Ο Μάνος της καρδιάς μας είναι πάντα εδώ

Μας «δώρισε» ένα «γαλαξία» από νότες υπέροχες, σμιλεμένες με τη βαθιά ευαισθησία και την υψηλή αισθητική του. Πνεύμα κριτικό και ασυμβίβαστο, που αφουγκράστηκε την ελληνική κοινωνία, τους πόθους και τα πάθη της, ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε πάνω απ' όλα κορυφαίος αναμορφωτής του ελληνικού τραγουδιού, ανοίγοντας νέους μουσικούς δρόμους, φωτίζοντας αθέατες «γωνιές», κινητοποιώντας μυαλό και ευαισθησίες.

34+ χρόνια συμπληρώθηκαν από το «φευγιό» του αλησμόνητου συνθέτη, που σημάδεψε τον ελληνικό μουσικό πολιτισμό μέσα από ένα βαθιά λαϊκό, πολυσήμαντο και αξεπέραστο έργο. "Λαϊκό" για τον δημιουργό, όπως έλεγε σε συνέντευξή του στον «Ρ» (27/5/90), "είναι ό,τι ασχολείται με τον άνθρωπο και προέρχεται από τον άνθρωπο". "Η τέχνη του τραγουδιού αποτελεί κοινωνικό λειτούργημα», σημείωνε... "Η τέχνη υπάρχει, διότι ανατέμνει τη λειτουργία του ανθρώπου. Του κινητοποιεί τις ευαισθησίες του. Τις αληθινές του ευαισθησίες. Οχι τις επικαιρικές. Η τέχνη συμπληρώνει τον άνθρωπο, τον βοηθά να αισθανθεί, έστω και για λίγο, προς τα πού πρέπει να τείνει. Η μεγάλη τέχνη εννοώ".
Ο ίδιος σ' όλη τη ζωή του αντιπαρατέθηκε στην εμπορευματοποίηση και στον εκχυδαϊσμό της τέχνης και ανεξάρτητα από τις δηλωμένες πολιτικές απόψεις του αντιτάχθηκε στους κρατούντες, στην όποια κολακεία και αναρρίχηση. «Όποιος δε φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι να συνηθίσουν τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά», έλεγε. Κι αν σήμερα, στις μαύρες μέρες που περνά ο λαός μας, ο Μάνος Χατζιδάκις μας λείπει ολοένα και περισσότερο, το έργο του παραμένει στις καρδιές μας. Θα παραμένει ζωντανό όσο υπάρχουν άνθρωποι που τραγουδούν τα τραγούδια του και διψούν για ομορφιά και αλήθεια, που αντιστέκονται στο «τέρας» που μας απειλεί, στο εφήμερο, στο ευτελές, στην ισοπέδωση.
Μας συντροφεύουν αξεπέραστα έργα του όπως, «Οδός Ονείρων», «Δεκαπέντε εσπερινοί», «Χαμόγελο της Τζοκόντας», «Ο Μεγάλος Ερωτικός», «Αθανασία», «Σκοτεινή μητέρα», «Η εποχή της Μελισσάνθης», «Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς» και τόσα άλλα...

"...στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή"

Πολλά και σπουδαία τα έργα που μας άφησε ο Μάνος -ανάμεσά τους: «Η εποχή της Μελισσάνθης» - καντάτα για μια ώριμη γυναικεία φωνή, δύο νεανικές ανδρικές, μεικτή και παιδική χορωδία, ορχήστρα δωματίου και στρατιωτική μπάντα με βασικό μουσικό όργανο το μπουζούκι. Μια μουσική αυτοβιογραφία βασισμένη σε ποιήματα του συνθέτη, που αναφέρονται στις πρώτες μετακατοχικές μέρες, καταγράφοντας πολλές πικρές μνήμες.
Η πρώτη σύλληψη του έργου εμφανίζεται το 1965 στην ποιητική συλλογή του συνθέτη «Μυθολογία», στο ποίημα με τον τίτλο «Μελισσάνθη». Το μουσικό έργο γράφτηκε στη δεκαετία '70 και πρωτοπαρουσιάστηκε πριν 30 χρόνια με βασική ερμηνεύτρια την Μαρία Φαραντούρη και τη συμμετοχή των Βασίλη Λέκκα, Γιώργου Μιχαλισλή, Στέλλας Γαδέδη, της χορωδίας του Τρίτου Προγράμματος και Παιδικής χορωδίας. Αριστουργηματικά κομμάτια (ορχηστρικά και τραγούδια) απαρτίζουν το έργο: «Η βροχή», «Το πρόσωπο της νύχτας», «Φοβόμουν μ' έπνιγε η σιωπή», «Στο φίλο μας που χάσαμε», «Μητέρα κι αδελφή», «Ενα ρολόι στο καπηλειό», «Επιτάφιος», «Το εμβατήριο της Μελισσάνθης» (συνύπαρξη μπάντας με το μπουζούκι), κ.ά. Κυρίαρχο όργανο μέσα στα χορωδιακά και σολιστικά μέρη είναι το μπουζούκι, σε συνοδεία ή αυτοσχεδιασμό, που «ζωγραφίζει» το ψυχογραφικό τοπίο της μεταπολεμικής Ελλάδας. Καθαρά συμβολικές, επίσης, οι παρεμβολές εμβατηρίων και αποσπασμάτων του Εθνικού Υμνου και των εγκωμίων του Επιταφίου.

«Το πρόσωπο της νύχτας πνίγεται μέσα στον καπνό και τα παιδιά στο δρόμο πετάν νεκρά στον ουρανό. Μαύρα πουλιά μ' ένα σπαθί γυμνό σκύβουν φιλάν τον άσπρο τους λαιμό. Το πρόσωπο της νύχτας κλαίει μακριά στον ουρανό. Απόψε είναι σκοτάδι τ' άστρα δεν έχουνε ψυχή κι εκεί στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή. Ποιος με φωνάζει και ζητά νερό ποιος θα γλιτώσει απ' τον πικρό χορό. Το πρόσωπο της νύχτας χάθηκε μέσα στον καιρό» («Το πρόσωπο της νύχτας»).

Επιθυμία του συνθέτη ήταν να καταγράψει την περιπέτεια και τη συμμετοχή του στην πρόσφατη ιστορία του κόσμου, έτσι καθώς την έζησε: «Χρονικό ενός καιρού, οι πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, με ανεξίτηλες αυτοβιογραφικές εικόνες. Σαν το ρολόι στο καπηλειό με τους δυο φίλους που ζητάν δραματικά κι επίμονα να σταματήσουν τον Χρόνο, ή εκείνο τον φίλο που τον χάσαμε σχεδόν παιδί - τον έλεγαν Έκτορα Οικονομίδη και ήταν είκοσι χρονών όταν τον τύφλωσαν και τον θανάτωσαν οι Γερμανοί στο Χαϊδάρι, αφού βέβαια τον πρόδωσαν οι "εθνικόφρονες" εκείνου του καιρού. Και εικόνες άπειρες με σιδεριές από κατεστραμμένα σπίτια σαν χέρια αιχμηρά που ζητάν ελεημοσύνη απ' τον ουρανό. Και μάνες να γυρεύουν τα παιδιά τους πάνω από τις καμένες στέγες μ' ένα πλήθος που να κραυγάζει έξαλλα κι αλλοπρόσαλλα συνθήματα...».

Χρονικό ενός πικρού καιρού, η «Μελισσάνθη», «μια γυάλινη ηρωίδα του Μεσοπολέμου», όπως την χαρακτήριζε ο Μάνος Χατζιδάκις, αποτελεί μια συγκλονιστική απεικόνιση και αναπαράσταση των πρώτων ημερών της Ελλάδας μετά τη γερμανική κατοχή. Στους στίχους και στις νότες του ζωντανεύουν μνήμες και εικόνες που τον σημάδεψαν, προσωπικά του βιώματα από τη γερμανική κατοχή, από τις νύχτες που «στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή». «Η εποχή της Μελισσάνθης τέλειωσε. Σήμερα ζω για πάντα τον χαμό της», σημείωνε ο συνθέτης. Ο ίδιος δεν ήθελε να δώσει «ιστορικές διαστάσεις στη Μελισσάνθη και την εποχή της». Παρ' όλα αυτά, η θεματική και το ιστορικό πλαίσιό της καθιστούν τη «Μελισσάνθη», πέρα από ένα ειλικρινές, σπαρακτικό, υψηλής αισθητικής προσωπικό έργο, αυτόματα και ένα έργο συλλογικό. Οπως και άλλες σπουδαίες δημιουργίες του - όπλα της μνήμης, της αξιοπρέπειας και της καρδιάς.

Ο θάνατος του συνθέτη, που μετουσίωσε τη μελωδική του έμπνευση σε μεγάλη τέχνη, ήταν μεγάλη απώλεια για τον τόπο μας και ασφαλώς για την Ορχήστρα των Χρωμάτων, που ο ίδιος ίδρυσε το 1989, οραματιζόμενος ένα επίλεκτο συμφωνικό σύνολο με μουσικούς υψηλού επιπέδου και πρωτότυπα προγράμματα και η οποία στην 33+χρονη διαδρομή της έχει βιώσει με δραματικό τρόπο τις επιπτώσεις της κυβερνητικής αδιαφορίας: ήδη το 2008 ο πρόεδρος της ορχήστρας, Γιώργος Στεφανάκης υπέβαλε μέσω της στήλης «Σημειωματάριο» της εφημερίδας "Καθημερινή" την παραίτησή του, διαμαρτυρόμενος για τα χρόνια οικονομικά προβλήματα που απέκτησε η ορχήστρα με ευθύνη της πολιτείας, αν και βάσει του N.2273/94 το ΥπΠο (επί Θάνου Μικρούτσικου) οφείλει να καλύπτει τα λειτουργικά έξοδα, οι μουσικοί έχουν μείνει πάνω από δέκα φορές απλήρωτοι για χρονικό διάστημα άνω των οκτώ μηνών, το 2009 ακυρώθηκε ο, ως τότε καθιερωμένος, κύκλος εκδηλώσεων “Μουσική και Κινηματογράφος” λόγω περικοπών κλπ.
Στις 22-Φεβ-1993 ο Μάνος διευθύνει για τελευταία φορά την «Ορχήστρα», σε μια συναυλία με έργα Κουρτ Βάιλ, Λιστ και Μπάρτοκ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τίτλο «Διαμαρτυρία κατά του Νεοναζισμού».

... με φωτιά και με μαχαίρι
πάντα ο κόσμος προχωρεί!

«...το τραγούδι μάς ενώνει μέσα σ' ένα κοινό μύθο. Κι όπως στον χορό (έτσι και στο τραγούδι) ενώνουμε τα χέρια μεταξύ μας, για ν' ακολουθήσουμε μαζί τις ίδιες εσωτερικές δονήσεις. Κι όσο για τον κοινό μύθο που δεν υπάρχει στις μέρες μας, τον σχηματίζουμε καινούριο κι απ' την αρχή κάθε φορά...» (Μάνος Χατζιδάκις).

Ήταν στις 15 του Ιούνη του 1994, όταν έδυσε ο Σείριος της ελληνικής μουσικής... και ο Μάνος, ο μελωδός της ψυχής μας, ξεκινούσε το «ταξίδι» του προς τ' άστρα... Πίσω του άφησε τα δικά του άστρα, τις εξαίσιες μουσικές και τραγούδια, που σμίλεψε στη σπαρμένη από νότες, ευαισθησία, οράματα «διαδρομή» του. Η παρακαταθήκη του, ένα μεγάλο έργο, αληθινό και γι' αυτό βαθιά λαϊκό, που μας πρόσφερε και συνεχίζει να μας προσφέρει μεγάλες συγκινήσεις. Ο δημιουργός που μετουσίωσε τη μελωδική του έμπνευση σε μεγάλη τέχνη, πίστευε ότι η τέχνη αποτελεί κοινωνικό λειτούργημα.

Η φυσική του απουσία δεν έβγαλε τον δημιουργό από την καρδιά, από το μυαλό μας. Δε μας στέρησε την ανάγκη ν' ανατρέχουμε στις μελωδίες, στην ομορφιά του άφθαρτου έργου του: Προσωπικότητα πολύπλευρη και πολυδιάστατη, δημοσίευσε τα βιβλία με ποιήματα και σχόλια: «Μυθολογία», «Μυθολογία Δεύτερη», «Τα σχόλια του Τρίτου» και «Ο Καθρέπτης και το Μαχαίρι». Ίδρυσε και διηύθυνε την Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών (1964-'67), το καφεθέατρο «Πολύτροπο», τις Μουσικές Γιορτές στα Ανώγεια Κρήτης και τους Μουσικούς Αγώνες στην Κέρκυρα, ενώ την περίοδο 1975-'81 διηύθυνε το Τρίτο Πρόγραμμα. «Παιδιά» του, επίσης, είναι η δισκογραφική εταιρεία «Σείριος» μία ακόμη ενσάρκωση της αντίληψής του για την πορεία των μουσικών μας πραγμάτων -πλάι στην «Ορχήστρα των Χρωμάτων».

Ο αλησμόνητος Μάνος Χατζιδάκις, όμως, με την πολύτροπη, πολύχυμη, πηγαία λαϊκή, αλλά και καλλιεργημένη με τη μεγάλη ποίηση και βαθιά στοχαστική ευαισθησία του, δε σημάδεψε μόνον το τραγούδι. Σημάδεψε και το ελληνικό θέατρο. Ουσιαστικά, ο Μ. Χατζιδάκις, μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη, «εδραίωσαν» την ελληνική μουσική στο θέατρο πρόζας και έστρωσαν το «δρόμο» του θεάτρου στους νεότερους Έλληνες συνθέτες. Ο Μάνος Χατζιδάκις, με τις μουσικές του για θεατρικές παραστάσεις, έγραψε άλλη μια μεγάλη «ιστορία», η οποία αξίζει προσοχής και ειδικής μελέτης από τους ειδικούς. Η μουσική του, για τους αριστοφανικούς «Όρνιθες» ή το «Ματωμένο γάμο» του Λόρκα, τον «Κύκλο με την κιμωλία» του Μπρεχτ, για το «Θέατρο Τέχνης», αποτελεί μεγάλο κειμήλιο της μουσικής για το θέατρο.

Όμως δεν είναι μόνον αυτά. Είναι και άλλες συνθέσεις του για θεατρικά έργα, μεταξύ των οποίων: Το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο, που ανέβασε (1961-1962) ο θίασος Δημήτρη Μυράτ - Βούλας Ζουμπουλάκη, στο «Θέατρο Αθηνών» με τεράστια επιτυχία, και λόγω της μουσικής και των τραγουδιών που έγραψε ο Μ. Χατζιδάκις. Η μουσική κωμωδία «Καίσαρ και Κλεοπάτρα», από το ομώνυμο έργο του Μπέρναρ Σω, που παίχτηκε στο θέατρο «Κοτοπούλη» (1962-1963), σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού, σκηνικά - κοστούμια Νίκου Εγγονόπουλου και με πρωταγωνιστές τον Τζαβαλά Καρούσο και την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Το μουσικό θέαμα για ηθοποιούς, τραγουδιστές, χορωδία και ορχήστρα, με τίτλο «Πορνογραφία», που ανέβηκε στο θέατρο «Σούπερ Σταρ» (1982), σε στίχους Ν. Γκάτσου, Α. Δαβαράκη, Μ. Χατζιδάκι, σκηνοθεσία του συνθέτη και πολλά άλλα.

