεγελιέται στιγμή από τη λάμψη. Όταν το 1933 οι Ναζί αναλαμβάνουν την εξουσία, γνωρίζοντας την επιρροή της, της προτείνουν πρωτοφανή καλλιτεχνικά προνόμια, πλούτη, ασφάλεια, δόξα. Ο Γκέμπελς τής ζητάει να επιστρέψει στη Γερμανία και να γίνει “η ωραία βιτρίνα του νέου Ράιχ”. Επιδιώκουν να την πείσουν να γίνει το σύμβολο της ναζιστικής αισθητικής. Η απάντησή της περνάει στην ιστορία: “Αν γυρίσω, θα είναι μόνο για να σας πολεμήσω”. Ο Γκέμπελς εξαγριώνεται. Στα αρχεία της Γκεστάπο, η Ντίτριχ καταγράφεται ως “κόκκινη προδότρια”, “φίλη μαρξιστών”, “εκφυλισμένη διεθνίστρια”… Μερικές φορές τελικά, δεν χρειάζεται να δηλώσεις κομμουνιστής, αρκεί να σε θεωρούν τέτοιο οι φασίστες. Τότε ήταν που ζητάει και παίρνει την αμερικανική υπηκοότητα και δρα ουσιαστικά σαν πολιτική πρόσφυγας, πριν ακόμη καταλάβει ο υπόλοιπος κόσμος την πραγματική έκταση του κινδύνου. Έτσι η Ντίτριχ βρίσκεται μέσα σε έναν κύκλο εξόριστων Ευρωπαίων, που διώχθηκαν για τις ιδέες τους όπως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο Τόμας Μαν, ο Μπίλι Γουάιλντερ και βέβαια η προοδευτική ελίτ των μεταναστών του Βερολίνου. Τον Μπρεχτ τον θαύμαζε βαθιά. Ελεγε πως «γράφει όπως οι άνθρωποι που αξίζουν το μέλλον». Όταν εκείνος διώκεται ως κομμουνιστής, η Ντίτριχ στέκεται ανοιχτά στο πλευρό του. Το FBI την παρακολουθεί στενά. Εκείνη γελάει με αυτό και δηλώνει: “Το ήξερα πως όταν κυνηγούν ιδέες, αργά ή γρήγορα θα κυνηγήσουν και ανθρώπους”.

“Δεν θα προδώσω κανέναν
__για τη δική μου ασφάλεια”

Ελάχιστοι γνωρίζουν πόσο ενεργή υπήρξε η Ντίτριχ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Για τους περισσότερους καλλιτέχνες του '40, «συμμετοχή στον πόλεμο» σήμαινε μια περιφρουρημένη συναυλία, σε ασφαλές μέρος. Για την Ντίτριχ σήμαινε άλλου τύπου θάρρος. Εκείνη πηγαίνει κατευθείαν στην πρώτη γραμμή. Τα αρχεία του αμερικανικού στρατού περιγράφουν στιγμές που μοιάζουν βγαλμένες από μυθιστόρημα: Η Ντίτριχ αναλαμβάνει περιοδεία στα στρατόπεδα της Βόρειας Αφρικής. Περπατάει για ώρες στην άμμο, ταξιδεύει με στρατιωτικά κομβόι σε κατεστραμμένα τοπία, για να φτάσει σε μονάδες που δεν είχε επισκεφθεί κανένας άλλος καλλιτέχνης. Τραγουδάει σε αυτοσχέδιες σκηνές, με φως από φακούς, πάνω σε φορτηγά, και μοιράζει νερό, τσιγάρα και κουβέρτες σε στρατιώτες. Ένας στρατιώτης γράφει αργότερα: “Η φωνή της μας έκανε να θυμηθούμε σε τι κόσμο θέλουμε να επιστρέψουμε” κι ένας άλλος: “Οταν άκουσα τη φωνή της, πίστεψα ότι μπορώ να ζήσω άλλη μια μέρα”. Στην Ιταλία, κοντά στη γραμμή του μετώπου, ζητάει να συναντήσει αντιφασίστες αντάρτες. Φέρεται να είπε στους κομμουνιστές παρτιζάνους, όταν τους είδε: “Μη σταματήσετε. Πολεμήστε ώσπου να μη μείνει τίποτα από αυτούς”. Όταν οι Σύμμαχοι μπαίνουν στο Παρίσι το 1944, η Ντίτριχ είναι εκεί, όχι ως σταρ, αλλά ως βοηθός ομάδων ανεφοδιασμού. Βοηθάει στα μαγειρεία, καθαρίζει στα νοσοκομεία εκστρατείας, κουβαλάει προμήθειες. Όταν τη ρωτούν γιατί κάνει “δουλειές υπηρεσίας”, εκείνη απαντάει: “Είναι η πρώτη φορά, που υπηρετώ τη σωστή πλευρά της πατρίδας μου”. Οι γαλλικές κομμουνιστικές ταξιαρχίες την καλούν να τραγουδήσει σε μυστική βάση. Πάει χωρίς δεύτερη κουβέντα, χωρίς φανφάρες, χωρίς δημοσιότητα. Δηλώνει μόνο: “Αυτοί που πολεμούν την τυραννία με γυμνά χέρια, αξίζουν κάθε φωνή που μπορώ να δώσω”.

