17 Αυγούστου 2026

Lighthouse Φάρος Farol Faro Phare

Ευχαριστώ τον Captain Σταμάτη για τη βοήθεια και επίσης τη φίλη Χλόη 1. για τα "μερεμέτια" της στο abstract και κυρίως 2. την επισήμανση __σημείο γραφής περί ΕΣΣΔ σύμφωνα με την Encyclopædia Britannica (βλ παρακάτω)
Η κυρία Χλόη

Ο Captain Σταμάτης της Fata Morgana
abstract
Ήμουν δεν ήμουν 10 όταν έπεσε στα χέρια μου ένα παλιό το βιβλίο του πατέρα Le Phare du bout du monde με πολύ ωραίες φωτογραφίες, λίγο αργότερα ήρθε σπίτι "Ο Φάρος στην Άκρη του Κόσμου" έκδοση της "Ατλαντίδας" (Πεχλιβανίδη) και μετά το κόκκινο (εκδοτικός οίκος "Αστήρ"). Για την ιστορία πρόκειται για μυθιστόρημα του Γάλλου " πατέρας της επιστημονικής φαντασίας" Ιουλίου Βερν που γράφτηκε το 1901 και εκδόθηκε μετά τον θάνατό του (1905) με φαροφύλακες σε ένα απομονωμένο νησί που πολεμούν εναντίον πειρατών. Τοποθεσία
Isla de los Estados (νήσος Εστάδος) _Faro de San Juan de Salvamento (φάρος Αι Γιάννη του Σωτήρος), στομακρινό Αρχιπέλαγος της Tierra del Fuego (Γης του Πυρός __μεγάλο νησιωτικό αρχιπέλαγος στο νοτιότερο άκρο της Νοτίου Αμερικής, γνωστό ως "το τέλος του κόσμου", που χωρίζεται ανάμεσα σε Χιλή και Αργεντινή, διαθέτοντας μοναδική άγρια φύση.

Ο _γνωστός σε όλους μας φάρος είναι (ήταν) ένα ειδικής και τυποποιημένης κατασκευής ορατό από μακριά κτίσμα με το άνω μέρος ειδικό μηχανισμό φωτοβολίας για την ασφαλή ναυσιπλοΐα. Σημαντικοί κοντινοί μας   στην αρχαιότητα ο Φάρος της Αλεξάνδρειας και ο Κολοσσός της Ρόδου. Κάποτε ήταν αναγκαστικά επανδρωμένοι με τους θρυλικούς φαροφύλακες, σήμερα είναι πλέον όλα αυτόματα και το οπτικό τύπου Φρενέλ διοπτρικό στοιχείο (με επάλληλους οριζόντιους και κάθετους ομόκεντροι δακτυλίους περιμετρικά) έχει αντικατασταθεί με leds που "κάνουν παιχνίδι", ενώ τελευταία άρχισαν να λειτουργούν και φάροι με ατομική ενέργεια. Πέρα βέβαια από το γεγονός ότι τα σύγχρονα σκάφη __ακόμη και τα μικρά, έχουν πολύ εξελιγμένα συστήματα πλοήγησης (αυτόματο πιλότο κλπ) που κάνουν τους φάρους διακοσμητικούς