Μάνος Χατζιδάκις:
«Το καταστάλαγμα του βίου μου»

«Γεννήθηκα στις 23 του Οκτώβρη του 1925 στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες. Η συνύπαρξη εκείνο τον καιρό ενός αντιτύπου της μπελ-επόκ με αυθεντικούς τούρκικους μιναρέδες έδιναν χρώμα και περιεχόμενο σε μια κοινωνία - πανσπερμία απ' όλες τις γωνιές της ελλαδικής γης, που συμπτωματικά βρέθηκε να ζει σε ακριτική περιοχή και να χορεύει τσάρλεστον στις δημόσιες πλατείες. Σαν άνοιξα τα μάτια μου είδα με απορία πολύ κόσμο να περιμένει την εμφάνισή μου (το ίδιο συνέχισα κι αργότερα να απορώ σαν με περίμεναν κάπου καθυστερημένα να φανώ). Η μητέρα μου ήταν από την Αδριανούπολη, κόρη του Κωνσταντίνου Αρβανιτίδη, και ο πατέρας μου απ' τη Μύρθιο της Ρεθύμνου, απ' την Κρήτη. Είμαι ένα γέννημα δύο ανθρώπων που καθώς γνωρίζω δεν συνεργάστηκαν ποτέ, εκτός απ' τη στιγμή που αποφάσισαν την κατασκευή μου. Γι' αυτό και περιέχω μέσα μου χιλιάδες αντιθέσεις κι όλες τις δυσκολίες του Θεού. Ομως, η αστική μου συνείδηση, μαζί με τη θητεία μου την λεγόμενη "ευρωπαϊκή", φέραν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα.

Προσπάθησα όλον τον καιρό που μέναμε στην Ξάνθη να γνωρίσω σε βάθος τους γονείς μου και να εξαφανίσω την αδελφή μου. Δεν τα κατάφερα και τα δύο. Έτσι μετακομίσαμε το '32 στην Αθήνα, όπου δεν στάθηκε δυνατόν να λησμονήσω την αποτυχία μου.

Άρχιζα να ζω και να εκπαιδεύομαι στην πρωτεύουσα ενώ παράλληλα σπούδαζα τον έρωτα και την ποιητική λειτουργία του καιρού μου. Έλαβα, όμως, την αττική παιδεία όταν στον τόπο μας υπήρχε και Αττική και Παιδεία. Μ' επηρεάσανε βαθιά ο Ερωτόκριτος, ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, το Εργοστάσιο του Φιξ, ο Χαράλαμπος του "Βυζαντίου", το υγρό κλίμα της Θεσσαλονίκης και τα άγνωστα πρόσωπα που γνώριζα τυχαία και παρέμειναν άγνωστα σ' όλα τα χρόνια τα κατοπινά. Στην κατοχική περίοδο συνειδητοποίησα πόσο άχρηστα ήτανε τα μαθήματα της Μουσικής, μια και μ' απομάκρυναν ύπουλα απ' τους αρχικούς μου στόχους, που ήταν να επικοινωνήσω, να διοχετευθώ και να εξαφανιστώ, γι' αυτό και τα σταμάτησα ευθύς μετά την Κατοχή. Ετσι δεν σπούδασα σε Ωδείο και συνεπώς εγλίτωσα απ' το να μοιάζω με τα μέλη του Πανελληνίου Μουσικού Συλλόγου. Έγραψα ποιήματα και πολλά τραγούδια, και ασκήθηκα ιδιαίτερα στο να επιβάλλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες, πράγμα που άλλωστε με ωφέλησε τα μέγιστα σαν έγινα υπάλληλος τα τελευταία χρόνια. Απέφυγα μετά περίσσιας βδελυγμίας ό,τι τραυμάτιζε το ερωτικό μου αίσθημα και την προσωπική μου ευαισθησία.

Ταξίδεψα πολύ και αυτό με βοήθησε ν' αντιληφθώ πως η βλακεία δεν ήταν αποκλειστικόν του τόπου μας προϊόν, όπως περήφανα ισχυρίζονται κι αποδεικνύουν συνεχώς οι Έλληνες σοβινιστές και της εθνικοφροσύνης οι εραστές. Παράλληλα ανακάλυψα ότι τα πρόσωπα που μ' ενδιαφέρανε έπρεπε να ομιλούν απαραιτήτως ελληνικά, γιατί σε ξένη γλώσσα η επικοινωνία γινότανε οδυνηρή και εξαφάνιζε το μισό μου πρόσωπο.

Το '66 βρέθηκα στην Αμερική. Έμεινα κι έζησα εκεί κάπου έξι χρόνια, τα χρόνια της δικτατορίας, για λόγους καθαρά εφοριακούς - ανεκαλύφθη πως χρωστούσα τρεισήμισι περίπου εκατομμύρια στο Δημόσιο. Όταν εξόφλησα το χρέος μου επέστρεψα περίπου το '72 και ίδρυσα ένα καφενείο που το ονομάσαμε "Πολύτροπον", ίσαμε τη μεταπολίτευση του '74, όπου και το 'κλεισα γιατί άρχιζε η εποχή των γηπέδων και των μεγάλων λαϊκών εκτονώσεων...

Από το '75 αρχίζει μια διάσημη εποχή μου, που θα την λέγαμε, για να την ξεχωρίσουμε, υπαλληλική, που μ' έκανε ιδιαίτερα γνωστό σ' ένα μεγάλο και απληροφόρητο κοινό, βεβαίως ελληνικό, σαν άσπονδο εχθρό της ελληνικής μουσικής, των Ελλήνων μουσικών και της εξίσου ελληνικής κουλτούρας. Μέσα σ' αυτή την περίοδο και ύστερα από ένα ανεπιτυχές έμφραγμα στην καρδιά, προσπάθησα πάλι, ανεπιτυχώς είναι αλήθεια, να πραγματοποιήσω τις ακριβές καφενειακές μου ιδέες πότε στην ΕΡΤ και πότε στο υπουργείο Πολιτισμού, εννοώντας να επιβάλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες. Και οι δύο όμως τούτοι οργανισμοί, σαθροί και διαβρωμένοι από τη γέννησή τους, κατάφεραν να αντισταθούν επιτυχώς και, καθώς λεν, να με νικήσουν "κατά κράτος". Παρ' όλα αυτά, μέσα σε τούτον τον καιρό γεννήθηκε το Τρίτο κι επιβλήθηκε στη χώρα. Και τώρα καταστάλαγμα του βίου μου μέχρι στιγμής είναι...

Αδιαφορώ... για την δόξα. Με φυλακίζει μες στα πλαίσια που καθορίζει εκείνη κι όχι εγώ.
Πιστεύω... στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων, κι όχι σ' αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες και βιαίως αποκτηθείσες συνήθειές μας.
Περιφρονώ... αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα "επώνυμους" πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, τη σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα.
Ετσι κατάφερα να ολοκληρώσω την τραυματισμένη από την παιδική μου ηλικία προσωπικότητα, καταλήγοντας να πουλώ "λαχεία στον ουρανό" και προκαλώντας τον σεβασμό των νεοτέρων μου μια και παρέμεινα ένας γνήσιος Έλληνας και Μεγάλος Ερωτικός».

Ο Frankenstein έγινε πόστερ και στολίζει το δωμάτιο ενός όμορφου αγοριού. Το αγόρι ονομάζεται Πινοσέτ ή Βιντέλα, κι ολομόναχο χορεύει με πάθος ένα tango ελλειπτικό. Δεν υπάρχει μουσική, ούτε τραγουδιστής από κοντά. Μονάχα ένας ρυθμός ατέλειωτος και αριθμοί. Χίλιοι, πεντακόσιοι, πέντε χιλιάδες, δέκα, εκατό χιλιάδες, αριθμοί όχι εντελώς αποσαφηνισμένοι των εξαφανισθέντων, βασανισθέντων και νεκρών. Και το tango να συνεχίζεται, το δε ποδόσφαιρο στις φάσεις του, να κόβει την αναπνοή εκατομμυρίων θεατών επί της Γης. Εκατομμύρια περισσότεροι απ' όσους εννοούνε ν' αντιδράσουνε στο τέρας, και εξαφανίζονται μες σε χαντάκια, σε ρεματιές ή στις αγροτικές ερημιές.

Από την ώρα που ο Frankenstein γίνεται στόλισμα νεανικού δωματίου, ο κόσμος προχωράει μαθηματικά στην εκμηδένισή του. Γιατί δεν είναι που σταμάτησε να φοβάται, αλλά γιατί συνήθισε να φοβάται»... (Μάνος Χατζιδάκις, Κυριακή 30 Ιούλη 1978, από το βιβλίο «Τα Σχόλια του Τρίτου», Εκδόσεις «Εξάντας», 1980).

...με λύκου δόντι και με λιονταριού προβιά

Τα λόγια του Μάνου Χατζιδάκι παραμένουν σημείο αναφοράς, κυρίως σ' αυτούς τους καιρούς του σκοταδιού. Το πολυαγαπημένο τραγούδι «Κεμάλ» σε στίχους Νίκου Γκάτσου και μουσική Μάνου Χατζιδάκι, κάποτε έγινε και αφορμή να κατηγορηθεί δασκάλα της Ε' δημοτικού για... φιλοϊσλαμική προπαγάνδα, επειδή δίδαξε το συγκεκριμένο τραγούδι στην τάξη.

Ακούστε τώρα την ιστορία του Κεμάλ
ενός νεαρού πρίγκιπα της Ανατολής,
απόγονου του Σεβάχ του Θαλασσινού,
που νόμισε ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Αλλά πικρές οι βουλές του Αλλάχ
και σκοτεινές οι ψυχές των ανθρώπων.

Στης Ανατολής τα μέρη μια φορά και έναν καιρό
ήταν άδειο το κεμέρι, μουχλιασμένο το νερό.
Στη Μοσούλη, τη Βασόρα, στην παλιά τη χουρμαδιά
πικραμένα κλαίνε τώρα της ερήμου τα παιδιά.

Κι ένας νέος από σόι και γενιά βασιλική
αγροικάει το μοιρολόι και τραβάει κατά εκεί.
Τον κοιτάν οι Βεδουίνοι με ματιά λυπητερή
κι όρκο στον Αλλάχ τους δίνει πως θ' αλλάξουν οι καιροί.

Σαν ακούσαν οι αρχόντοι του παιδιού την αφοβιά
ξεκινάν με λύκου δόντι και με λιονταριού προβιά.
Απ' τον Τίγρη στον Ευφράτη κι απ' τη γη στον ουρανό
κυνηγάν τον αποστάτη να τον πιάσουν ζωντανό.

Πέφτουν πάνω του τα στίφη, σαν ακράτητα σκυλιά
και τον πάνε στο χαλίφη να του βάλει τη θηλιά.
Μαύρο μέλι μαύρο γάλα ήπιε εκείνο το πρωί
πριν αφήσει στην κρεμάλα τη στερνή του την πνοή.

Με δυο γέρικες καμήλες μ' ένα κόκκινο φαρί
στου παράδεισου τις πύλες ο προφήτης καρτερεί.
Πάνε τώρα χέρι χέρι κι είναι γύρω συννεφιά
μα της Δαμασκού τ' αστέρι τους κρατούσε συντροφιά.

Σ' ένα μήνα σ' ένα χρόνο βλέπουν μπρος τους τον Αλλάχ
που απ' τον ψηλό του θρόνο λέει στον άμυαλο Σεβάχ:
«Νικημένο μου ξεφτέρι δεν αλλάζουν οι καιροί,
με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί»

Καληνύχτα Κεμάλ, αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτέ.
Καληνύχτα...

Ακούραστος του ονείρου κυνηγός

«Γεια σας. Ήρθα για να σας δείξω ο ίδιος την Οδό Ονείρων. Δεν ξεχωρίζει. Είναι ένας δρόμος σαν όλους τους άλλους δρόμους της Αθήνας. Είναι ας πούμε - ο δρόμος που κατοικούμε. Μικρός, ασήμαντος, λυπημένος, τυραννικός, μα κι απέραντα ευγενικός. Εχει πολύ χώμα, πολλά παιδιά, πολλές μητέρες και πολλή σιωπή. Κι όλα σκεπασμένα από έναν τρυφερό μα κι αβάστακτο ουρανό. Εδώ σ' αυτόν τον δρόμο γεννιόνται και πεθαίνουν τα όνειρα τόσων παιδιών ίσαμε τη στιγμή που η αναπνοή τους θα ενωθεί με τ' ανοιξιάτικο αεράκι του επιταφίου και θα χαθεί. Όμως τη νύχτα δεν τους πιάνει ο ύπνος. Κι όταν δεν ονειρεύονται, τραγουδούν...»

Ο Μάνος Χατζιδάκις, δύο χρόνια μετά τα «Παιδιά του Πειραιά» και το πολυσυζητημένο Οσκαρ για το τραγούδι του στην ταινία του Ζυλ Ντασσέν «Ποτέ την Κυριακή», γράφει τη μουσική για τη θεατρική παράσταση - μιούζικαλ «Οδός Ονείρων» που ανεβαίνει στο θέατρο Μετροπόλιταν της οδού Πατησίων στις αρχές του καλοκαιριού του 1962 σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού. Μία μουσική - σταθμός στη διαδρομή του Χατζιδάκι, και μία παράσταση - σταθμός για τα θεατρικά δρώμενα στην Αθήνα μιας ταραγμένης εποχής.

Από την κριτική του πένα δεν ξέφυγαν ούτε τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι. «Σαν άρχισα τα "Σχόλια" στο Τρίτο το '78, δεν είχα αποσαφηνίσει μέσα μου ούτε το ύφος της γραφής τους, ούτε καλά-καλά τους στόχους μου. Γνώριζα βέβαια πως θα 'πρεπε να ξεκινήσω απ' την πραγματικότητα του τόπου μας, αλλά όχι με τον τρόπο της "βραδυνής" και "μεσημβρινής" παραδημοσιογραφίας -τρόπος και είδος γραφής που απεχθάνομαι από νέος και περιφρονώ. Σχόλιο με σχόλιο λοιπόν σχημάτιζα τον τρόπο, τη γραφή και το επίπεδο μέσα απ' το οποίο έβλεπα τον νεοελλαδικό κόσμο μας και επικοινωνούσα ολοένα με ένα πλατύτερο κοινό ή καλλίτερα με ένα μεγαλύτερο κοινό, γιατί ποτέ, είναι αλήθεια, δεν υπήρξα κατάλληλος για το πλατύ κοινό. Φυσικά επικοινωνούσα με όλους, εκτός από τους παραδημοσιογράφους και τον αρμόδιο υφυπουργό - ανίκανους, για μια οποιαδήποτε επικοινωνία. Αυτοί όμως ενοχλήθηκαν πολύ σαν συνειδητοποίησαν το γεγονός ότι επιτυγχάνετο επικοινωνία χωρίς τη συμμετοχή τους, χωρίς τα δημοσιογραφικά ή τα πολιτικά οφέλη, έτσι κι η αντίδρασή τους ήταν άμεση - ενορχηστρωμένη λασπολογία, "αγανακτισμένοι ακροατές", μηνύσεις και ένας υφυπουργός πιεζόμενος από την Κοινή, κοινότατη Γνώμη. Το Τρίτο σταμάτησε τη λειτουργία του, σταμάτησαν και τα "Σχόλια". Για μιαν ακόμη φορά η ποιητική συνείδηση και η έκφρασή της καταδιώχθηκε και εξαναγκάστηκε στη σιωπή. Η έκδοση λοιπόν αυτών των "Σχολίων" ήταν επιβεβλημένη για να μην ξεχνάμε την αθλιότητα και τις οδυνηρές αλήθειες του καιρού μας και του τόπου μας».