Μετά τον πόλεμο,
μπαίνει στο στόχαστρο του Μακαρθισμού

Η αντιστασιακή στάση της δεν έχει ξεχαστεί. Στην Αμερική της αντικομμουνιστικής φρίκης, η Ντίτριχ στέκεται δίπλα σε διωκόμενους καλλιτέχνες, φιλοξενεί ανθρώπους που επρόκειτο να συλληφθούν και βεβαίως αρνείται να κατονομάσει “ύποπτους”. Της προτείνουν να καταθέσει. Απαντά: “Δεν θα προδώσω κανέναν για τη δική μου ασφάλεια. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε εμένα και τους φασίστες”. Με αυτή τη στάση, ουσιαστικά αυτοτοποθετείται στο διεθνές προοδευτικό, και συχνά κομμουνιστικό στρατόπεδο, χωρίς ποτέ να το διαφημίσει.

Η γυναίκα που δεν άντεχε την υποκρισία

Πέρα από την αντιστασιακή δράση, η Ντίτριχ ήταν μια απόλυτα αντισυμβατική, ανυπάκουη, ανεξάρτητη προσωπικότητα. Ιδού μερικά από τα λιγότερο γνωστά περιστατικά της ζωής της:

· Είχε πάντα μαζί της ένα μικρό μαχαίρι. Οχι για αυτοάμυνα, αλλά “για να κόβω δεσμά που δεν χρειάζομαι”, όπως έλεγε αστειευόμενη, αλλά εννοώντας κάθε λέξη,

· Αρνήθηκε επίμονα να χειρουργήσει το πρόσωπό της. Την πίεζαν επί δεκαετίες να κάνει “διορθώσεις”. Η απάντησή της ήταν: “Οι ρυτίδες είναι το ημερολόγιο όσων έζησα. Δεν σβήνω τίποτα”.

· Επέμενε να πληρώνει πάντα η ίδια τους λογαριασμούς της. Ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, στηνόταν στην ουρά σε ταχυδρομείο του Παρισιού, για να πληρώσει λογαριασμό ηλεκτρικού. Οταν κάποιος τη ρώτησε, γιατί δεν αφήνει κάποιον να το κάνει για εκείνη, απάντησε: “Δεν θέλω να με εξυπηρετούν. Δεν θέλω υπηρέτες. Θέλω να είμαι ελεύθερη”.

“Η Μάρλεν ανήκει στο κοινό,
__η Μαρία σε κανέναν”

Πολλοί σταρ του Χόλιγουντ έζησαν παράλληλες ζωές, η Ντίτριχ όμως αρνείται να τις κρύψει. Διατηρεί ανοιχτές σχέσεις, έχει δεσμούς με άνδρες και γυναίκες, και δεν απολογείται ποτέ για τίποτα. Μια δημοσιογράφος τη ρωτάει κάποτε: “Μα, τι είδους γυναίκα είστε;”. Κι εκείνη απαντά: “Η δική μου”. Μετά τον πόλεμο και μέχρι το τέλος της ζωής της, η Ντίτριχ καταλήγει να ζει σχεδόν ερημίτισσα, σε ένα μικρό διαμέρισμα στο Μανχάταν. Δεν αφήνει κανέναν να τη δει γερασμένη. Έλεγε πως “η Μάρλεν ανήκει στο κοινό, αλλά η Μαρία (το αληθινό της όνομα) δεν ανήκει σε κανέναν”. Η Ντίτριχ όμως δεν ήταν μόνο σύμβολο στη σκηνή. Ήταν σύμβολο στην καθημερινότητα:

· Είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό ότι κάθε πρωί τηλεφωνούσε σε παλιούς συναδέλφους, φίλους και συνεργάτες, που είχαν ανάγκη και τους βοηθούσε.

· Η μυστική της γενναιοδωρία αποκαλύφθηκε μόνο μετά θάνατον, όταν δεκάδες άνθρωποι ομολόγησαν ότι η Ντίτριχ τούς πλήρωνε ενοίκια, λογαριασμούς, φάρμακα, έστελνε τρόφιμα σε άστεγους και χρήματα σε αρρώστους, χωρίς ποτέ να πει το όνομά της.

Μια ζωή ενάντια σε κάθε τυραννία

Η Μάρλεν Ντίτριχ πεθαίνει το 1992 στο Παρίσι. Υπήρξε μια γυναίκα που έζησε όπως πίστευε και πολέμησε ό,τι θεωρούσε σκοτάδι. Οι ατάκες της παραμένουν μνημειώδεις, όχι μόνο επειδή ήταν αιχμηρές, αλλά επειδή ήταν αληθινές:

· “Ελευθερία σημαίνει να λες όχι όταν όλοι περιμένουν να πεις ναι”.