Κάθε φάρος πάντως φέρει όνομα (συνήθως της περιοχής εγκατάστασης), και γεωγραφικό στίγμα, επίσης το ύψος του (της φωτιστικής εστίας του από της μέσης πλήμμης της στάθμης της θάλασσας) και  περιοδικότητα διαδοχής φωτοβολίας και σκότους (περίοδος, που μετριέται σε λεπτά ή δευτερόλεπτα). Στους ναυτικούς χάρτες οι φάροι συμβολίζονται με κόκκινο μικρό κύκλο ή με αστερίσκο συνοδευόμενο με κόκκινο λοβό στη γεωγραφική του θέση. Είδη | ανάλογα του χαρακτηριστικού τους ¡ Σταθερού φωτός (Fixed/F με συνεχές φως και σταθερής έντασης) ¡ Αναλάμποντες (Flashing/Fl με περιοδικό ζωηρό φως διάρκειας μικρότερης του σκότους) ¡ Διαλείποντες (Occulting/Occ με περιοδικό σταθερό φως διάρκειας μεγαλύτερης ή ίσης του σκότους) ¡ Εκλάμποντες (Quick Flashing/Qk.Fl _ή τάχιστα αναλάμποντες, κοινώς "σπίθες". Ο αριθμός των αναλαμπών τους υπερβαίνει τις 60/λεπτό) ¡ Με δέσμη αναλαμπών (Group Flashing/Gr.Fl. που εκπέμπουν περιοδικά ομάδα 2 ή περισσοτέρων αναλαμπών ¡ Με δέσμη διαλείψεων (Gr.Occ. _εκπέμπουν περιοδικά ομάδα 2 ή περισσοτέρων διαλείψεων) ¡ Με δέσμη εκλάμψεων (Interrupted quick Flashing/I.Qk.Fl. οι τάχιστα αναλάμποντες επί 4 sec και που διακόπτουν επί 4 sec) ¡ καθώς και συνδυασμοί. Επίσης ανάλογα του χρώματος φωτός που εκπέμπουν οι φάροι διακρίνονται σε: λευκούς (White/W), ερυθρούς (Red/R), πράσινους (Green/G) και εναλλάσσοντες όταν κάποιοι εναλλάσσουν το χρώμα τους (Alternating/Alt). Τέλος υφίστανται και οι φάροι που εκπέμπουν με βραχείες αναλαμπές μακράς διάρκειας καλούμενοι (Short-long Flashing/S-L Fl _-βραχειών και μακρών αναλαμπών). Πολλοί δεν είναι "περίβλεπτοι" (ορατοί δλδ απ΄ όλα τα σημεία του ορίζοντα) παρουσιάζοντας σκοτεινό τομέα (obscured sector). Άλλοι πάλι παρουσιάζουν τομείς διαφορετικών χρωμάτων προκειμένου να επιδείξουν ελεύθερη πλεύσιμη περιοχή, με πράσινο χρώμα, και τα αβαθή ή κάποια ξέρα ή ναυάγιο με ερυθρό χρώμα. Τέλος υφίστανται και οι φανοί καλούμενοι direction lights που δεικνύουν λευκό φως σε διαπλεύσιμο χώρο των στενών εισόδων λιμένων και ερυθρό ή πράσινο εκατέρωθεν της εισόδου __"Green to green, red to red, go ahead" __"Πράσινο σε πράσινο, κόκκινο σε κόκκινο, προχωρήστε" Τέλος η ισχύς των φάρων (power of lights) αποτελεί μια ένδειξη της λαμπρότητάς τους, δλδ της φωτιστικής τους ικανότητας που εκφράζεται σε "κηρία" (candles) και αποτελεί στοιχείο της ταυτότητάς τους. Το 1955 οι φάροι που λειτουργούσαν στην Ελλάδα ανέρχονταν σε 470 εκ των οποίων οι 93 ήταν επιτηρούμενοι και οι υπόλοιποι αυτόματοι, με έλλειψη όπως πάντα προσωπικού (οργανικές θέσεις μόνο 320).
                        Περισσότερα εδώ
                  Lighthouse
Φάρος Farol Faro Phare __
Με εξαίρεση Ρώσικα Маяк και Γερμανικά  Leuchtturm ο "φάρος" αποτελεί διαχρονικό ελληνικής ρίζας δάνειο (ελληνιστική κοινή φάρος, αρχαία ελληνική Φάρος (νησί) αιγυπτιακά Φάρος ένα  νησάκι έξω από την Αλεξάνδρεια (το "μεγάλο σπίτι"). Το όνομα εμφανίζεται ήδη στον Όμηρο,  πολλούς αιώνες πριν  ιδρυθεί η Αλεξάνδρεια. Στην Οδύσσεια διαβάζουμε: νῆσος ἔπειτά τις ἔστι πολυκλύστῳ ἐνὶ πόντῳ Αἰγύπτου προπάροιθε, Φάρον δέ ἑ κικλήσκουσι,  δλδ: "Στη θάλασσα είναι ένα νησί την πολυκυματούσα, μπροστά μπροστά στην Αίγυπτο και Φάρο τ’ ονομάζουν" (μετάφραση του Ζ. Σιδέρη).