Ήταν το 1975 όταν διορίζεται διευθυντής των ραδιοφωνικών προγραμμάτων της ΕΡΤ. Κάποια στιγμή παραιτείται. Ο Καραμανλής, πρωθυπουργός τότε, τον ξανακαλεί. Αναλαμβάνει, όμως, μόνο το Τρίτο Πρόγραμμα, για να τολμήσει το 1977 μια από τις πιο δημιουργικές και ανατρεπτικές κινήσεις. Τα προσωπικά του σχόλια ξεσηκώνουν τους συντηρητικούς κάθε παράταξης, μα ιδίως τους κυβερνητικούς. Το ίδιο και οι μουσικές επιλογές του: «Τώρα βάζουμε τους άλλους», ειρωνεύεται όταν του επισημαίνουν ότι ο Θάνος Μικρούτσικος είναι αριστερός. «Τους δικούς μας θα τους βάλουμε την επόμενη εβδομάδα».

Οι διενέξεις του με τη γενική διεύθυνση αρχίζουν να τον κουράζουν όταν συνεχίζονται και επί ΠΑΣΟΚ: «Ο Αργυράκης σε μια "ημιαποχώρησή μου" οργανώνει έκθεση εναντίον του ραδιοφώνου. "Κάνετε έρωτα. Οχι ραδιόφωνο". Αλλά ήταν πεπρωμένο, ώσπου ν' ανέβει το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, να κάνω έρωτα και ραδιόφωνο με την ίδια επιτυχία (...) Μόνο το ΠΑΣΟΚ κατάφερε ό,τι δεν κατάφερε ο έρωτας. Να φύγω διά παντός από το ραδιόφωνο». Το ίδιο επεισοδιακή υπήρξε και η θητεία του στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και τη Λυρική Σκηνή, καθώς εκείνος δεν ανέχεται τη γραφειοκρατία και οι άλλοι τις εκρήξεις του... «Προσπάθησα να πραγματοποιήσω τις ακριβές καφενειακές μου ιδέες πότε στην ΕΡΤ και πότε στο υπουργείο Πολιτισμού. Και οι δύο όμως τούτοι οργανισμοί, σαθροί και διαβρωμένοι από τη γέννησή τους, κατάφεραν να με νικήσουν κατά κράτος» - έλεγε.

Μπορεί να ειρωνευόταν στρατευμένη τέχνη, αλλά την ίδια στιγμή μελοποιεί Γκάτσο, Μπρεχτ, Ρώτα, Καμπανέλλη. Επίσης, το 1946 γράφει στην «Εργατική cantata» του, που είχε χαρίσει στον Μανώλη Αναγνωστάκη: ...«Του αντρειωμένου το σπαθί | Φόβος δεν το κατέχει | Εχει δρεπάνι για κραυγή| κι ένα Σφυρί για τάμα (...) | Η γης τραγούδι αρχίνησεν και δε Το σταματάει | Κι ο Μάης στήνει το χορό, κάτου Με τους εργάτες | Κι ας πέφτουν νιοι λεβεντονιοί | Στον πονεμένο κάμπο | Καθώς αγριοπερίστερα, με τη Γητειά στο στόμα | Το αίμα τους είν' γαρούφαλλο, | Είν' η κραυγή τους κρίνος».

Όμως, πολύ μικρή σημασία έχει αυτό, καθώς το έργο του ως μεγάλη τέχνη ανατέμνει τη λειτουργία του ανθρώπου. Του κινητοποιεί τις ευαισθησίες. Τις αληθινές του ευαισθησίες. Συμπληρώνει τον άνθρωπο, τον βοηθά να αισθανθεί, έστω και για λίγο, προς τα πού πρέπει να τείνει. Αλλωστε, δάσκαλοί του -όπως ο ίδιος έλεγε «στάθηκαν ο Σολωμός, ο Μακρυγιάννης, ο Τσαρούχης, ο Ελύτης, ο Σεφέρης, ο Νίκος Γκάτσος, ο Θεόφιλος, ο Μεγαλέξαντρος, η Αρετούσα κι ο Τσιτσάνης, όπως και κάθε γνήσια ελληνική μορφή. Αυτοί με βοήθησαν να κινηθώ στις ρίζες των ζωντανών δυνάμεων που συνθέτουν τον ελληνικό χώρο, από την εποχή του Αισχύλου ως την εποχή μας».

Κάπου εδώ, θα κλείσουμε έτσι όπως αρχίσαμε: «Εδώ τελειώνει η μουσική για την οδό ονείρων. Εδώ τελειώνουν τα όνειρα. Που μου δανείσατε οι ίδιοι μια βραδιά δίχως να το γνωρίζετε. Τώρα είναι αργά. Κι όλοι οι φίλοι μου έχουν αποκοιμηθεί. Εγώ αθεράπευτα πιστός σ' αυτόν τον δρόμο θα ξαγρυπνήσω ως το πρωί για να μαζέψω τα καινούρια όνειρα που θα γεννήσετε. Να τα φυλάξω και να σας τα ξαναδώσω μια άλλη φορά, πάλι σε μουσική. Καληνύχτα ...».

Δείτε
Το ΚΚΕ τιμά τον Μάνο Χατζιδάκι
«Επαφή» με τον Μάνο
Φωτεινή παρουσία, πικρή απουσία
«Είμαι η κραυγή της μάνας μου, είμαι η πληγή του κόσμου»

Εργογραφία

• Για μια μικρή λευκή αχιβάδα, ερ. 1 (σουίτα για πιάνο) 1947
• Γυάλινος κόσμος (Θέατρο Τέχνης) 1947
• Ματωμένος Γάμος, ερ. 3 (θέατρο) 1948
• Λεωφορείον ο πόθος (θέατρο, τργδ: «χάρτινο το φεγγαράκι») 1949
• Έξι λαϊκές ζωγραφιές, ερ. 5 (μπαλέτο) 1950
• Καταραμένο Φίδι, ερ. 6 (σουίτα μπαλέτου) 1950
• Ιονική σουίτα, ερ. 7 (έργο για πιάνο) 1952
• Ο κύκλος του C.N.S. ερ. 8 (κύκλος τραγουδιών για βαρύτονο) 1953
• Μαγική πόλις (κινηματογράφος, τργδ «Μια πόλη μαγική») 1954
• Σουίτα για βιολί και πιάνο, ερ. 7α 1954
• Στέλλα (κινηματογράφος), 1955
• Ο κύκλος με την κιμωλία, ερ. 13 (θέατρο) 1957
• Παραμύθι χωρίς όνομα, ερ. 11 (θέατρο) 1959
• Όρνιθες, ερ. 14 (Αρχαία κωμωδία) 1959
• Το νησί των γενναίων (κινηματογράφος) 1959
• Ευρυδίκη (θέατρο, εκδόθηκε το ομώνυμο τργδ) 1960
• Το ποτάμι (κινηματογράφος) 1960
• Ελλάς, η χώρα των ονείρων (ντοκιμαντέρ) 1960
• Πασχαλιές μέσα απ’ τη νεκρή γη (διασκευή 12 παλιών λαϊκών για ορχήστρα) 1961
• Η κλέφτρα του Λονδίνου (θέατρο) 1961
• The 300 Spartans (κινηματογράφος), 1961
• Καίσαρ και Κλεοπάτρα, ερ 21 (θέατρο) 1962
• Οδός ονείρων, ερ. 20 (θέατρο) 1962
• Μαγική πόλις (θέατρο, σε συνεργασία με τον Μ. Θεοδωράκη) 1963
• America – America (κινηματογράφος) 1963
• Το χαμόγελο της Τζοκόντας, ερ. 22 (για ορχήστρα) 1964
• Δεκαπέντε Εσπερινοί (διασκευή τραγουδιών για ορχήστρα) 1964
• Μυθολογία, ερ. 23 (κύκλος τραγουδιών) 1965
• Καπετάν Μιχάλης, ερ. 24 (θέατρο) 1966
• Blue (κινηματογράφος) 1967
• Reflections, ερ. 27 (10 τραγούδια με το New York Rock ‘n’ Roll Ensemble) 1968
• Ρυθμολογία, ερ. 26 (έργο για πιάνο) 1971
• Ο Μεγάλος Ερωτικός, ερ. 30 (κύκλος τραγουδιών) 1972
• Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλκιβιάδης, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών σε θεατρική μορφή) 1973
• Sweet movie (κινηματογράφος) 1974
• Αθανασία ερ. 31α (κύκλος τραγουδιών) 1975
• Τα παράλογα, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών) 1976
• A la recherché de l’ Atlantide I & II (ντοκυμαντέρ) 1977
• Η Εποχή της Μελισσάνθης, ερ. 37 (καντάτα) 1980
• Για την Ελένη, ερ. 38 (κύκλος τραγουδιών) 1980
• Πορνογραφία, ερ. 43 (μουσικό θέαμα), 1982
• Χειμωνιάτικος Ήλιος, ερ. 44 (κύκλος τραγουδιών) 1983
• Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς, ερ. 42 (κύκλος τραγουδιών) 1984
• Σκοτεινή Μητέρα, ερ. 45 (κύκλος τραγουδιών) 1986
• Ήσυχες μέρες του Αυγούστου (κινηματογράφος) 1992
• Αντικατοπτρισμοί 1993
• Αμοργός, ερ. 46 (καντάτα, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1997
• Τα τραγούδια της αμαρτίας, ερ. 50 (κύκλος τραγουδιών, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1994

Απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ: "οι πολιτικές εξελίξεις και η πορεία αναμόρφωσης του αστικού πολιτικού συστήματος, η δράση του Κόμματος μπροστά στην επικείμενη εκλογική μάχη"

 

Συνεδρίασε την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 η ΚΕ του ΚΚΕ με το θέμα: "οι πολιτικές εξελίξεις και η πορεία αναμόρφωσης του αστικού πολιτικού συστήματος, η δράση του Κόμματος μπροστά στην επικείμενη εκλογική μάχη" και κατέληξε στην ακόλουθη απόφαση

Α. Η πορεία αναμόρφωσης του αστικού πολιτικού συστήματος

Στην Πολιτική Απόφαση του 22^ου Συνεδρίου σχετικά με το αστικό πολιτικό σύστημα σημειώναμε ότι «αυτές οι διεργασίες εξελίσσονται στο έδαφος της όξυνσης των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, της πολεμικής προετοιμασίας και της αύξησης της λαϊκής δυσαρέσκειας. Οι ενδοαστικές αντιθέσεις για το λεγόμενο παραγωγικό μοντέλο, την κατανομή των κοινοτικών και κρατικών κονδυλίων και την ιεράρχηση των ενισχύσεων, διαπερνούν και τις διεργασίες για την αναμόρφωση του αστικού πολιτικού συστήματος. Τέτοιες διεργασίες εκδηλώνονται ανάμεσα σε διάφορα τμήματα του κεφαλαίου, που εκφράζονται ή επιδιώκουν να εκφραστούν και πολιτικά. Τμήματα του κεφαλαίου θεωρούν ότι είναι "ριγμένα" από τις προτεραιότητες της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ότι χρειάζεται να υπάρξει άλλος προσανατολισμός, τόσο στην ιεράρχηση της στήριξης των κλάδων της καπιταλιστικής οικονομίας όσο και στην εξωτερική πολιτική του καπιταλιστικού κράτους, στις σχέσεις του, π.χ., με τη Ρωσία ή άλλα καπιταλιστικά κράτη. Αντιθέσεις εμφανίζονται και στη διαχείριση των λεγάμενων εθνικών θεμάτων, όπως τα Ελληνοτουρκικά ή και το Κυπριακό...».

       1.   Οι διεργασίες στο αστικό πολιτικό σύστημα και οι στόχοι
       της αστικής πολιτικής ενόψει και των επόμενων εκλογών

Οπωσδήποτε, οι εξελίξεις στο αστικό πολιτικό σύστημα υπερβαίνουν την επόμενη εκλογική μάχη, η οποία είναι απλά ένας σταθμός στη συνολική πορεία και αντανακλούν προβληματισμούς στα αστικά επιτελεία συνολικά για τη «σταθερότητα» του συστήματος, των κυβερνήσεων, του κράτους, της καπιταλιστικής οικονομίας, σε συνθήκες κλιμάκωσης των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και των πολεμικών συγκρούσεων, του βαθέματος της εμπλοκής του ελληνικού αστικού κράτους σε αυτούς, πιθανών εξελίξεων σχετικά με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά και μιας νέας καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης. Όλα τα παραπάνω τροφοδοτούν την εργατική  λαϊκή δυσαρέσκεια και ενισχύουν την πιθανότητα κλονισμών στο αστικό πολιτικό σύστημα, που δεν αφορούν μόνο την αδυναμία συγκρότησης σταθερών κυβερνήσεων, αλλά προκύπτουν κυρίως από τη ριζοσπαστικοποίηση της αμφισβήτησης της εργατικής τάξης, το σπάσιμο συμμαχιών της άρχουσας τάξης με ορισμένα μεσαία στρώματα, τις ρωγμές στον κρατικό μηχανισμό, την όξυνση των αντιθέσεων μεταξύ τμημάτων του κεφαλαίου.

Συνεπώς, από τη σκοπιά του λαού το κεντρικό ζήτημα είναι να γίνουν ακόμη περισσότερα και πιο ουσιαστικά βήματα στην ισχυροποίηση του ρεύματος αμφισβήτησης της κυρίαρχης πολιτικής, του αστικού κράτους και των κυβερνήσεών του. Αυτό να εκφραστεί με τη μεγαλύτερη συμπόρευση και εκλογική ενίσχυση του ΚΚΕ. Το δίλημμα στις εκλογές είναι το αν θα ενισχυθούν οι πολιτικές δυνάμεις που υπερασπίζονται τη «σταθερότητα» του συστήματος της εκμετάλλευσης και του πολέμου, για να κερδίσει το κεφάλαιο, ή αν θα ενισχυθεί η δύναμη που παλεύει για την ανατροπή του, για να κερδίσει ο λαός.

Στον δρόμο της ριζικής ανατροπής, καμία αστική κυβέρνηση δεν πρέπει να νιώθει σταθερή  σίγουρη να υλοποιεί την αντιλαϊκή πολιτική, αλλά να νιώθει όλο και πιο δυνατά την "ανάσα" του λαού, του κινήματος, την «ανάσα» του ΚΚΕ.

Σήμερα, βρισκόμαστε σε φάση επιτάχυνσης αυτών των διεργασιών ενόψει και των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών, που θα διεξαχθούν το αργότερο την άνοιξη του 2027. Έντονα συζητείται το ενδεχόμενο πραγματοποίησης των εκλογών το φθινόπωρο του 2026 μετά τη ΔΕΘ, προκειμένου να μη διακινδυνεύσει η κυβέρνηση έναν «απρόβλεπτο χειμώνα», ενώ είναι πολύ πιθανό να απαιτηθούν και δεύτερες εκλογές για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ήδη, από πολλούς αστούς αναλυτές υπάρχει η εκτίμηση ότι η διάταξη των δυνάμεων στις επόμενες εκλογές θα είναι μεταβατική (κυβέρνηση ειδικού σκοπού ή κυβέρνηση σύντομης διάρκειας, ανασύνθεση αστικών κομμάτων κ.λπ.) με ορίζοντα τις ευρωεκλογές του 2029. Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι αστικές εκλογές αξιοποιούνται πιο αποφασιστικά για την ενσωμάτωση της εργατικής  λαϊκής δυσαρέσκειας στους στόχους του κεφαλαίου, οι οποίοι σε αυτήν τη φάση εμφανίζονται πιο έντονα με τον μανδύα του «εθνικού συμφέροντος», του «νέου πατριωτισμού» κ.λπ. Θα αξιοποιηθούν για να εμπεδώνεται σε εργατικές  λαϊκές δυνάμεις η ανάγκη να «βάλουν πλάτη» στην «οικονομική και πολιτική σταθερότητα», δηλαδή στην ικανότητα του αστικού πολιτικού συστήματος να υλοποιεί σχετικά πιο απρόσκοπτα τις στρατηγικές επιλογές του κεφαλαίου, να εξισορροπεί τα ανταγωνιστικά συμφέροντα εντός της ίδιας της αστικής τάξης, να βάζει εμπόδια στην ταξική πάλη. Θα αξιοποιηθούν για να αποσπάται η εργατική  λαϊκή συναίνεση σε μέτρα, που παίρνονται στην Ελλάδα και την ΕΕ, για την ολόπλευρη προετοιμασία (ιδεολογική, πολιτική, κατασταλτική κ.λπ.) του αστικού κράτους στις νέες συνθήκες.