· “Δεν με νοιάζει τι νομίζουν για μένα. Με νοιάζει τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι μεταξύ τους”.

· “Η αγάπη δεν υπακούει. Αυτό είναι το μόνο καλό της”.

· “Ο φασισμός δεν γεννιέται σε γραφεία. Γεννιέται στη σιωπή”

Και ίσως η πιο συγκλονιστική, από τις τελευταίες δημόσιες δηλώσεις της: “Αν ένα τραγούδι μου γκρέμισε έστω μια στιγμή από τον φόβο ενός στρατιώτη, τότε όλη η ζωή μου άξιζε”.

Σύμβολο που δεν γερνά

Η Μάρλεν Ντίτριχ έζησε σε εποχές που ενώ ζητούσαν από τις γυναίκες υποταγή, εκείνη απάντησε με ανυπακοή. Σε εποχές που ζητούσαν ουδετερότητα, εκείνη πήρε θέση. Εζησε σε εποχές που ζητούσαν σιωπή, κι εκείνη τραγούδησε. Κι έτσι, περισσότερο από ηθοποιός, περισσότερο από τραγουδίστρια, η Ντίτριχ έγινε αυτό που λίγοι άνθρωποι γίνονται: Ενα σύμβολο της αξιοπρέπειας! Μια υπενθύμιση ότι το θάρρος είναι αρετή της συνείδησης. Μια ζωή ολόκληρη σ' ένα πείσμα, να μη ζήσει κανείς για λογαριασμό της __Τι απέδειξε;

· Απέδειξε ότι η ομορφιά χωρίς συνείδηση είναι διακόσμηση.

· Οτι τον φασισμό μπορείς να τον παλέψεις και με μία φωνή.

· Οτι οι καλλιτέχνες έχουν θέση στον αγώνα.

· Οτι η ελευθερία δεν χαρίζεται, κατακτιέται.

· Και τελικά απέδειξε κάτι ακόμη πιο σπάνιο: Ότι το θάρρος μπορεί να γίνει πιο διάσημο κι από την ίδια τη φήμη.

Η Μάρλεν Ντίτριχ δεν ήταν απλώς μια σταρ. Ήταν μια μαχητική διεθνίστρια, που δεν χώρεσε σε σύνορα. Μια γυναίκα που έδειξε ακόμα πως η τέχνη μπορεί - και οφείλει - να γίνει φως και αντίσταση στο σκοτάδι του φασισμού.

__ abstract
Η Μαρία Μαγκνταλένε Ντίτριχ υποδυόμενη συχνά _σχεδόν πάντα τη μοιραία γυναίκα, αμφισβήτησε από τα πρώτα της χρόνια τις αποδεκτές εκείνους τους καιρούς αντιλήψεις για τη θηλυκότητα. Συχνά φορούσε παντελόνια, ακολουθώντας μια πιο «αρρενωπή» μόδα τόσο εντός, όσο και εκτός οθόνης˙ μια επιλογή που πολλές φορές οδήγησε στη δημιουργία νέων τάσεων. Ακολούθησαν και άλλες ταινίες με σκηνοθέτη τον Φον Στέρνμπεργκ. Η τελευταία συνεργασία μαζί του ήταν στην ταινία Ο Διάβολος είναι Γυναίκα του 1935, στην οποία υποδύεται μια ψυχρή femme fatale που γοητεύει άνδρες κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης.Μικρή, είχε όνειρο να ασχοληθεί επαγγελματικά με το βιολί. Στα τέλη της εφηβείας της, όμως, θα άλλαζε πορεία, αποφασίζοντας να εξερευνήσει την υποκριτική. Παρακολούθησε μαθήματα στη δραματική σχολή του Μαξ Ράινχαρντ και σύντομα πέτυχε να έχει μικρούς ρόλους στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Γρήγορα άλλαξε το όνομά της σε Μαρλέν, καθώς η οικογένειά της αποδοκίμαζε την επαγγελματική της αυτή επιλογή. Η καριέρα της άρχισε να απογειώνεται στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Το 1930, επιλέχθηκε για την πρώτη ομιλούσα ταινία της Γερμανίας, –Ο Μπλε Άγγελος, σε σκηνοθεσία του Γιόζεφ φον Στέρνμπεργκ– η οποία τη βοήθησε να αναγνωριστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, λίγο μετά την πρεμιέρα της ταινίας στο Βερολίνο, η Ντίτριχ μετακόμισε στην Αμερική. Ακολούθησε η ταινία Μαρόκο, στο πλευρό του Γκάρι Κούπερ, η οποία της χάρισε τη μοναδική της υποψηφιότητα για Οσκαρ.