Όπως έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, έτσι και τώρα για την αναδιάταξη στο αστικό πολιτικό σύστημα αξιοποιείται το ζήτημα των σκανδάλων, της «κάθαρσης» κ.λπ. Πέρα από τη συσκότιση των βασικών αιτιών των σκανδάλων, που οφείλονται στην κανονική, φυσιολογική λειτουργία της καπιταλιστικής αγοράς, των κατευθύνσεων της ΕΕ, η τακτική του διαχωρισμού των αστικών πολιτικών δυνάμεων με σχεδόν αποκλειστικό κριτήριο τα ζητήματα «ηθικής τάξης» αναδεικνύει την ακόμη μεγαλύτερη σύγκλισή τους στις στρατηγικές επιλογές. Οι δυσκολίες στο αστικό πολιτικό σύστημα, όπως είναι η δυσκολία δημιουργίας σταθερών κυβερνήσεων ή μια ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια στη λειτουργία του, δεν θα πρέπει να προκαλούν φόβο σε εργατικές  λαϊκές δυνάμεις. Αντίθετα, είναι όπλο για το εργατικό  λαϊκό κίνημα, για να αλλάζει τον συσχετισμό δύναμης προς όφελος του, για να μη νιώθει καμία κυβέρνηση σταθερή και ακλόνητη στο αντιλαϊκό της έργο, για να διαμορφώνει προϋποθέσεις συνολικής ανατροπής. Δημιουργεί δυνατότητες για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων σχετικά με τον πραγματικό χαρακτήρα αυτών των δυσκολιών και κυρίως για την ανάγκη αντίθεσης με το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα και όχι μόνο με την εκά στοτε κυβέρνηση. Από αυτή την άποψη, αποτελεί κατάκτηση, όχι μόνο για τους κομμουνιστές, αλλά για τους εργαζόμενους και τον λαό, η προγραμματική θέση του ΚΚΕ για μη συμμετοχή ή στήριξη κυβέρνησης στο έδαφος του καπιταλισμού.

        2.   Οι πρόσφατες εξελίξεις στο αστικό πολιτικό σύστημα

Στο παραπάνω πλαίσιο καταγράφεται το τελευταίο διάστημα πιο έντονη κινητικότητα στο αστικό πολιτικό σκηνικό:

·  Δυναμώνουν οι διεργασίες και οι αντιθέσεις εντός της κυβέρνησης, με αμφισβήτηση που προέρχεται από το εσωτερικό της ΝΔ και κατευθύνεται κυρίως στη σημερινή της ηγεσία. Αυτή η αμφισβήτηση εκδηλώνεται σε αυτήν τη φάση με την οργανωμένη διαφοροποίηση βουλευτών της ΝΔ και τις δημόσιες παρεμβάσεις πρώην πρωθυπουργών (Σαμαράς, Καραμανλής), ενώ επικεντρώνει κυρίως την κριτική στο «μοντέλο διακυβέρνησης», το οποίο ενοχοποιείται για «υ περσυγκέντρωση εξουσιών», αξιοποίηση εξωκοινοβουλευτικών υπουργών (κυρίως προερχόμενων από το ΠΑΣΟΚ), «ανικανότητα αντιμετώπισης των σκανδάλων», αλλά και την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων κ.λπ. Ολα αυτά προφανώς συνδέονται με τη μεγάλη φθορά της κυβέρνησης της ΝΔ, ενώ συνδέονται και με την επόμενη ημέρα μιας πιθανής διαδοχής στη ΝΔ.

• ·   Πυκνώνουν, επίσης, οι απευθείας και αυτοπρόσωπες παρεμβάσεις μεγάλων επιχειρηματιών με πολιτικό περιεχόμενο σε ένα μεγάλο εύρος θεμάτων, από τη γεωστρατηγική αναβάθμιση, τις διεθνείς συμφωνίες και την εμπλοκή της Ελλάδας στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς μέχρι το «μοντέλο διακυβέρνησης».
• ·    Ολοκληρώνεται η διαδικασία ίδρυσης νέων κομμάτων με τη στήριξη μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων, όπως το κόμμα Τσίπρα, που αντικειμενικά επιδρά στη διάταξη των δυνάμεων στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας (ΠΑΣΟΚ, ΣΥ ΡΙΖΑ, ΝΕ.ΑΡ.), έμμεσα και του οπορτουνισμού. Έκανε ήδη την ιδρυτική του συγκέντρωση το κόμμα Καρυστιανού με την ονομασία «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», είναι πιθανή η ίδρυση ενός κόμματος Σαμαρά, ενώ δραστηριοποιείται στον φασιστικό χώρο ο Κασιδιάρης. Στο πλαίσιο αυτό εντείνεται η μετακίνηση βουλευτών και άλλων στελεχών μεταξύ των αστικών κομμάτων, γεγονός το οποίο συνδέεται οπωσδήποτε και με προσωπικούς υπολογισμούς εκλογής και επανεκλογής, σε κάθε περίπτωση όμως αναδεικνύει τις δυσκολίες της αστικής διαχείρισης και την κοινή στρατηγική βάση των αστικών πολιτικών δυνάμεων. Στο παραπάνω πλαίσιο δυναμώνει και η στήριξη φασιστικών, εθνικιστικών δυνάμεων ως εφεδρειών για την αστική εξουσία, ιδιαίτερα στις συνθήκες της πολεμικής προετοιμασίας.
• ·    Επιταχύνονται μια σειρά από αλλαγές στο αστικό κράτος, με επίκεντρο τη συνταγματική αναθεώρηση που αναμένεται να ξεκινήσει άμεσα, από αυτή τη Βουλή και να ολοκληρωθεί στην επόμενη, μετά τη μεσολάβηση των εκλογών. Στο επίκεντρο αυτών των αλλαγών βρίσκεται η «οικονομική και πολιτική σταθερότητα», δηλαδή η περαιτέρω θωράκιση του αστικού κράτους από πιθανούς κραδασμούς, κυρίως από την εργατική  λαϊκή αντεπίθεση. Στο πλαίσιο αυτών των αλλαγών ανοίγει, επίσης, η συζήτηση για την αναθεώρηση του εκλογικού νόμου (με βάση το γερμανικό μοντέλο), σε κατεύθυνση περαιτέρω ενίσχυσης της καλπονοθείας και των εκβιαστικών διλημμάτων, αλλά και το επικίνδυνο ζήτημα της παρέμβασης στην εσωτερική λειτουργία των πο­λιτικών κομμάτων με βάση και τις αντιδραστικές κατευθύνσεις της ΕΕ. Τα πα­ραπάνω ζητήματα δεν αποτελούν μόνο προτάσεις της κυβέρνησης της ΝΔ, αλ­λά σε πολλές περιπτώσεις τίθενται κι από άλλες αστικές πολιτικές δυνάμεις, κυρίως της σοσιαλδημοκρατίας, αποδεικνύοντας ότι αποτελούν συνολικότερες στοχεύσεις της αστικής τάξης. Είναι χαρακτηριστικό ότι η κριτική των άλλων κομμάτων στις προτάσεις Μητσοτάκη για τη συνταγματική αναθεώρηση δεν α­φορά τον πυρήνα αυτών των προτάσεων, αλλά ότι αυτές αποτελούν «επικοινω- νιακό αντιπερισπασμό» ή ότι η κυβέρνηση δεν έχει την αξιοπιστία για να εξα­σφαλίσει ευρύτερες πολιτικές συναινέσεις.
• ·     Κλιμακώνεται η επίθεση ενάντια στο ΚΚΕ με πιο ωμές - ανοιχτές και πιο ύ­πουλες συγκαλυμμένες μορφές, όπως είναι η όξυνση του αντικομμουνισμού, τα φαινόμενα παρεμπόδισης ή αποσιώπησης της πολιτικής δράσης του Κόμμα­τος και της ΚΝΕ, η προσπάθεια πλαγιοκόπησης δυνάμεών μας, η ενεργοποίηση διαφόρων προβοκατόρικων κέντρων, οι απαγορεύσεις σε Φεστιβάλ, οι διώξεις προηγούμενων χρόνων κ.λπ. Εντείνεται η εργοδοτική τρομοκρατία και καταστο­λή των αγώνων των εργαζομένων. Το γεγονός ότι το πολιτικό σύστημα βρίσκε­ται σε διεργασία αναμόρφωσης, σε συνθήκες μάλιστα πιθανών σοβαρών κλονι­σμών, καθώς και η καταγραφή αυξημένης πολιτικής επιρροής του ΚΚΕ, αντικει­μενικά σημαίνει ότι θα αυξηθούν τέτοιες πιέσεις και επιθέσεις προς το Κόμμα, απαιτεί αντίστοιχη ετοιμότητα και επαγρύπνηση.

Όλες αυτές οι κινήσεις, παρεμβάσεις κ.λπ. επικεντρώνουν στην «κρίση εκ­προσώπησης» στο αστικό πολιτικό σύστημα και κατ' επέκταση στο ζήτημα της κυβέρνησης και συνολικά του πολιτικού προσωπικού που απαιτείται για να δι­ασφαλιστεί η «σταθερότητα», η «διαχείριση των επερχόμενων κρίσεων» κ.λπ. Από τη σκοπιά της αστικής τάξης, το βλέμμα είναι στραμμένο στην πιθανότη­τα μαζικής αμφισβήτησης του σημερινού πολιτικού συστήματος, που περιλαμ­βάνει όλα τα κόμματα που έχουν κυβερνήσει, όπως η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς δυνατότητα υποκατάστασης από νέα αστικά κόμματα που έχουν προκύψει από τις αλλεπάλληλες διασπάσεις τους.

Θυμίζουμε ότι αυτός ο προβληματισμός είχε καταγραφεί ήδη μετά τις εκλο­γές του 2023 και την εκλογική καθίζηση του ΣΥΡΙΖΑ, εντοπίζοντας το πρόβλη­μα της «ανισορροπίας του πολιτικού συστήματος» και την ανάγκη αποκατάστα­σης του «σοσιαλδημοκρατικού - κεντροαριστερού» πόλου, προκειμένου αυτός να λειτουργεί, είτε για την αναπαραγωγή του δίπολου της αστικής κυβερνητι­κής εναλλαγής, δηλαδή να απορροφά τη λαϊκή δυσαρέσκεια και να την μεταγγί­ζει πότε στο ένα αστικό κόμμα ή συνεργασία κομμάτων και πότε στο άλλο, είτε με τον ρόλο ενός «αξιόπιστου» κυβερνητικού συμπληρώματος.

Σήμερα, στο έδαφος των υπαρκτών δυσκολιών, αυτός ο προβληματισμός ισχυ­ροποιείται ακόμη περισσότερο. Το τελευταίο διάστημα και με διάφορες αφορ­μές έχουν πυκνώσει οι παρεμβάσεις διαφόρων αστών πολιτικών και εκπροσώ­πων του κεφαλαίου. Σχεδόν όλες οι παρεμβάσεις επικεντρώνουν στην ανάγκη προετοιμασίας του αστικού πολιτικού συστήματος για να αντιμετωπίσει την «επερχόμενη κρίση», τον κίνδυνο αστάθειας εξαιτίας των διεθνών εξελίξεων, την όξυνση του ανταγωνισμού μέσα στο ευρωατλαντικό στρατόπεδο, τους πι­θανούς κραδασμούς από μια παρατεταμένη κρίση στην ενεργειακή, εφοδιαστική αλυσίδα κ.λπ. Το γεγονός ότι από όλες τις αστικές πολιτικές δυνάμεις προεξοφλείται η είσοδος σε μια εποχή «αστάθειας», «κρίσεων» κ.λπ. αξιοποιείται επιπλέον για να καλλιεργήσει κλίμα μειωμένων απαιτήσεων στον λαό, ανοχής και συναίνεσης στις νέες μεγάλες θυσίες που θα απαιτηθούν στο όνομα των έ­κτακτων συνθηκών.

Σε κάθε περίπτωση η διαμόρφωση του αστικού πολιτικού συστήματος θα ε­πηρεαστεί από τη δυναμική των διεθνών εξελίξεων, δηλαδή από την πορεία κλιμάκωσης του ιμπεριαλιστικού πολέμου και την όξυνση των ανταγωνισμών μέσα στο ΝΑΤΟϊκό στρατόπεδο, κυρίως στις σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και η­γετικά καπιταλιστικά κράτη της ΕΕ, τις εξελίξεις των ελληνοτουρκικών σχέ­σεων και του Κυπριακού, που μπορούν να ενισχύσουν υπάρχουσες ή να δημι­ουργήσουν νέες αντιθέσεις στην ελληνική αστική τάξη. Άλλωστε, η «σταθε­ρότητα» είναι ζήτημα που πατά πάνω σε αντικειμενικές εξελίξεις. Η στρατη­γική επιλογή της άρχουσας τάξης, έστω και με αποχρώσεις, να παίξει ρόλο εξισορροπητικό στις σχέσεις ΗΠΑ - ΕΕ αντικειμενικά οδηγεί σε μια «κινούμενη άμμο», ειδικά αν οι σχέσεις αυτές οξυνθούν, είναι δηλαδή αντικειμενικός πα­ράγοντας «αστάθειας».

Πώς εκδηλώνονται κυρίως οι δυσκολίες σε αυτήν τη φάση:

• α) Η δυσκολία για το αστικό πολιτικό σύστημα είναι ότι έχουν στενέψει τα ό­ποια περιθώρια ελιγμών των αστικών κομμάτων και κυβερνήσεων, ενώ δεν υ­πάρχει πλέον η ευνοϊκή συγκυρία, ως προς τον καπιταλιστικό οικονομικό κύκλο, που επέτρεψε μια πιο «χαλαρή» δημοσιονομική πολιτική και πολιτική ευελιξία της κυβέρνησης της ΝΔ, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης κ.λπ. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρχει κοινοτική χρηματοδότηση μετά το 2026 (19 δισ. ΕΣ- ΠΑ 2021-2027, νέο ΕΣΠΑ, Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού, Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030). Απέναντι σε μια σειρά οξυμένα εργα­τικά - λαϊκά προβλήματα που επιδεινώνονται εξαιτίας και των εξελίξεων (πόλε­μος, ακρίβεια, ενεργειακή κρίση κ.λπ.), δεν μπορεί να συγκροτηθεί σε αυτήν τη φάση μια εναλλακτική αστική πρόταση που να εμφανίζεται - χωρίς φυσικά να εί­ναι - ριζικά διαφορετική από την κυρίαρχη.
• β) Στη φθορά της κυβέρνησης της ΝΔ, αν και σε αυτήν τη φάση δεν φαίνεται να έχει πάρει χαρακτηριστικά αποσάθρωσης, αντίστοιχης με εκείνη των ΠΑΣΟΚ-ΝΔ τον Μάη του 2012 ή με εκείνη του ΣΥΡΙΖΑ το 2023, ενώ η αστική κριτική, που επιδρά και σε εργατικές - λαϊκές δυνάμεις, επικεντρώνει κυρίως στην «ο­μάδα του Μαξίμου» και στο αίτημα να «φύγει ο Μητσοτάκης». Παρ’ όλα αυτά και ανάλογα με τις εξελίξεις, κυρίως την όξυνση των λαϊκών προβλημάτων, να μην αποκλείσουμε μια πιθανή σημαντική πτώση των ποσοστών της ΝΔ, που ακόμη κι αν δεν φτάσει στο επίπεδο του 2012, δεν αποκλείεται από το 40,5% του 2023 να πέσει στα επίπεδα του 20%-25%. Είναι πολύτιμη η πείρα του 2012 και η εκτί­μησή μας σε συνέχεια ότι αιφνιδιαστήκαμε, δεν περιμέναμε τέτοια κατάρρευση του κυβερνώντος κόμματος, γεγονός που είχε φέρει με ψηλά ποσοστά διάφορα λαϊκίστικα κόμματα. Στο ενδεχόμενο μεγάλης μείωσης της εκλογικής δύναμης της ΝΔ, είναι πιθανή η απόσυρση Μητσοτάκη για την επανασυσπείρωση της ΝΔ. Η μείωση των ποσοστών της ΝΔ είναι πιθανό επίσης να συνοδευτεί από ενίσχυ­ση λαϊκίστικων τυχοδιωκτικών κομμάτων (Ελληνική Λύση, Πλεύση, Ελπίδα για τη Δημοκρατία, Φωνή Λογικής) και το κόμμα Σαμαρά ή το κόμμα Κασιδιάρη, ε­φόσον συγκροτηθούν. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα οξύνει το κάλπικο εκβιαστικό δίλημμα «αριστερός - δεξιάς», αφού θα ενταθεί η παρέμβαση της σοσιαλδημο­κρατίας να αναλάβει αυτή τη διακυβέρνηση και της ΝΔ να παίξει ρόλο στην κυ­βερνητική εναλλαγή με νέα ηγεσία, εγκλωβίζοντας εργατικές - λαϊκές δυνάμεις. Με πιο σταθερό και συστηματικό μέτωπο αποκάλυψης του ρόλου τους, μπορού­με να ενισχύσουμε τα περιθώρια το Κόμμα να κερδίσει από μισθωτούς και λαϊ­κά τμήματα των μεσαίων στρωμάτων που στήριζαν ΝΔ (από χώρους δουλειάς, βιοπαλαιστές αγρότες κ.λπ.), όπως και από άλλα κόμματα του συστήματος, σε συνδυασμό με την πρωτοπόρα δράση μας στους αγώνες. Ιδιαίτερη σημασία απο­κτά σήμερα η συστηματική παρακολούθηση όλων αυτών των εξελίξεων, όχι μό­νο κεντρικά, που γίνεται έτσι κι αλλιώς, αλλά έως κάτω, έως τις ΚΟΒ, ιδιαίτερα της δράσης και των διεργασιών που συντελούνται ανάμεσα στις άλλες πολιτι­κές δυνάμεις, ακόμα και τη στάση της εργοδοσίας, ώστε να είμαστε πιο κοντά και άμεσα σε ό,τι εξελίσσεται σε κάθε χώρο.
• γ) Την ίδια ώρα δεν ξεχωρίζει κάποιο εναλλακτικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που να μπορεί να δώσει άμεσα κυβερνητική λύση και να απορροφήσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια, ούτε φαίνεται ότι αυτό μπορεί να προκύψει μέχρι τις εκλογές μέ­σα από μια «ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου». Παραμένει η λαϊκή δυσπι­στία απέναντι σε αυτές τις δυνάμεις (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Τσίπρας κ.λπ.), γιατί άσκη­σαν αντιλαϊκή πολιτική από τη θέση της κυβέρνησης ή την στήριξαν από τη θέ­ση της αντιπολίτευσης. Οσο κι αν προσπαθούν με διάφορους τρόπους να κρα­τήσουν αποστάσεις από το κυβερνητικό τους παρελθόν, δεν πείθουν ότι εκφρά­ζουν κάτι «νέο», «αδοκίμαστο» κ.λπ. Βεβαίως, μια μεγαλύτερη φθορά της ΝΔ σε συνδυασμό με το άθροισμα των εκλογικών ποσοστών ΠΑΣΟΚ - Τσίπρα, ή μπρο­στά στο ενδεχόμενο δεύτερων εκλογών, μπορεί να ενισχύσει την πίεση για συ­γκρότηση μιας «προοδευτικής» συγκυβέρνησης, ανεξάρτητα από τη ρεαλιστική προοπτική ενός τέτοιου ενδεχόμενου εξαιτίας και των μεταξύ τους αντιθέσεων, δ) Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε - ανάλογα με τις διεθνείς ή άλλες εξελίξεις-τη δημιουργία κάποιας κυβέρνησης ειδικού σκοπού, συνεργασίας κ.λπ., με επι­κεφαλής κάποιον τεχνοκράτη και τη συμμετοχή των βασικών πολιτικών κομμά­των. Σε αυτήν την κατεύθυνση ήδη επεξεργάζονται σχέδιο απόσυρσης του Μη­τσοτάκη, αλλαγής ηγεσίας στη ΝΔ, αμέσως μετά τις εκλογές, προκειμένου να διευκολυνθεί το σενάριο αυτό και η γενικότερη αναμόρφωση του αστικού πολι­τικού συστήματος.

3.   Κανένα αστικό κόμμα δεν θέτει σε αμφισβήτηση στρατηγικού χαρακτήρα πολιτικές επιλογές τις οποίες ακολουθεί η κυβέρνηση της ΝΔ

Τέτοια ζητήματα είναι:

•        Η στροφή στην πολεμική οικονομία, η εκτίναξη των πολεμικών δαπανών και εξοπλισμών.

•        Η πολεμική εμπλοκή στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, ΕΕ και η αναβάθμι­ση των στρατηγικών σχέσεων με ΗΠΑ, Ισραήλ, Γαλλία, κράτη του Κόλπου που δικαιολογούνται στο όνομα του «εθνικού συμφέροντος». Είναι χαρακτηριστική η ενιαία στάση τους στο ζήτημα της αποστολής ελληνικών στρατιωτικών δυνά­μεων στην Κύπρο για τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ.

•        Η τήρηση των εκάστοτε δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και η προσήλωση στη δημοσιονομική πειθαρχία.Η ενεργειακή πολιτική που έχει ως βάση την εγκατάλειψη πιο παραδοσιακών εγχώριων πηγών Ενέργειας, όπως του λιγνίτη, την αντικατάσταση της εξάρτησης από το ρώσικο φυσικό αέριο στο αμερικάνικο LNG, τη μετατροπή της Ελλάδας σε πύλη εισόδου και ενεργειακό κόμβο για τα αμερικανικά ενεργειακά μονοπώλια.

•        Η προώθηση μιας σειράς αντιδραστικών αλλαγών και προσαρμογών στη λει­τουργία του αστικού κράτους.

• ·       Όλα τα αστικά κόμματα είναι δεσμευμένα στους βασικούς άξονες που συγκρο­τούν τη «μεγάλη εικόνα» της αστικής στρατηγικής, με τις διαφορές να εξαντλού­νται σε επιμέρους πλευρές της εφαρμογής τους (τρόπος, ταχύτητα, κατανομή κονδυλίων κ.λπ.).
• ·       Με βάση όλα τα παραπάνω και με επίκεντρο την αστική πολιτική σταθερότητα, η ΝΔ προτάσσει την ανάγκη «ισχυρής και αυτοδύναμης κυβέρνησης» και το φό­βητρο της ακυβερνησίας, ενώ οι δυνάμεις κυρίως της σοσιαλδημοκρατίας προ­βάλλουν την ανάγκη να «φύγει ο Μητσοτάκης», ως προϋπόθεση για να υπάρξουν συναινέσεις των πολιτικών δυνάμεων, το οποίο υποδηλώνει και την ανησυχία τους ως προς τη δυνατότητα αυτοδύναμης κυβέρνησης. Παράλληλα αφήνουν α­νοιχτό το ενδεχόμενο μετεκλογικών συνεργασιών.
• ·       Η κριτική προς την κυβέρνηση, είτε αυτή προέρχεται από τις δυνάμεις της α­στικής αντιπολίτευσης, είτε από δυνάμεις εντός της ΝΔ, εξειδικεύεται γενικά στους εξής άξονες, πάνω στους οποίους χτίζονται οι νέες κάλπικες διαχωριστικές γραμμές:
• ·       Η αποκατάσταση της λειτουργίας των θεσμών του «κράτους δικαίου», που έ­χουν παραβιαστεί από το συγκεντρωτικό και διεφθαρμένο «κράτος Μητσοτάκη», ως προϋπόθεση για την πολιτική σταθερότητα, την «εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος» - την κοινωνική συναίνεση, την οικονομική ανάπτυξη.
• ·       Η επιστροφή της ευρωενωσιακής «κανονικότητας», από την οποία «αποκλί­νει» η κυβέρνηση Μητσοτάκη, με αποτέλεσμα οι «καλές πρακτικές» και κατευ­θύνσεις της ΕΕ να μη «φτάνουν» στην Ελλάδα, όπως αυτές που αφορούν τη μεί­ωση του ΦΠΑ, την 4ήμερη εργασία (πρόταση ΠΑΣΟΚ), την ευελιξία στην ενεργει­ακή πολιτική, τη φορολόγηση των υπερκερδών. Εκφράζεται με το σύνθημα ότι η Ελλάδα «δεν είναι ευρωπαϊκό κράτος», «ο Μητσοτάκης είναι ο Ορμπαν των Βαλ­κανίων», «πληθωρισμός Μητσοτάκη» κ.λπ.
• ·       Από δυνάμεις κυρίως της σοσιαλδημοκρατίας προβάλλεται η ανάγκη προώ­θησης της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ έναντι του Τραμπ, ενώ υπερπροβάλλεται η στάση αστικών κυβερνήσεων στην ΕΕ, όπως του Σάντσεθ στην Ισπανία.
• ·       Η ανακατανομή των ευρωπαϊκών πόρων, κυρίως του Ταμείου Ανάκαμψης ή της ΚΑΠ, που κατασπαταλήθηκαν από την κυβέρνηση Μητσοτάκη σε «φιλικά» επιχειρηματικά συμφέροντα και σε ρουσφέτια και όχι για τη «μικρομεσαία» και «υγιή ε­πιχειρηματικότητα», στο πλαίσιο ενός νέου παραγωγικού μοντέλου.
• ·       Η αστική προσπάθεια εξωραϊσμού του αστικού κράτους, της ΕΕ, της λειτουργί­ας της καπιταλιστικής οικονομίας για την ανανέωση του εγκλωβισμού εργατικών - λαϊκών δυνάμεων, που εκδηλώνεται και με τη θετική γνώμη που καταγράφεται σε δημοσκοπήσεις για τις παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αλλά και με την ενίσχυση της αντίληψης ότι τα λαϊκά προβλήματα οφείλονται κυρίως στη δι­αφθορά και την κακοδιαχείριση (π.χ. ΟΠΕΚΕΠΕ), φέρνει πιο επιτακτικά την ανάγκη επικέντρωσης της ιδεολογικοπολιτικής μας αντιπαράθεσης με τις λειτουργίες του καπιταλιστικού συστήματος ως πηγής των εργατικών - λαϊκών προβλημάτων.

4.   Πιο ειδικά για τις διεργασίες στις αστικές πολιτικές δυνάμεις

α. Οι εξελίξεις στη ΝΔ και τον ευρύτερο "δεξιό" χώρο

Με βάση τα παραπάνω, το κεντρικό δίλημμα που θέτει η ΝΔ είναι ο κίνδυνος της ακυβερνησίας και της πολιτικής αστάθειας, «αν θα παραμείνει η Ελλάδα α­σφαλής, ισχυρή και σταθερή σε μια τροχιά προόδου ή θα ρισκάρει τις κατακτή­σεις για να μετατραπεί σε ένα ακυβέρνητο καράβι μέσα σε αχαρτογράφητα δι­εθνή νερά». Η ΝΔ προβάλλει την ανάγκη να μην επιστρέφει η χώρα στην περι­πέτεια του λαϊκισμού και να συνεχίσει στον δρόμο των μεταρρυθμίσεων, των ι­σχυρών διεθνών συμμαχιών που θωρακίζουν τη χώρα, της ενεργειακής αναβάθ­μισης (π.χ. Κάθετος Διάδρομος), της δημοσιονομικής πειθαρχίας και σταθερότη­τας. Στο πλαίσιο αυτό αξιοποιεί την επανεμφάνιση Τσίπρα (είναι χαρακτηριστικό το ντοκιμαντέρ στον «ΣΚΑΪ» για τα γεγονότα του 2015), ενώ κατηγορεί την ηγε­σία του ΠΑΣΟΚ ότι έχει εγκαταλείψει τη «θεσμικότητα» που το διέκρινε και έχει προσχωρήσει σε λογικές ΣΥΡΙΖΑ, Κωνσταντοπούλου κ.λπ., ασκώντας πίεση και για μια πιθανή συγκυβέρνηση μαζί του.

Ωστόσο, η επιδείνωση της κατάστασης σε εργατικές - λαϊκές δυνάμεις και ιδι­αίτερα σε τμήματα των μεσαίων στρωμάτων, στα οποία η ΝΔ είχε μεγάλη επιρ­ροή, σε συνδυασμό με τα σκάνδαλα, την κριτική από συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα, την αποδυνάμωση του δημαγωγικού επιχειρήματος περί «των εξω­γενών παραγόντων», δυναμώνει τη φθορά της και επιδρά στον κλονισμό της συ­νοχής στη ΝΔ, όπως δείχνουν και οι δημόσιες και οργανωμένες διαφοροποιήσεις βουλευτών της. Η αντιπαράθεση γύρω από τον ρόλο του βουλευτή, το ασυμβίβα­στο βουλευτών - υπουργών κ.λπ. δεν έχει μόνο «επικοινωνιακό» χαρακτήρα λόγω των σκανδάλων, αντανακλά τόσο τον ανταγωνισμό μεταξύ ομάδων στη ΝΔ, κυρί­ως με τους εξωκοινοβουλευτικούς υπουργούς - τεχνοκράτες, όσο και συνολικότε­ρους προβληματισμούς για την αναμόρφωση του αστικού πολιτικού συστήματος.

Μετά και το τελευταίο συνέδριό της έχουν ανοίξει πιο έντονα η συζήτηση και ο ανταγωνισμός για τη διάδοχη κατάσταση στη ΝΔ, που εκφράζουν και διαφορετι­κές ιεραρχήσεις στις διεθνείς συμμαχίες της αστικής τάξης. Ακόμη και αν ενόψει των εκλογών αυτή η συζήτηση υποχωρήσει, είναι δεδομένο ότι κρίσιμο και καταλυ­τικό θα είναι το εκλογικό αποτέλεσμα και μια ενδεχόμενη μεγάλη φθορά της ΝΔ.

Σημαντικό ρόλο στη διάταξη δυνάμεων εντός της ΝΔ θα έχει κι ένα πιθανό κόμ­μα Σαμαρά, η στάση Καραμανλή, αλλά και το ποιοι θα συμμετέχουν τελικά στο κόμ­μα Καρυστιανού. Η κριτική Σαμαρά επικεντρώνει στο ότι η κυβέρνηση δεν μπο­ρεί να εκμεταλλευτεί τη διεθνή συγκυρία για τη γεωστρατηγική αναβάθμιση της χώρας, ότι έχει «υποχωρητική» στάση στα Ελληνοτουρκικά, ότι έχει αλλάξει τη φυσιογνωμία της παράταξης με τη στροφή στο «κέντρο», ότι χρειάζεται πιο ευέ­λικτη τακτική στις σχέσεις με τη Ρωσία. Μια ενδεχόμενη είσοδος στη Βουλή του κόμματος Σαμαρά θα μπορούσε να επιταχύνει εξελίξεις και να αξιοποιηθεί σε ρό­λο κυβερνητικού συμπληρώματος, φυσικά με άλλο πρόσωπο πρωθυπουργού, να αναπληρώσει δηλαδή δυνάμεις που θα χάσει η ΝΔ.