Στη συνέχεια, η Ντίτριχ προσπάθησε να “μαλακώσει” την εικόνα της συμμετέχοντας σε πιο ανάλαφρες ταινίες. Παράλληλα, έκανε αρκετές ταινίες με τον Τζον Γουέιν, με τον οποίο φημολογούνταν ότι είχε σχέση, που αργότερα μετατράπηκε σε μια δυνατή φιλία. Παρά τις προσκλήσεις που δεχόταν για να επιστρέψει στη Γερμανία και να γυρίσει ταινίες εκεί, η ίδια τις απέρριψε όλες, όντας σφοδρή αντίπαλος του ναζιστικού καθεστώτος – αυτός ήταν και ο λόγος που απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μάλιστα, η Ντίτριχ ταξίδεψε αρκετά για να ψυχαγωγήσει τα συμμαχικά στρατεύματα, τραγουδώντας τραγούδια όπως το “Lili Marleen”_“Λίλι Μαρλέν” και άλλα, τα οποία αργότερα θα γίνονταν βασικά κομμάτια στις παραστάσεις της. Ηχογράφησε επίσης αντιναζιστικά μηνύματα στα γερμανικά. Μετά τον πόλεμο, γύρισε αρκετές επιτυχημένες ταινίες μέχρι περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1950. Στη συνέχεια, είχε δύο πολύ καλές δευτερεύουσες ερμηνείες στις ταινίες Ο Άρχων του Τρόμου (1958) και Τα Απόρρητα της Νυρεμβέργης (1961), του Όρσον Γουέλς. Καθώς, όμως, η κινηματογραφική της καριέρα έφθινε, άκμασε μια άλλη – αυτή του τραγουδιού. Εμφανίστηκε σε όλο τον κόσμο, από το Λας Βέγκας μέχρι το Παρίσι. Το 1960, μάλιστα, εμφανίστηκε για πρώτη φορά από την προπολεμική περίοδο στη Γερμανία, όπου σε γενικά πλαίσια, έτυχε θερμής υποδοχής. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, όμως, είχε εγκαταλείψει πια τις παραστάσεις. Μετακόμισε στο Παρίσι όπου έζησε το υπόλοιπο της ζωής της σχεδόν σε απομόνωση. Στα μέσα της δεκαετίας που ακολούθησε, παρείχε μεν κάποια ηχητικά σχόλια για το ντοκιμαντέρ του Μαξιμίλιαν Σελ για εκείνη με τίτλο Μαρλέν, αρνήθηκε δε να εμφανιστεί στην κάμερα. Λίγα χρόνια αργότερα, τον Μάιο του 1992, θα έφευγε και από τη ζωή. Η σωρός της μεταφέρθηκε στο Βερολίνο για να θαφτεί δίπλα στη μητέρα της.

Marlene Dietrich: Η αμφίφυλη γερμανικής καταγωγής, αντιφασιστική σειρήνα της οθόνης εξακολουθεί να αιχμαλωτίζει το κοινό 31 χρόνια μετά τον θάνατό της, ως ηθοποιός, τραγουδίστρια, αλλά κυρίως _σημεία των καιρών _τότε και σήμερα, ως διαβόητο Androgynous Sex Symbol

Οι Γερμανοί την αγαπούσαν και τη μισούσαν, γιατί την ήθελαν, δεν μπορούσαν να την έχουν. Ένιωσαν προδομένοι από την ηθοποιό, η οποία ανέτρεψε τις βλέψεις του Χίτλερ και έφυγε από την πατρίδα της για το Χόλιγουντ, όπου πήρε την αμερικανική υπηκοότητα. Γεννημένη στο Βερολίνο το 1901, η Ντίτριχ έζησε και τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, αλλά η πολιτική της ατζέντα μπήκε στο παιχνίδι κατά τον δεύτερο. Υποστήριξε τα αμερικανικά στρατεύματα και έγινε μια από τις πρώτες διασημότητες που δημιούργησε δεσμούς πολέμου και χρησιμοποίησε την τέχνη της για τα καλά, λεπτομέρειες της οποίας μπορούν να βρεθούν, “παραδόξως”, στον ιστότοπο της CIA, αλλά πλαισιώνει την πίστη της με έναν κομψά εμφανή, σχεδόν μπλαζέ τρόπο.

“Φυσικά ήμασταν εναντίον των Ναζί, φυσικά και ήμασταν”, λέει στο Marlene. “Χρειάζεται τόσο μεγάλο θάρρος για να αποφασίσεις ποια πλευρά να πάρεις; Όχι.”
Έζησε παράλληλα με τη συμπατριώτισσά της ηθοποιό Leni Riefenstahl, αλλά βασικά σε κόσμους χωριστούς (η Riefenstahl ήταν αγαπημένη των Ναζί). Η Ντίτριχ, ο οποίος αρνήθηκε να συμπαραταχθεί με το Ναζιστικό Κόμμα, αποκαλούνταν „völlig undeutsch“. “εντελώς αντι-γερμανίδα”.

Εάν τα ονόματα μερικές φορές παραπέμπουν στην αληθινή ουσία ενός ατόμου, η Marlene γεννήθηκε ως Marie Magdalena _Μαρία Μαγδαλινή Dietrich. Είναι ίσως μια υπερβολικά επίμονη σύγκριση -παρόλο που η Ντίτριχ δεν ήταν θρησκευόμενη- για τη γερμανική σειρήνα της οθόνης που ήταν σύμβολο του σεξ, αγγελικό και ερωτικό, με μια ανοιχτά αντιφασιστική ατζέντα που μπλόκαρε μεγάλο μέρος του γηγενούς γερμανικού κοινού της στο Τρίτο Ράιχ. Αλλά το να κολυμπάς ενάντια στην παλίρροια έχει κάνει την Dietrich μια διαχρονικά διάσημη φιγούρα, τόσο εντός όσο και εκτός οθόνης —εκ του ασφαλούς βέβαια, με την καθοριστική βοήθεια φυσικά των αμερικανών ιμπεριαλιστών, που ήδη διεκδικούσαν την παγκόσμια κυριαρχία.

Μεγαλώνοντας, έκανε το μεγαλύτερο μέρος της υποκριτικής της στη σκηνή μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των ΄20, όταν την ανακάλυψε ο σκηνοθέτης Josef von Sternberg - ο μέντοράς της, παθιασμένος εραστής της _εν γνώσει του και της λεσβιακής πλευράς της, δημιουργός της- πυροδοτώντας μια συνεργασία που θα διαρκούσε επτά μεγάλου μήκους ταινίες. Το θέατρο Metrograph της Νέας Υόρκης θα γιορτάσει προβάλλοντας και τις όλες τις συνεργασίες της με τον φον Στέρνμπεργκ, μαζί με άλλους 12 τίτλους, συμπεριλαμβανομένης της φωτογραφίας της με τον Άλφρεντ Χίτσκοκ (Stage Fright), Όρσον Γουέλς (Touch of Evil). Ο Fritz Lang (Rancho Notorious), η εμπνευσμένη από την Dietrich Lola του Rainer Werner Fassbinder και το υπεκφυγικό αλλά αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ Marlene Dietrich του Maximilian Schell. 31 χρόνια από τον θάνατό της, σε ηλικία 90 ετών, καθώς παρακολουθούσα τις προάλλες το ντοκιμαντέρ Marlene του 1984, συνειδητοποίησα ότι το να γράψεις γι αυτή –πέρα από τα τετριμμένα των wiki δεν είναι εύκολο όντας περίπλοκη και αντιφατική γυναίκα το διαβόητο Androgynous Sex Symbol, σε μια περίοδο που έπρεπε να έχεις “αρχίδια” για να μην καταλήξεις σε κανα χαντάκι. Βέβαια υπήρχαν και οι αμερικανοί, που κράταγαν τα μπόσικα

Θυμάμαι όταν είδα για πρώτη φορά την ταλαίπωρη και άστεγη Blonde Venus (Ξανθή Αφροδίτη του von Sternberg _1932), με την πρώτη της σκηνή, τη Dietrich να φλερτάρει, με εκείνο το λάγνο απωθημένο της, λέγοντας σε μια ομάδα ανδρών, πρώτα στα γερμανικά και μετά στα αγγλικά “Will you please go away?” (εξαφανίζεσαι σε παρακαλώ;) καταλήγοντας σε περίπτυξη με τον ίδιο τον άντρα που κοροϊδεύει και αργότερα με τον όμορφο Κάρι Γκραντ. Η άστεγη και περιθωριακή δεν φαινόταν ποτέ πιο λαμπερή, ντυμένη με γούνες και σαλιαρίζοντας γοητευτικά σε ρόλο κυριαρχικό. Σε κάθε ταινία της -ακόμα και όταν είναι λιγότερο εκλεπτυσμένη (Blue Angel _ο “θρυλικός” Γαλάζιος Άγγελος, 1930) ή μεγαλύτερη ηλικιακά (Touch of Evil, Ο άρχων του τρόμου _1958)- η παρουσία της Dietrich είναι θαύμα. Τα ζυγωματικά της φαίνονται να έχουν σμιλευτεί μόνο για κινηματογραφικό φωτισμό, τα φρύδια της -πυκνά καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας της- πάντα παιχνιδιάρικα, τα χείλη της ένα ελαφρύ και περίεργο μουτράκι και τα βαθιά της bedroom eyes θα κάνουν οποιονδήποτε να τα κοιτάξει head-over-heels seduced. Γεννήθηκε, ναι, έτσι, αλλά επίσης έγινε αυτή η εικόνα από ανθρώπους όπως ο von Sternberg, ο οποίος έθρεψε τον ολοένα αυξανόμενο μυστικισμό και τη γοητεία της.