β. Οι εξελίξεις στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας και του οπορτουνισμού (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, κόμμα Τσίπρα, Νέα Αριστερά, ΜέΡΑ25 κ.λπ.)

Οι διεργασίες ανασύνθεσης στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας προχωράνε. Παρά την αδυναμία να συγκροτήσουν έναν εναλλακτικό κυβερνητικό πόλο, δεν πρέπει να υπάρχει καμία υποτίμηση ή απαξίωση. Η κριτική αυτών των δυνάμεων προς τη ΝΔ επικεντρώνεται στο κράτος δικαίου, στην ευρωπαϊκή κανονικότητα, στην ανακατα­νομή κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης κ.λπ.

Αυτό που προβάλλεται ως το «διακύβευμα» στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας εί­ναι η «μάχη για τη 2η θέση», δηλαδή ο συσχετισμός μεταξύ ΠΑΣΟΚ - κόμματος Τσίπρα (ΕΛ.Α.Σ.) και το ποιος θα έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων σε συνδυασμό με πι­θανές αλλαγές προσώπων στον «χαμένο». Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την επίδρα­ση αυτής της αντιπαράθεσης σε δυνάμεις που κι εμείς απευθυνόμαστε, κυρίως της προσπάθειας να αναβαπτιστούν σε λαϊκές συνειδήσεις. Φαίνεται, ωστόσο, ότι υπάρ­χουν διαφορετικές απόψεις μέσα στο ΠΑΣΟΚ για τη στάση που θα πρέπει να κρατή­σει απέναντι στο «κόμμα Τσίπρα».

Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να εμφανιστεί ότι είναι αξιόπιστο και θεσμικό κόμμα έναντι του Τσίπρα, ότι έχει προτάσεις και πρόγραμμα με «κοινωνικό περιεχόμενο», ότι δεν περιορίζεται στην καταγγελία και τον λαϊκισμό. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι προ­τάσεις του για την 4ήμερη εργασία, τη στέγη, τη μητρότητα, τις τραπεζικές χρεώσεις κ.λπ. Σε πολλές περιπτώσεις οι προτάσεις του αυτές είναι αυτούσιες οι αντιλαϊκές Οδηγίες της ΕΕ, που συνοδεύονται με την κριτική προς την κυβέρνηση ότι αργεί ή δεν θέλει να τις ενσωματώσει. Παρόλο που απορρίπτει τη συνεργασία με τη ΝΔ, α­κόμη και με άλλο πρωθυπουργό, το παρελθόν του, η πρακτική των συνεργασιών με τη ΝΔ σε μια σειρά χώρους (Τοπική Διοίκηση, ΓΣΕΕ, Επιμελητήρια κ.λπ.), οι διάφο­ρες δηλώσεις στελεχών του (ότι η ΝΔ είναι αντίπαλος μέχρι την κάλπη) και πάνω α­πό όλα η στρατηγική του αφήνει ορθάνοιχτο αυτό το ενδεχόμενο.
Το ΠΑΣΟΚ κάνει σοβαρή προσπάθεια ανασυγκρότησης, ειδικά μετά το τελευταίο του συνέδριο, ενισχύει τον αντικομμουνισμό, αξιοποιεί την υποδομή και τις δυνάμεις που διατηρεί σε μια σειρά χώρους. Μέσω των δυνάμεών του αποτελεί βασικό στήριγ­μα του εργοδοτικού συνδικαλισμού στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα και παρεμ­βαίνει στο αγροτικό κίνημα μέσω των συνεταιρισμών. Αποσπά βουλευτές από άλλα κόμματα (κυρίως από τον ΣΥΡΙΖΑ), ενώ κάνει και καλύτερη προσπάθεια παρέμβασης στη νεολαία (φοιτητικές εκλογές, αξιοποίηση ΜΚΔ, influencers κ.λπ.). Το ΠΑΣΟΚ, ό­πως και συνολικά η σοσιαλδημοκρατία, προβάλλει το «αποκεντρωμένο κράτος με ι­σχυρή Τοπική Αυτοδιοίκηση» έναντι του «συγκεντρωτικού κράτους Μητσοτάκη», αξιοποιώντας και τις δυνάμεις του στην Τοπική Διοίκηση.

Το «κόμμα Τσίπρα» πραγματοποίησε την ιδρυτική του συγκέντρωση στις 26/5 με το όνομα «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη» (ΕΛ.Α.Σ.), προβάλλει το σύνθημα της «κυβερνώσας αριστερός», ενώ ήδη δημοσιοποιήθηκε το «Μανιφέστο» του Ινστιτού­του για τη συμπόρευση των δυνάμεων της ριζοσπαστικής αριστερός, της σοσιαλδη­μοκρατίας και της οικολογίας. Αναμένεται να απορροφήσει ένα μεγάλο τμήμα του ΣΥΡΙΖΑ, της Νέας Αριστερός, το κόμμα του Πέτρου Κόκκαλη. Όπως κάνει παγίως η σοσιαλδημοκρατία, προσπαθεί να καπηλευτεί την ιστορία του 11 λαϊκού κινήματος (αναφορές σε Εθνική Αντίσταση, Ηλ. Αποστόλου, Λαμπράκη κ.λπ.) για να επιδράσει σε τμήματα του λαού που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστεροί κ.λπ.

Σε αυτό έχει απροκάλυπτη «στήριξη» από αστικά ΜΜΕ, ακόμη και τα κυβερνητικά, και από επιτελεία που κατά την πάγια τακτική τού αποδίδουν χαρακτηριστικά που δεν έ­χει, για να δημιουργήσουν τα γνωστά κάλπικα «δίπολα». Ενώ στο κεντρικό επιτελείο του ανήκει και ο γνωστός αντικομμουνιστής Μαρατζίδης. θα εναλλάσσει έναν ψευ­δεπίγραφο ριζοσπαστικό λόγο με τα διαπιστευτήρια ότι μπορεί να αποτελέσει εναλ­λακτική διαχειριστική λύση για την «επιστροφή του συστήματος στην κανονικότητα».

Σε κάθε περίπτωση, οι μέχρι σήμερα δημόσιες παρεμβάσεις του είναι αναπαρα­γωγή των χιλιοειπωμένων «κλισέ» περί δίκαιης ανάπτυξης, αναμόρφωσης του κρά­τους κ.λπ., όπου τα λαϊκά προβλήματα αποδίδονται στη διαφθορά, στο πελατειακό κράτος, στη στρεβλή χρησιμοποίηση των κοινοτικών πόρων. Αποτυπώνουν την ακό­μη μεγαλύτερη ευθυγράμμισή του με τις στρατηγικές επιλογές του κεφαλαίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι, μεταξύ άλλων, προβάλλει το γεγονός ότι ήταν η δική του κυβέρ­νηση που αναβάθμισε τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με την ψεύτικη και πα­ραπλανητική υποσημείωση ότι δήθεν αυτές οι συμφωνίες έγιναν σε μια εποχή που οι χώρες αυτές δεν ήταν «πολεμοχαρείς». Μιλάει γενικόλογα για στήριξη της εργα­σίας και του εισοδήματος, για αποκατάσταση εργασιακών σχέσεων, προστασία των δημοσίων αγαθών, χωρίς καμία συγκεκριμένη αναφορά για κατάργηση αντεργατικών - αντιλαϊκών νόμων.

Τα βασικά ζητήματα που αναδεικνύει είναι:

• •      Η προσωρινή φορολογία λίγων μεγάλων ομίλων της χώρας μέσω μιας «πατριω­τικής εισφοράς» που θα αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ενός Ταμείου Σύγκλισης για τη στήριξη του κοινωνικού κράτους.
• •      Η δημιουργία αναπτυξιακού ταμείου, κατά τα πρότυπα της Βρετανίας (για την Υ­γεία) ή της Γερμανίας (για την Άμυνα) που θα αξιοποιήσει κονδύλια του Ταμείου Ανά­καμψης, ιδιωτικά κεφάλαια, έσοδα από το Υπερταμείο.
• •      Η στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας μέσω της ανακατανομής των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, αναπαράγοντας την ψευδαίσθηση ότι η ΕΕ μπο­ρεί να στηρίξει τις μικρές επιχειρήσεις, μπορεί να υπάρχει αρμονική συμβίωση με τους μεγάλους ομίλους.
• •      Η ενίσχυση του δημόσιου χαρακτήρα της ΔΕΗ.
• •      Η αποκέντρωση του κράτους μέσω ενός συνεργατικού κράτους που θα διευρύνει τις αρμοδιότητες των ΟΤΑ.

Σε όλες τις παρεμβάσεις του «φωτογραφίζει» με ύπουλο τρόπο κι επιτίθεται στη γραμμή του Κόμματος, περί παραπομπής της επίλυσης όλων των προβλημάτων στον σοσιαλισμό. Στο Μανιφέστο του, μάλιστα, αναφέρεται ότι «το ιστορικό δίλημμα "με­ταρρύθμιση ή επανάσταση", που σφράγισε και δίχασε την ευρωπαϊκή Αριστερά στον 20ό αιώνα, δεν μπορεί πλέον να καθοδηγεί τις επιλογές του παρόντος. Οι σύγχρο­νες προκλήσεις υπερβαίνουν αυτούς τους διαχωρισμούς και απαιτούν νέες ιδεολο­γικές συνθέσεις αλλά και οργανωτικές αποκρυσταλλώσεις».Προσπαθεί να εμφανιστεί ως ο μοναδικός αντίπαλος της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ότι τον «έφεραν» η αδυναμία των άλλων κομμάτων της αντιπολίτευσης και η α­νάγκη επιστροφής στην κανονικότητα. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να απαντήσει και στην κριτική που του γίνεται και έχει βάση, ότι τον στηρίζουν ποικιλοτρόπως με­γάλα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Την ίδια στιγμή αξιοσημείωτη είναι η τοποθέτηση του συντονιστή του Ινστιτούτου Τσίπρα (Σιακαντάρη) ότι «η Δεξιά και η σοσιαλδημοκρατία είναι ιδεολογικοί και πο­λιτικοί αντίπαλοι και όχι στρατηγικοί (...) τους πληροφορώ, επειδή πολλοί εξ αυτών μάλλον είναι όψιμοι σοσιαλδημοκράτες, πως πάγια θέση της ευρωπαϊκής σοσιαλ­δημοκρατίας ήταν πως γι’ αυτή στρατηγικός αντίπαλος είναι μόνο αυτοί που αμφι­σβητούν το πρωτείο της δημοκρατίας». Αφήνοντας, εκ των πραγμάτων, ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και συμπράξεων χάριν της πολιτικής σταθερότητας, όπως έχουν κάνει κατά κόρον άλλα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. Προσπαθεί, επίσης, να βγάλει την εικόνα ότι θα στηριχθεί σε νέα πρόσωπα, επι­στήμονες, ακαδημαϊκούς κ.λπ., ενώ είναι σε επικοινωνία με διάφορα στελέχη, πρώ­ην βουλευτές του ΠΑΣΟΚ ή παράγοντες που στηρίχθηκαν από αυτό.

Το «κόμμα Τσίπρα» επιβεβαιώνει και ενισχύει τον ιδεολογικό - πολιτικό - οργανω­τικό εκφυλισμό αυτού του χώρου. Αν και μιλάει στο όνομα της «αριστερός», έχει α­πεμπολήσει ακόμα και τα όποια δήθεν προοδευτικά συνθήματα της περιόδου διακυ­βέρνησης του «όλου ΣΥΡΙΖΑ» - μαζί με τους ΑΝΕΛ - που τροφοδοτούσαν τη δημιουρ­γία αυταπατών φιλολαϊκής διαχείρισης του καπιταλισμού και που φυσικά διαψεύστηκαν. Αντανακλά τη συνολικότερη ιδεολογική - πολιτική αντιδραστικοποίηση, ό­που θολώνουν ακόμα περισσότερο οι όποιες «ιδεολογικές» διαφορές ανάμεσα στα αστικά κόμματα. Κυριαρχεί η λογική ότι «δεν υπάρχει κάποια άλλη εναλλακτική - ού­τε καν ως ψευδαίσθηση και αυταπάτη - το ζήτημα είναι να διαχειριστούμε με τον κα­λύτερο τρόπο αυτό που υπάρχει, την καπιταλιστική πραγματικότητα». Εμφανίζεται με ένα πιο καθαρό διαχειριστικό πρόσωπο και με χλιαρό «αριστερό» καμουφλάζ σε σχέση με το 2015, με έμφαση σε ζητήματα διαφθοράς, ψηφιακά κόμματα, τον ατομι­κό δικαιωματισμό, λογικές μεσσιανισμού, αναπαραγωγή ακόμη και αντιδραστικών απόψεων, (όπως αυτή για την ενσωμάτωση των μεταναστών με κριτήριο την προέ­λευση και τα έθιμά τους κ.λπ.), με στόχο την προσέλκυση «κεντρώων» και «δεξιών» ψηφοφόρων, προσπαθώντας να διατηρήσει την επαφή με ένα «αριστερό» ακροατή­ριο που τον παρακολουθεί. Η δημιουργία της ΕΛ.Α.Σ., του κόμματος Τσίπρα, αντικειμενικά οδηγεί σε αναδιάτα­ξη των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ, της ΝΕ.ΑΡ., του ΜέΡΑ25 κι έμμεσα του οπορτουνιστικού χώρου. Παραμένει ερωτηματικό το πώς θα ενταχθούν στο κόμμα Τσίπρα οι δυ­νάμεις που προέρχονται από τον ΣΥΡΙΖΑ και τη ΝΕ.ΑΡ., όπως και το αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα παραμείνει με τους εναπομείναντες ως αυτοτελές κόμμα.

Επίσης, από την αρχή των τοποθετήσεων του Τσίπρα καταγράφεται κριτική ορι­σμένων στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, όχι στη γενική κατεύθυνση, αλλά κυρίως στο ότι οι θέσεις του δεν είναι συνεπείς και δεν εγγυώνται τη «ρήξη με τη διαπλοκή», «την επανάκτηση από το Δημόσιο στρατηγικών τομέων». Χρειάζεται παρακολούθηση, κα­θώς αυτές οι τοποθετήσεις μπορούν να αξιοποιηθούν ως ξεχωριστή πολιτική πλατ­φόρμα για τη συγκράτηση δυνάμεων εντός ή εκτός ΣΥΡΙΖΑ, που σε κάθε περίπτωση θα λειτουργούν συμπληρωματικά στο κόμμα Τσίπρα.

Στο συνέδριο της ΝΕ.ΑΡ. επικράτησε η γραμμή της μη άμεσης συνεργασίας με το κόμμα Τσίπρα. Αυτό οδήγησε στην παραίτηση Χαρίτση από την προεδρία, την ανάδει­ξη άλλης ηγετικής ομάδας (Σακελλαρίδης -προεδρεύων, Πέρκα-πρόεδρος της ΚΟ) καθώς και την αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους των βουλευτών της. Διαμορ­φώνεται η προοπτική σύμπλευσης ή σύμπραξης με άλλες δυνάμεις - ΜέΡΑ25, τμή­ματα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ - για τη διαμόρφωση ενός νέου αναχώματος (μικρού ΣΥΡΙΖΑ) στη ριζοσπαστικοποίηση και τη χειραφέτηση λαϊκών δυνάμεων από τη σοσιαλδημο­κρατία, με στόχο να αναβιώσει το παραμύθι του «καλού ΣΥΡΙΖΑ» του 2010-2015. Αν και υπάρχει αρκετή πείρα και δυνατότητες για να περιορίσουμε τέτοιον εγκλωβισμό, δεν πρέπει να υποτιμηθεί το αβαντάρισμα του Βαρουφάκη και τέτοιων δυνάμεων α­πό το σύστημα (ΜΜΕ, δημοσκοπικές εταιρείες), η σχέση τους με διάφορα επιτελεία εντός και εκτός Ελλάδας.