Μερικές φορές νιώθεις σαν να βλέπεις μια ταινία με έναν αναξιόπιστο αφηγητή. Μπαίνει στα πάντα, από την επαγγελματική μέχρι την ιδιωτική της ζωή, από τις οντισιόν μέχρι τη σχέση της με τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, η οποία ισχυρίζεται ότι δεν είχε «τίποτα ερωτικό ή σεξουαλικό» σε αυτό. Στην πραγματικότητα, παρά τις αμέτρητες βιογραφίες που θυμίζουν τις πολλές της σχέσεις (με άνδρες και γυναίκες) και την ανοιχτή σχέση που είχε με τον σύζυγό της Rudolf Sieber (τον οποίο παντρεύτηκε το 1923), η Dietrich λέει “Δεν ήμουν καθόλου ερωτική!”. Είναι δύσκολο να πιστέψουμε ότι ο Dietrich δεν είχε σεξουαλικότητα βλέποντας κάποια τις ταινίες της, ειδικά το Μαρόκο (1930) του von Sternberg, όπου με σμόκιν και καπέλο φιλάει _ κυριολεκτικά “ρουφώντας την” μια γυναίκα στα χείλη; Ήταν μια πρωτοφανής _μοναδική, κίνηση για εκείνη την περίοδο και η συγκεκριμένη σκηνή κατατάσσεται ως μια από τις κορυφαίες που τη μετέτρεψαν σε άπιαστο σύμβολο σεξ _Androgynous Sex Symbol και βασίλισσα των παντελονιών. Της έφερε επίσης μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Α' Γυναικείου Ρόλου.

Αλλά οι ζουμερές λεπτομέρειες της Marlene δεν τελειώνουν ποτέ. Αν και δεν έχει τίποτα να πει για τον Χίτσκοκ, αποκαλεί τον Φριτς Λανγκ «απόλυτο τρόμο» και δηλώνει ότι ο φον Στέρνμπεργκ «της δυσκόλευε πάντα σκόπιμα τη ζωή» - αλλά σχολιάζει αυτό το τελευταίο θετικά, λέγοντας ότι την ανάγκασε να σκεφτεί μάλλον. παρά να κάνει αυτό που της είπαν. Κάποια στιγμή δηλώνει ανένδοτα: «Είμαι πρακτικός άνθρωπος, λογικός … Δεν υπάρχει χρόνος για όνειρα». Ωστόσο, έγραψε ποίηση και δημιούργησε τις πιο τρελές φαντασιώσεις κάνοντας τον Μπίλι Γουάιλντερ να πει ότι η Ντίτριχ είχε μια «αθεράπευτα ρομαντική ψυχή», λέγοντας μάλιστα ότι είχε τη «ρομαντική ανωριμότητα μιας 16χρονης».

Ένα από τα τελευταία πράγματα που λέει ο Dietrich στη Marlene είναι: «Ποτέ μα ποτέ δεν πήρα την καριέρα μου στα σοβαρά». Αναγνωρίζει το αστέρι της στο ότι δεν ενδιαφέρεται για την πρώτη θέση — και πώς αυτή ήταν η ιδιότητα που έκανε τον von Sternberg να ενδιαφερθεί για εκείνη. Αλλά ενώ ενσαρκώνει αυτή την απάτητη περσόνα σε πολλές ταινίες, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι δεν την ένοιαζε πραγματικά. Η Dietrich είναι μια γυναίκα που μεταμορφώθηκε ρητά και άφησε τον εαυτό της να μεταμορφωθεί για χάρη της τέχνης: μια δεξιότητα τόσο σπάνια και, ναι, σοβαρή, που εξακολουθεί να αιχμαλωτίζει το κοινό σχεδόν 100 χρόνια μετά.

Η "κοινωνία του Nescafé" - όπως ονόμασε ο Noel Coward όσους σύχναζαν στο Λας Βέγκας - μυήθηκε στην "πιο λαμπερή σταρ στον κόσμο - τη γυναίκα και τον θρύλο", τη Marlene, όταν η Dietrich έκανε το ντεμπούτο της στο καμπαρέ του Sahara Hotel's Congo Room Δεκ-1953.
«Με πίεζαν πάνω από δύο χρόνια και συνέχισαν να ανεβάζουν τον μισθό μου μέχρι που δεν μπορούσα πλέον να αρνηθώ», εξήγησε στον Τύπο για την αμοιβή ρεκόρ των 30.000 δολαρίων την εβδομάδα (για μια σεζόν τριών εβδομάδων _τρεις παραστάσεις τη νύχτα).

Στην Tallulah Bankhead _έκανε ένα σοβαρό δραματικό κομμάτι - της Dorothy Parker - και μπορούσες να ακούσεις μια καρφίτσα να πέφτει. Δεν θα μπορούσες ποτέ να κάνεις κάτι τέτοιο σε ένα νυχτερινό κέντρο της Νέας Υόρκης ή σε ένα νυχτερινό κέντρο οπουδήποτε αλλού.

Τη βραδιά των εγκαινίων της, η Marlene εμφανίστηκε με παγιέτες και γούνα, φώναξε “γεια …α…α” σε ένα κοινό που την λάτρεψε (Billy Wilder, Van Heflin, Mercedes McCambridge, Louella Parsons, Jimmy McHugh κά) και τραγούδησε με τον τρόπο της το “Baubles Bangles & Beads” (Μπιχλιμπίδια Βραχιόλια & Χάντρες _μεγάλη επιτυχία του Σινάτρα) με τη συνοδεία του Buddy Cole.