γ. Τα κόμματα του «λαϊκισμού» και του ψευδεπίγραφου "αντισυστημισμού"

Στον χώρο αυτό καταγράφονται το νέο κόμμα της Καρυστιανού (Ελπίδα για τη Δημοκρατία) και το κόμμα της Κωνσταντοπούλου (Πλεύση Ελευθερίας). Πρόκει­ται για μονοπρόσωπα, αλληλοτροφοδοτούμενα κόμματα που αναδείχτηκαν κυρί­ως στον απόηχο του εγκλήματος των Τεμπών και των μαζικών κινητοποιήσεων του λαού και της νεολαίας, με στόχο να «ακρωτηριάσουν» κάθε ριζοσπαστισμό και αμφισβήτηση των πραγματικών αιτίων του εγκλήματος. Απέναντι στο σύνθη­μα «τα κέρδη τους ή οι ζωές μας» προσπάθησαν να αντιπαρατάξουν την παραβί­αση του «κράτους δικαίου» από το «σύστημα Μητσοτάκη» και τη «διαπλεκόμενη δικαιοσύνη» και να αναγορεύσουν την ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σε δυνά­μεις κάθαρσης, αθωώνοντας την πολιτική που ευθύνεται για το έγκλημα των Τε­μπών και για άλλα εγκλήματα σε βάρος του λαού.

Η Καρυστιανού εμφανίζεται με τον μανδύα του «ανεξάρτητου» και ως αντίπα­λος του παλιού και διεφθαρμένου «πολιτικού συστήματος». Εμφανίζεται ότι εκ­προσωπεί τους «ενεργούς πολίτες απέναντι στους επαγγελματίες πολιτικούς». Στηρίζεται σε ένα επιτελείο «πολιτευτών» κυρίως προερχόμενων από ακροδε­ξιά κόμματα, τη ΝΙΚΗ, το ΕΠΑΜ, με στενές σχέσεις με την Εκκλησία, μηχανισμούς του κράτους και με προβολή αντιδραστικών απόψεων (βλ. αμβλώσεις). Παρ’ όλα αυτά προσπαθεί να καλλιεργήσει την εικόνα του «πλουραλισμού», στοχεύοντας και σε δυνάμεις που στο παρελθόν έχουν εμφανιστεί ως «αριστεροί». Η εμφάνι­ση στο στενό επιτελείο αυτού του κόμματος του θ. Αυγερινού (δημοσιογράφου - ανταποκριτή στη Ρωσία του καναλιού «ΟΡΕΝ» του Σαββίδη), όπως και του προ­έδρου της Ελληνικής Κοινότητας Αγ. Πετρούπολης Ρωσίας, παρουσιάζεται από ΜΜΕ ως ύπαρξη σχέσεων με επιτελεία του ρωσικού κράτους. Ευθύνη για την ε­ξέλιξη με το συγκεκριμένο κόμμα έχουν και οι δυνάμεις του οπορτουνιστικού χώ­ρου, που με διάφορους τρόπους στήριξαν τόσο τη λογική της Καρυστιανού στις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη όσο και αυτοτελώς το ίδιο το πρόσωπο.

Οι τοποθετήσεις αυτών των κομμάτων κινούνται στη γραμμή «καθαρά χέρια», που σε άλλες χώρες αξιοποιήθηκε για την αναδιάταξη του πολιτικού συστήματος, την εμφάνιση νέων κομμάτων κ.λπ. Προβάλλουν σχεδόν αποκλειστικά τα ζητή­ματα της διαφθοράς των πολιτικών ως βασική αιτία των προβλημάτων, αθωώνοντας την καπιταλιστική κερδοφορία και εξουσία και τη διαπλοκή με το αστικό πολιτικό σύστημα. Τοποθετούνται κυρίως σε ζητήματα που μπορούν να υπηρε­τήσουν την παραπάνω γραμμή, αξιοποιώντας κυρίως τα ΜΚΔ κι ένα δίκτυο καναλιών - εκπομπών που τους στηρίζει και προσπαθούν να επιδράσουν στο συ­ναίσθημα και το «θυμικό» λαϊκών μαζών, της νεολαίας κ.λπ. Την ίδια στιγμή το­ποθετούνται θολά και γενικόλογα σε κρίσιμα μέτωπα, όπως είναι η πολεμική ε­μπλοκή, η επίθεση στα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα κ.λπ. Ακόμη και στην περί­πτωση του αγώνα των βιοπαλαιστών αγροτών, η προσπάθεια παρέμβασής τους κινήθηκε σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την κακοδιαχείριση του ΟΠΕΚΕΠΕ και την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Σε πολλές περιπτώσεις λειτουρ­γούν ως «λαγοί» αντιδραστικών μέτρων.

Η στάση ιδιαίτερα της Κωνσταντοπούλου στη Βουλή (σόου, αντιπαραθέσεις με συγκεκριμένους υπουργούς κ.λπ.) αξιοποιείται από την κυβέρνηση και τα φι- λοκυβερνητικά μέσα για να καλλιεργούνται κάλπικα δίπολα (υπευθυνότητα - λα­ϊκισμός). Βεβαίως, την ίδια στιγμή η Κωνσταντοπούλου ψηφίζει ή αρνείται να δώσει ψήφο σε σοβαρά αντιλαϊκά νομοσχέδια, αντιμετωπίζει διαφοροποιημέ­να τους υπουργούς της ΝΔ (Δένδια, Πιερρακάκη, Κεραμέως κ.λπ.). Πρωτοστα­τεί στον αντικομμουνισμό ακόμη και σε χυδαίες επιθέσεις σε βάρος του Κόμμα­τος και βουλευτών του (Λαμπρούλη, Κομνηνάκα, Κανέλλη κ.λπ.).

Σε κάθε περίπτωση και ανάλογα με τις εξελίξεις τα κόμματα αυτά αντικειμε­νικά μπορούν να στηρίξουν ή να τροφοδοτήσουν τόσο κεντροδεξιές όσο και κε­ντροαριστερές συμπράξεις, κυβερνήσεις ειδικού σκοπού κ.λπ., στη βάση του α­φηγήματος τους για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και την ευρωενω- σιακή νομιμότητα.

δ. Οι λαϊκίστικες ακροδεξιές, φασιστικές δυνάμεις

Η Ελληνική Λύση (Βελόπουλος) και η Φωνή Λογικής (Λατινοπούλου) προσπαθούν να εμφανιστούν ως οι πιο αυθεντικοί εγχώριοι εκφραστές της λογικής Τραμπ. 0 Βε­λόπουλος, παρόλο που υιοθετεί τις στρατηγικές επιλογές της αστικής τάξης στο πλαίσιο του ευρωατλαντισμού (στρατηγικές συμφωνίες με ΗΠΑ και Ισραήλ, συμ­μετοχή στους σχεδιασμούς ΝΑΤΟ κ.λπ.), ακολουθεί μια πιο ευέλικτη τακτική κυρί­ως ως προς τις σχέσεις με τη Ρωσία, τη στήριξη της Ουκρανίας κ.λπ. Κατηγορεί κι αυτός (όπως και ο Σαμαράς) την κυβέρνηση της ΝΔ ότι εξαιτίας «ενδοτισμού» δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία έναντι της Τουρκίας. Ο Βελόπουλος, σε αντίθεση με την Λατινοπούλου που συντάχθηκε με την κυβερ­νητική εκδοχή για το έγκλημα των Τεμπών, κινήθηκε στο ίδιο πλαίσιο με Κωνστα­ντοπούλου και Καρυστιανού, αυτό της απόκρυψης των βασικών αιτιών του εγκλή­ματος. Κάνει προσπάθεια να παρέμβει σε ΕΒΕ, αγρότες κ.λπ., όχι μόνο στη Βόρεια Ελλάδα, ενώ παρακολουθεί συστηματικά τις δικές μας τοποθετήσεις και προσαρ­μόζεται ανάλογα. Βελόπουλος και Λατινοπούλου κάνουν προσπάθεια να απευθυν­θούν σε δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της ΝΔ, κατηγορώντας την κυβέρνηση για κεντρώα στροφή, για τον γάμο των ομόφυλων, για ανεκτική στάση στο Μεταναστευτικό κ.λπ.

Ταυτόχρονα, έχει εντοπιστεί η προσπάθεια ανασυγκρότησης της δράσης φασι­στικών - ναζιστικών ομάδων, ιδιαίτερα σε χώρους νεολαίας, κυρίως στη Δευτερο­βάθμια Εκπαίδευση, η επεξεργασμένη ιδεολογική και πολιτική δουλειά που κάνουν σε μικρές ηλικίες, η ευθεία αντιπαράθεση με δικές μας δυνάμεις στα σχολεία με πιο δουλεμένο τρόπο, οι επιθέσεις σε βάρος μελών του Κόμματος και της ΚΝΕ. Σε αυ­τήν τη φάση η προσπάθεια αυτή συνδυάζεται με την αναγγελία ίδρυσης κόμματος από τον Κασιδιάρη, χωρίς να είναι επικεφαλής, με την προοπτική της αποφυλάκι- σής του. Οι δυνάμεις αυτές προσαρμόζουν τη δράση τους σε πιο «νόμιμα» πλαίσια, ακολουθώντας και το παράδειγμα του ΕΛΑΜ στην Κύπρο.

Επιβεβαιώνεται η επιλογή στήριξης τέτοιων δυνάμεων από κύκλους της αστι­κής τάξης. Διαχρονικό στοιχείο, άλλωστε, της πολεμικής προετοιμασίας των καπι­ταλιστικών κρατών είναι, εκτός από την ενσωμάτωση, και η καταστολή του «εσω­τερικού ταξικού εχθρού», που σημαίνει ότι θα γίνονται όλο και περισσότερο χρήσι­μες για το σύστημα ακροδεξιές ή φασιστικές πολιτικές δυνάμεις, με την επανεμ­φάνιση και στήριξή τους, που μιλώντας στο όνομα της «εθνικής ενότητας» και του «κοινού εθνικού συμφέροντος», θα στρέφονται ενάντια στην ταξική πάλη και θα ε­πιχειρούν να σύρουν εργατικές - λαϊκές δυνάμεις στους σχεδιασμούς της καπιτα­λιστικής εξουσίας.

Β. ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ της ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΑΠΑΛΗΣ

1. Τι κρίνεται στις εκλογές

Στις επόμενες εκλογές κρίνεται ποιον από τους δύο δρόμους θα ενισχύσει ο ελληνικός λαός με την ψήφο του, τον δρόμο της διαχείρισης του συστήματος του πολέμου και της εκμετάλλευσης ή τον δρόμο για την ανατροπή του. Κρίνεται αν θα δυναμώσει το ρεύμα αμφισβήτησης της κυρίαρχης πολιτικής με την ψήφο στο ΚΚΕ ενάντια σε κάθε παγίδα αστικής κυβερνητικής εναλλαγής, για να πάρει πιο ορμητικό, πιο αποφασιστικό χαρακτήρα η ρήξη με το σύστημα της εκμετάλ­λευσης και των πολέμων. Τα αδιέξοδα και οι αντιθέσεις αυτού του συστήματος βυθίζουν τους λαούς στους πολέμους, στην ανασφάλεια, στη βαρβαρότητα. Οι λαοί της Ευρώπης καλούνται να προετοιμαστούν για πόλεμο και να συνηθίσουν την «κουλτούρα των φέρετρων». Η γειτονιά μας «φλέγεται» και η χώρα εμπλέκε­ται στις πολεμικές συγκρούσεις με τεράστιο οικονομικό κόστος στο λαϊκό εισό­δημα (ακρίβεια, στέγη, φοροληστεία κ.λπ.). Οι «ακλόνητες» και «ισχυρές» συμμα- χίες των κυβερνήσεων, όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, σέρνουν τον λαό σε μεγάλες πε­ριπέτειες. Αποδεικνύεται, όμως, ότι δεν είναι παντοδύναμες, ότι δοκιμάζονται από μεγάλες αντιθέσεις. Ολοένα και περισσότερο φανερώνονται μπροστά στα μάτια του λαού οι δύο κόσμοι, οι δύο «πατρίδες» όπου η μία ζει και πλουτίζει σε

βάρος της άλλης. Η κυβέρνηση της ΝΔ και όλα τα άλλα κόμματα ισχυρίζονται ότι αυτοί οι δύο κόσμοι μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά, αν υπάρχει μια στα­θερή κυβέρνηση ή μια καλύτερη και πιο έντιμη διαχείριση. Δεν υπάρχει έντιμη διαχείριση της ανεντιμότητας, ούτε δίκαιη διαχείριση της αδικίας. Αυτό δεν έ­γινε ποτέ και πουθενά. Πολύ περισσότερο δεν μπορεί να γίνει τώρα. Το ΚΚΕ εί­ναι το μόνο κόμμα που ισχυρίζεται ρτι για να κερδίσει η πατρίδα του λαού πρέ­πει να χάσει η πατρίδα του κεφαλαίου. Δίνει όλες του τις δυνάμεις σε αυτή την αναμέτρηση που διεξάγεται καθημερινά. Παλεύει για να φτάσει ο δρόμος της α­νατροπής μέχρι τέλους, στην αλλαγή τάξης στην εξουσία, στον αγώνα για την εργατική - λαϊκή εξουσία, τον σοσιαλισμό ως τη μόνη πραγματική και ρεαλιστι­κή διέξοδο. Γι' αυτό είναι και η μοναδική εγγύηση για πραγματική πάλη ενάντια στο σύστημα και τις κυβερνήσεις του. Πρώτα απ’ όλα στους δρόμους του αγώ­να, στις μεγάλες ταξικές συγκρούσεις, αλλά και στο Κοινοβούλιο.

2.  Το πραγματικό περιεχόμενο της "πολιτικής σταθερότητας" που επικαλούνται όλες οι αστικές πολιτικές δυνάμεις, διεκδικώντας ο καθένας τον ρόλο του εγγυητή.

Καμία εμπιστοσύνη δεν πρέπει να έχει ο λαός στη «σταθερότητα» της καπιτα­λιστικής κερδοφορίας, της πολεμικής εμπλοκής, της «δημοσιονομικής πειθαρ­χίας» και των ματωμένων πλεονασμάτων, των κατευθύνσεων της ΕΕ, του ΝΑ­ΤΟ, των στρατηγικών συμφωνιών με ΗΠΑ και Ισραήλ, που είναι κοινός παρονο­μαστής των άλλων κομμάτων. Αποδείχτηκε ότι είναι αυτή που οδηγεί τον λαό σε αστάθεια, ανασφάλεια, φτωχοποίηση και μεγάλους κινδύνους.

3. Η "σταθερότητα" για τον λαό έχει άλλο περιεχόμενο.

Σημαίνει απεμπλοκή από τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους και σχεδιασμούς, να μην είναι η Ελλάδα ορμητήριο πολέμου και στόχος αντιποίνων. Σημαίνει στα­θερή δουλειά, με μειωμένο, σταθερό εργάσιμο χρόνο, με μισθό και εισόδημα για να βγαίνει ο μήνας, με ουσιαστικές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, με Συλλο­γικές Συμβάσεις Εργασίας, μέτρα κατά της ακρίβειας, μείωσης της φορολογίας κ.λπ. Σημαίνει να καλύπτονται οι λαϊκές ανάγκες για δημόσιες δωρεάν κοινωνι­κές υπηρεσίες, Παιδεία, Υγεία, για φτηνή στέγη. Αυτήν τη σταθερότητα έχει α­νάγκη ο ελληνικός λαός και μπορεί να την κατακτήσει βαδίζοντας στον δρόμο της ανατροπής με πιο δυνατό το ΚΚΕ. Είναι ρεαλιστική και αναγκαία προοπτική.

4. Τα διλήμματα της "ακυβερνησίας", που θέτει η κυβέρνηση, και της "πολιτικής αλλαγής", που θέτουν τα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης, είναι κάλπικα.

Μοναδικό στόχο έχουν να εγκλωβίσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια στα ίδια αδιέ­ξοδα. Τα κόμματα του συστήματος, παρά τους τσακωμούς τους και τις όποιες φραστικές αντιπαραθέσεις, μοιράζονται κοινή στρατηγική, εχθρική απέναντι στον λαό. Γι’ αυτό κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις και νομοσχέδια της κυβέρνη­σης της ΝΔ έχουν στηριχτεί από το ΠΑΣΟΚ, τον ΣΥΡΙΖΑ, τον Τσίπρα και τα άλλα κόμματα. Αυτό το κοινό έδαφος είναι που καθιστά δυνατό να φτιάξουν κυβέρ­νηση την επομένη των εκλογών. Το έχουν κάνει στο παρελθόν και θα το ξανακά­νουν, όταν το απαιτήσουν οι συνθήκες. Αλλωστε και τώρα η ΝΔ συγκυβερνά με το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ στην ηγεσία της ΓΣΕΕ, σε Επιμελητήρια, δήμους κ.α. Αυτό το κοινό έδαφος είναι που καθιστά ψευδεπίγραφη και την «πολιτική αλλα­γή» που επικαλούνται το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ, ο Τσίπρας κ.λπ.

5. Εξίσου κάλπικη είναι και η αντιπαράθεση γύρω από τις "ρεαλιστικές λύσεις", τις "κοστολογημένες και εφαρμόσιμες προτάσεις".

Ο «ρεαλισμός» των κομμάτων του συστήματος είναι ο λαός να θεωρήσει δεδο­μένο το σημερινό πλαίσιο, που διαμορφώνουν οι ανάγκες του κεφαλαίου, οι δε­σμεύσεις σε ΝΑΤΟ - ΕΕ κ.λπ., και να επιλέγει κάθε φορά τους όρους της σφαγής του ρίχνοντας όλο και χαμηλότερα τον πήχη των απαιτήσεών του. Ο πραγματικός ρεαλισμός είναι η ικανοποίηση των εργατικών - λαϊκών αναγκών με βάση τις επιστημονικές, τεχνολογικές, παραγωγικές δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα.

6.  Η επόμενη κυβέρνηση, με βάση τον σημερινό συσχετισμό δυνάμεων, θα είναι "από χέρι" αντιλαϊκή και πρέπει να νιώθει την "ανάσα" του λαού και των αγώνων του.

Να μην έχει λυμένα τα χέρια της για να φορτώνει τον λαό με νέες θυσίες. Εγγύ­ηση για αυτό είναι μονάχα το ΚΚΕ, που έχει αποδείξει ότι αποτελεί την πραγματι­κή, λαϊκή αντιπολίτευση μέσα στη Βουλή και έξω από αυτή. Γιατί δεν έχει δεσμεύ­σεις στο σημερινό κράτος, στα μεγάλα συμφέροντα, στις ιμπεριαλιστικές συμμα- χίες. Γιατί το ΚΚΕ είναι το μόνο κόμμα που έχει πρόταση και Πρόγραμμα που μας βγάζει από τα σημερινά αδιέξοδα, γι' αυτό και έχει αποδείξει ότι μπορεί να ανα­μετρηθεί κάτω από όλες τις συνθήκες με το σύστημα και τις κυβερνήσεις του.

7.  Η επικρατούσα λαϊκή άποψη "να φύγει ο Μητσοτάκης" πρέπει να συνοδεύεται με την απαίτηση να φύγει μαζί με την πολιτική που εφαρμόζει και όχι "ν' αλλάζει ο Μανωλιός βάζοντας τα ρούχα του αλλιώς".

Να ηττηθεί η πολιτική του κέρδους και του πολέμου, γυρνώντας την πλάτη και σε όσους εμπορεύτηκαν ελπίδες, έφεραν τον Μητσοτάκη «καβάλα στο άλογο» και τώρα βγαίνουν από τη «ναφθαλίνη», για να παίξουν ξανά τον βρώμικο ρόλο ε­νάντια στον λαό για λογαριασμό του συστήματος. Το ίδιο το σύστημα μπορεί να αποσύρει τον Μητσοτάκη, αν δει ότι δεν μπορεί να του κάνει τη δουλειά και να «ξεγελά» τον λαό ή ακόμη και για να διευκολύνει την ίδια την «ισορροπία» του α­στικού πολιτικού συστήματος. Φτιάχνει ήδη τους επόμενους «Μητσοτάκηδες», ακόμα και αν φοράνε άλλα κοστούμια, αν έχουν άλλο ύφος, άλλη φρασεολογία ή αν προέρχονται από άλλο κόμμα.

8. Καμία προσδοκία δεν πρέπει να υπάρχει για το ΠΑΣΟΚ, τον Τσίπρα και τις διάφορες "παραφυάδες" τους.

Έχουν δοκιμαστεί και τώρα μεταμφιέζονται για να παίξουν το παιχνίδι της παραπλάνησης. Δεν έχουν καμία αξιοπιστία κι αυτό επιβεβαιώνουν και οι μεταγρα­φές στελεχών στον έναν και τον άλλο για την «καρέκλα». Το ΠΑΣΟΚ έχει ψηφί­σει τρία μνημόνια, έχει συγκυβερνήσει δύο φορές με τον Μητσοτάκη και τους ακροδεξιούς υπουργούς, που δήθεν τώρα καταγγέλλει. Από θέση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης έχει βάλει τη σφραγίδα του στο τσάκισμα των εργατικών - λαϊκών δικαιωμάτων. Ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας βγάλανε τη βρώμικη δουλειά για λογαριασμό του κεφαλαίου, όταν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ δυσκολεύονταν να το κάνουν. Η εκτόξευση των έμμεσων φόρων, τα χρηματιστήρια Ενέργειας, το τσάκισμα των συντάξεων κ.λπ. είναι δικό τους έργο. Σήμερα, δίνουν διαπιστευτήρια στο σύ­στημα για να τους ξαναεμπιστευτεί. Δεν κρύβουν ότι αυτοί αναβάθμισαν τις σχέ­σεις με τις ΗΠΑ και την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, επεκτείνοντας τις στρατιω­τικές τους βάσεις στην Ελλάδα, αλλά και με το κράτος - δολοφόνο Ισραήλ. Σή­μερα, ο λαός βλέπει καθαρά τις ολέθριες συνέπειες αυτών των επιλογών. Δεν μπορούν σήμερα να υπάρχουν ψευδαισθήσεις ότι μπορεί το σύστημα να μεταρ­ρυθμιστεί προς όφελος του λαού και της εργατικής τάξης. Οσες πολιτικές δυ­νάμεις υποστήριξαν κάτι τέτοιο, αποδείχτηκε ότι εξαπάτησαν τον λαό, τους ερ­γαζόμενους, την ίδια στιγμή που αποτέλεσαν τους καλύτερους και προτιμότε­ρους ορισμένες φορές διαχειριστές, προωθώντας την επίθεση στον λαό και ο­δηγώντας στην απογοήτευση και την αδράνεια εργατικές - λαϊκές δυνάμεις. Αυ­τό έκανε η σοσιαλδημοκρατία διαχρονικά, αυτό κάνει και σήμερα. Τις λεγάμενες «προοδευτικές» κυβερνήσεις τις έχουμε ζήσει στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Αυτή η πείρα βοηθά να κατανοηθεί γιατί το ΚΚΕ λέει κατηγορηματικά «όχι» σε συμμετοχή, στήριξη ή ανοχή τέτοιων κυβερνήσεων, όσο ο λαός δεν αποφασίζει να βγει μαζικά στο προσκήνιο και να διεκδικήσει ο ίδιος την εξουσία. Όλοι αυτοί διέψευσαν προσδοκίες, ενίσχυσαν την απογοήτευση και τη συντηρητικοποίηση. Άνοιξαν τον δρόμο σε ακροδεξιές και αντιδραστικές δυνάμεις, αφού στο όνομα της προόδου εφάρμοσαν αντιλαϊκές πολιτικές. Είναι ψέμα ότι υπέγραψαν μνη­μόνια και ψήφισαν αντιλαϊκά μέτρα για το «εθνικό συμφέρον» και σε διαφορε­τικές συνθήκες από τις σημερινές. Σήμερα, το κεφάλαιο απαιτεί ακόμη μεγαλύ­τερες θυσίες από τους λαούς. Η στροφή στην πολεμική οικονομία, η εκτόξευ­ση των πολεμικών δαπανών, τα ματωμένα πλεονάσματα της ΕΕ και πολλά ακό­μη είναι τα σημερινά και ακόμη πιο δυσβάσταχτα «μνημόνια».

9. Καμία εμπιστοσύνη σε δυνάμεις που εμφανίζονται με τον μανδύα του "αντισυστημικού", του "νέου", του "ανεξάρτητου.

Το σύστημα έχει ανάγκη από έναν τέτοιον «αντισυστημισμό», για να εκτονώνει τη λαϊκή οργή και τον ριζοσπαστισμό, για να μένει στο απυρόβλητο η καπιταλι­στική ιδιοκτησία και εξουσία, το σάπιο κράτος, η ΕΕ, τα νήματα που δένουν τους επιχειρηματικούς ομίλους με το αστικό πολιτικό προσωπικό. Επιβεβαιώνεται ότι οι μεγάλες κουβέντες για το κράτος δικαίου και τους θεσμούς συμπληρώ­νεται και αφομοιώνεται πάρα πολύ εύκολα από το σύστημα, ενώ μπορεί να κρύ­βει κι άλλες αντιδραστικές και επικίνδυνες στοχεύσεις στο πλαίσιο των διερ­γασιών αναμόρφωσης του αστικού πολιτικού συστήματος. 0 λαός έχει γνωρί­σει πολλούς τέτοιους «διάττοντες αστέρες» που έπαιξαν τον ρόλο τους στον ε­γκλωβισμό της λαϊκής συνείδησης για ένα διάστημα, για να τους αποσύρει στη συνέχεια το σύστημα (Ποτάμι, ΑΝΕΛ, ΛΑΟΣ, Ένωση Κεντρώων κ.λπ.).

10. Δεν μπορεί να υπάρξει "έντιμη", "δίκαιη" & "ορθή" διαχείριση του σημερινού κράτους.

Αυτό το κράτος είναι η εξουσία του κεφαλαίου, των καπιταλιστών, είναι «μέ­λος» των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών. Έχει θωρακιστεί με δεκάδες νόμους και Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να υπηρετεί τα κέρδη του κεφαλαίου. Αυ­τό είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ριζώνουν τα σκάνδαλα και η διαφθορά, που απογείωσε η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Όλα τα παραπάνω δεν συνιστούν «παθογένειες», ούτε κάποια απόκλιση από την «ευρωπαϊκή κανονικότητα». Είναι το κράτος που από κοινού έχουν φτιάξει, τηρώντας κατά γράμμα τις κατευθύνσεις της ΕΕ των λόμπι, θεσπίζοντας νόμους - λαιμητόμους για την εργατική τάξη και τον λαό, συμμετέχοντας στο μακελειό του πολέμου και φορτώνοντας στον λαό τις συνέπειες, τις θυσίες, εντείνοντας την καταστολή στους εργάτες, τους αγρό­τες, τους φοιτητές κ.ο.κ. Αυτό το κράτος είναι που ταΐζει με κάθε νόμιμο και παράνομο τρόπο τα διάφορα μικρά και μεγάλα τρωκτικά, τα οποία τα έχει ανάγκη. Στην έλλειψη εμπιστοσύνης του λαού απέναντι στους θεσμούς, βλέπουμε δυνα­τότητες ο λαός να παρέμβει πιο αποφασιστικά, να αναμετρηθεί με τον πραγματι­κό αντίπαλο, να ανοίξει τον δρόμο της ανατροπής του σημερινού άδικου συστή­ματος και του κράτους του. Να συγκρουστεί και να νικήσει διαμορφώνοντας έ­να νέο κράτος με θεσμούς που θα υπηρετούν την εργατική - λαϊκή εξουσία, έχοντας τσακίσει τον ομφάλιο λώρο με την πηγή κάθε αδικίας, δηλαδή με την κα­πιταλιστική ιδιοκτησία.

11. Υπάρχει διέξοδος στη σημερινή σήψη και βαρβαρότητα.

Είναι η πολιτική του ΚΚΕ, το μόνο ριζικά διαφορετικό σχέδιο, που δίνει απάντη­ση σε όλα τα φλέγοντα προβλήματα από τη σκοπιά των συμφερόντων της εργα­τικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, από τη σκοπιά της προοπτικής της ερ­γατικής εξουσίας και του σοσιαλισμού. Προοπτική που παλεύουμε από σήμερα, δίνοντας μάχη για να δυναμώσει η εργατική - λαϊκή οργάνωση και πάλη, ο προ­σανατολισμός της. Φυσικά σήμερα, στις εκλογές, μπορεί να μην κρίνεται το ζή­τημα καπιταλισμός - σοσιαλισμός, όμως κρίνεται εάν θα ανοίξει ένας δρόμος για αυτή την προοπτική. Το ΚΚΕ - σε αντίθεση με τα αστικά κόμματα που όλα υ­πηρετούν καταμερισμένους ρόλους, είτε συμμετέχοντας και στηρίζοντας αστι­κές κυβερνήσεις, είτε ως βολική αντιπολίτευση αυτών - είναι προγραμματικά και οργανωτικά έτοιμο να αναλάβει τις ευθύνες του, με τη θέληση και την ενερ­γή συμμετοχή της πλειοψηφίας της εργατικής τάξης και του λαού για την προο­πτική αυτή, για την εργατική - λαϊκή διακυβέρνηση και εξουσία, όπως και να δώ­σει όλες του τις δυνάμεις για αυτό, επικεφαλής της εργατικής - λαϊκής αντιπο­λίτευσης, όσο ο συσχετισμός το επιβάλλει και στη διακυβέρνηση βρίσκονται α­ντιλαϊκές αστικές κυβερνήσεις κάθε απόχρωσης και μορφής.

12. Η ισχυροποίηση του ΚΚΕ είναι η μόνη επιλογή για την υπεράσπιση των εργατικών - λαϊκών συμφερόντων.

Ακόμη και όσοι δεν έχουν πειστεί για την προοπτική της ανατροπής, αλλά συμ­μετέχουν στους εργατικούς - λαϊκούς αγώνες, καταλαβαίνουν ότι πρέπει να δυ­ναμώσει το κίνημα, δεν θα πρέπει να δεχθούν να «μπαλώσουν» τις τρύπες του συστήματος. Δεν είναι απλά χάσιμο χρόνου, στις σημερινές συνθήκες είναι πολ­λαπλά επιζήμιο. Ό,τι κερδήθηκε, δεν το χάρισε καμία κυβέρνηση, το επέβαλαν οι εργαζόμενοι με την πάλη τους και με το ΚΚΕ στην πρώτη γραμμή. Αυτή η κα­τεύθυνση πρέπει να δυναμώσει ακόμη περισσότερο, να πολλαπλασιαστούν τα θετικά βήματα στην αλλαγή συσχετισμών στο εργατικό - λαϊκό κίνημα. Αυτός ή­ταν ο πραγματικός αντίπαλος της κυβέρνησης Μητσοτάκη, κι όσοι το αγνοούν, αναγνωρίζοντας αυτόν τον ρόλο στον εαυτό τους, είναι γιατί κι αυτοί δεν θέλουν αύριο το κίνημα στα πόδια τους. Λύση δεν είναι να γυρίσουμε πίσω, σε αποτυχη­μένα και δοκιμασμένα σενάρια.

Ιουν-2026
η ΚΕ του ΚΚΕ