Η “λαμπρότητα και η λάμψη” που υποσχέθηκε ο στίχος έγινε πραγματικότητα από το σχεδιαστή Jean Louis, σε ένα μόλις λεγόμενο “γυμνό φόρεμα”: Η Marlene επέμεινε ότι ανταποκρίθηκε στο όνομά της, λέγοντας “Το μόνο πράγμα από κάτω” από τη “στολή επιθεώρησης” των 8.000$, είπε, ήταν “μια ζώνη γκέτας για να κρατά τις κάλτσες μου _τελεία και παύλα …για κυλόττα ούτε λόγος”, κάνοντας αίσθηση όταν οι φωτογραφίες της βραδιάς των εγκαινίων μπήκαν σε εφημερίδες.
Προφανές ότι οι φωτογραφίες αποκάλυψαν περισσότερα από μόνο “ανατρίχιασμα” όπως υποστήριξε ότι σκόπευε η Dietrich.

Τι κάνετε; “τραβάτε από χαμηλή γωνία και τα στρας μου δεν καταγράφηκαν καν _άντε μπήτε ανάμεσα στα μπούτια μου!!”, διαμαρτυρήθηκε η Μάρλεν, δείχνοντας τις στρατηγικά τοποθετημένες χάντρες στη γραμμή του στήθους του φορέματος.

Η εκπομπή ήταν σύντομη. Τραγούδησε τα "The Boys in the Back Room", "La Vie en Rose", "You've Got That Look", "The Laziest Gal in Town", "Lili Marlene", "Jonny", "Lola" και το αναπόφευκτο "Falling in Love Again _Ερωτεύομαι ξανά".
Για το φινάλε, η Marlene μετατράπηκε στο κοστούμι της ringmaster στο τσίρκο. Ο Μαξ Κόλπετ είχε γράψει έναν ιδιαίτερο στίχο για εκείνη, το «The Beast in Me» (το ζώο μέσα μου _The Entrance of the Gladiators). Με το μαστίγιο στο χέρι και ενώ τα κορίτσια της παράστασης με φορεσιές ζώων κυκλοφορούσαν μέσα και γύρω από τα κλουβιά, εκείνη τραγούδησε:

«Λιοντάρια, τίγρεις, μικρές γάτες, μεγάλες, άγριες γάτες
Απλώς ονομάστε τους – θα τους εξημερώσω…
«Υπάρχει ένα θηρίο που δεν εξημερώθηκε ποτέ
Και αυτό το θηρίο… αυτό το θηρίο είμαι εγώ!
Πολλοί άνδρες έχουν δοκιμάσει πάνω μου μάταια,
Ένας τρελάθηκε – δύο πέθαναν στη Γαλλία και την Ισπανία…
Ζήσω ή πεθάνω, πρέπει να ανακαλύψω
Τον υπεράνθρωπο μου, τον μοναδικός μου εραστής!
Πού είναι αυτός ο άνθρωπος;

Η γερμανοαμερικανίδα Μαρλέν Ντίτριχ (Marie Magdalene “Marlene” Dietrich, (27 Δεκ 1901 — 6 Μάη 1992) ηθοποιός του κινηματογράφου και τραγουδίστρια σ’ όλη την μακρά καριέρα της (από τη 10ετία του 1910 μέχρι του 1980) διατήρησε την φήμη της μέσω της συνεχούς ως μοιραία γυναίκα ανακάλυψης του εαυτού της.

Την 10ετία του 1920 συμμετείχε σε θεατρικές παραστάσεις και στον βουβό κινηματογράφο ‑ο ρόλος της ως Λόλα στο Γαλάζιος Άγγελος (Der blaue Engel, 1930) της χάρισε παγκόσμια φήμη και ένα συμβόλαιο με την Paramount.
Πρωταγωνίστησε σε ταινίες του Χόλυγουντ όπως Μαρόκο (1930), Κατάσκοπος Χ‑27 (1931), Σαγκάη Εξπρές (1932), Desire (1936) τραγική τσαρίνα. Επένδυσε επιτυχώς στην περσόνα και στις “εξωτικές” εμφανίσεις της και έγινε από τις ακριβοπληρωμένες ηθοποιούς της εποχής της.
Κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν μια υψηλού επιπέδου διασκεδάστρια στις ΗΠΑ και από το 1950 μέχρι το 1970 κάνοντας περιοδεία ανά τον κόσμο ως περφόρμερ ζωντανού προγράμματος.

Έλαβε πολλές τιμητικές διακρίσεις από ΗΠΑ, Γαλλία, Βέλγιο και Ισραήλ και το 1999 το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου την ονόμασε 9^η μεγαλύτερη σταρ του κλασικού κινηματογράφου του Χόλυγουντ.

Μετά το θανατό της το μεγαλύτερο μέρος της ακίνητης περιουσίας της Ντίτριχ πουλήθηκε στο Stiftung Deutsche Kinemathek — που έγινε ο πυρήνας της έκθεσης του Μουσείου Κινηματογράφου του Βερολίνου. Η συλλογή περιλαμβάνει : πάνω από 3.000 είδη υφασμάτων από την δεκαετία του 1920 έως την δεκαετία του 1990, συμπεριλαμβανομένων των κουστουμιών από ταινίες και σκηνικά καθώς και πάνω από χίλια αντικείμενα από την προσωπική συλλογή της Ντίτριχ _ 15.000 φωτογραφίες από τους Σέσιλ Μπήτον, Χορστ Π. Χορστ, Τζορτζ Χάρελ, Λόρντ Σνόουντον και Έντουαρντ Στάϊχεν _ 300.000 σελίδες από έγγραφα, συμπεριλαμβανομένων της αλληλογραφίας με τον Μπερτ Μπάκαραχ, τον Γιουλ Μπρύνερ, τον Μωρίς Σεβαλιέ, τον Νόελ Κάουαρντ, τον Ζαν Γκαμπέν, τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, τον Καρλ Λάγκερφελντ, την Νάνσυ και τον Ρόναλντ Ρήγκαν, τον Έριχ Μαρία Ρεμάρκε, τον Γιόσεφ βον Στέρνμπερν, τον Όρσον Ουέλς και τον Μπίλυ Ουάιλντερ, καθώς επίσης και άλλα κομμάτια όπως αφίσες ταινιών και ακουστικές ηχογραφήσεις.

Το περιεχόμενο του διαμερίσματος της Ντίτριχ στο Μανχάταν, μαζί με άλλα προσωπικά της αντικείμενα όπως χρυσαφικά και ρούχα, πουλήθηκαν σε μια δημόσια δημοπρασία στο Λος Άντζελες την 1η Νοεμβρίου 1997. Το πρώτο της διαμέρισμα, που βρίσκεται στην οδό Παρκ Άβενιου 993, πουλήθηκε για $615.000 το 1998.

Η Λιλί περιμένει τον καλό της
να γυρίσει από τον πόλεμο
και να ξαναφιληθούν
κάτω από τον φανοστάτη

Lili Marleen (ελληνικά _λάθος Λιλί Μαρλέν) είναι τραγούδι του 2^ου Παγκοσμίου πολέμου που τραγουδήθηκε και από τις δύο πλευρές των ιμπεριαλιστών αντιμαχομένων _φυσικά όχι από τους απελευθερωτές της ανθρωπότητας Σοβιετικούς με αρχική ερμηνεύτρια του τραγουδιού ήταν η Λάλε Άντερσεν(1939 _με τίτλο Das Mädchen unter der Laterne _Το κορίτσι κάτω απ΄ το φανάρι).

Μετά τη γερμανική εισβολή στη Γιουγκοσλαβία, ο καταληφθείς ραδιοφωνικός σταθμός του Βελιγραδίου άρχισε ν' αναμεταδίδει, το τραγούδι αυτό, ως πιο πρόχειρο στη δισκοθήκη, χωρίς ιδιαίτερο προπαγανδιστικό χαρακτήρα (κάθε βράδυ, στις 9.55 μμ ακριβώς, το πρόγραμμα έκλεινε με το Lili Merleen), έτσι διαδόθηκε σε Ευρώπη, Μεσόγειο και τη Β. Αφρική (άρεσε _λένε στον Ρόμελ και στους ναζιστές Afrikakorps) ενώ έφτασε ακόμη και στις ΗΠΑ (μεταγλωττισμένο).

Το θέμα απλό: ένας φαντάρος στη σκοπιά ονειρεύεται ότι η Λιλί θα τον περιμένει να ξαναβρεθούν κάτω από τον φανοστάτη όπου συναντιόντουσαν πριν τον πόλεμο. Το 1942, σε μια νεότερη διασκευή με κρουστά, έλαβε την μορφή εμβατηρίου, που συνδυαζόταν τον γερμανικό στρατιωτικό βηματισμό της χήνας. Μεταγλωττίστηκε και στα ελληνική με σκωπτικό χαρακτήρα, που αποδιδόταν με νεαρές φωνές από θεατρικούς θιάσους της επιθεώρησης και σε πάνω από 200 διαφορετικές εκτελέσεις μέχρι σήμερα.

Επίσημος ιστότοπος _The Official Lili Marleen Page

👉 The True Story of Lili Marlene (η αληθινή ιστορία της Lili Marlene1944), αποτελεί μια βρετανική προπαγανδιστική ταινία του Humphrey Jennings, με πολλαπλές ανακρίβειες.

Δείτε:

· Official website

· Marlene Dietrich (Internet Broadway Database)

· Marlene Dietrich στο IMDb

· www.puettner.com

· www.marlene.com http://home.snafu.de/fright.night/marlene-dietrich-page-de.html

· www.marlenedietrich.org.uk The Legendary, Lovely Marlene

· Κινηματογραφικό μουσείο του Βερολίνου

· Φωτογραφίες, Πλακάτ, Κριτικές, CD