Νησίον δὲ τὸ ἀντικρὺ Φάρος ὀνομασίαν | εἶχεν, ὅθεν καὶ πύργον του μὲ κλῆσιν τὴν ἰδίαν | ὠνόμασαν καὶ ἐξ αὐτοῦ ὅλοι οἱ πύργοι φάροι | λέγονται, οἵπερ ἔχουσι τὴν νύκτα φῶς φανάρι, ἵνα οἱ ἀρμενίζοντες βλέπουσι τὸ μπογάζι, ὁπόταν εἶναι ταραχή, φορτούνα τοὺς πειράζει.
Οι αρχαίοι ετυμολογούσαν τον Φάρο από το φέρω ή από το φαίνομαι, αλλά ολοφάνερα πρόκειται για εξελληνισμό κάποιας ντόπιας λέξης. Όταν ιδρύθηκε η Αλεξάνδρεια κι έγινε σπουδαία πόλη, για να βοηθιούνται τα  πλοία να  την  προσεγγίσουν, επειδή η γη ήταν γύρω  εντελώς επίπεδη και δεν  έδινε σημάδια, πάνω στο νησάκι χτίστηκε ένας πύργος ύψους 120μ, από τον Σώστρατο τον  Κνίδιο. Στην κορυφή του είχε έναν καθρέφτη που αντανακλούσε το φως του ήλιου και τη  νύχτα άναβαν φωτιά. Από το όνομα του νησιού πήρε το όνομά της και αυτή η κατασκευή,  και ονομάστηκε φάρος. Να πούμε εδώ ότι στα αρχαία ελληνικά υπήρχε κι άλλη  λέξη φάρος, για την ακρίβεια φ
ãρος (με περισπωμένη), που ήταν ένα ύφασμα και μετά ένα είδος χιτώνα. Αργότερα που χάθηκε η διάκριση μακρών και βραχέων το φάρος αυτό το γράφανε και με οξεία.
Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας ήταν  ένα θαυμαστό έργο, ένα από τα 7 Θαύματα του αρχαίου κόσμου.  Έμεινε μάλιστα έως τον 14ο αιώνα,  οπότε και καταστράφηκε από σεισμό. Από αυτόν, άρχισαν να ονομάζονται  φάροι και οι ανάλογες κατασκευές αλλού, κι έτσι γεννήθηκε λέξη φάρος με τη σημασία τη σημερινή.
                      Φάρος
Πύργος, κτίριο ή άλλος τύπος φυσικής κατασκευής που έχει σχεδιαστεί για να εκπέμπει φως από ένα σύστημα λαμπτήρων και φακών ως ναυτικό βοήθημα για τους ναυτικούς στη θάλασσα ή σε εσωτερικές πλωτές οδούς. Οι φάροι σηματοδοτούν επικίνδυνες ακτές, επικίνδυνα ύφαλα, βράχους και ασφαλείς εισόδους σε λιμάνια. Βοηθούν επίσης στην αεροπλοΐα. Κάποτε χρησιμοποιούνταν ευρέως, αλλά ο αριθμός των λειτουργικών φάρων έχει μειωθεί λόγω του κόστους συντήρησης και της εμφάνισης πολύ φθηνότερων, πιο εξελιγμένων και πιο αποτελεσματικών ηλεκτρονικών συστημάτων πλοήγησης.
                Ιστορία \ Αρχαίοι φάροι
Πριν από την ανάπτυξη σαφώς καθορισμένων λιμανιών, οι ναυτικοί καθοδηγούνταν από φωτιές που ήταν χτισμένες στις κορυφές των λόφων. Δεδομένου ότι η ανύψωση της φωτιάς βελτίωνε την ορατότητα, η τοποθέτηση της σε μια "πλατφόρμα" έγινε μια πρακτική που οδήγησε στην ανάπτυξη του φάρου. Στην αρχαιότητα, λειτουργούσε περισσότερο ως δείκτης εισόδου σε λιμάνια παρά ως προειδοποιητικό σήμα για υφάλους και ακρωτήρια, σε αντίθεση με πολλούς σύγχρονους. Η πιο διάσημη κατασκευή από την αρχαιότητα ήταν ο Φάρος της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο, ο οποίος κατέρρευσε μετά από μια σειρά σεισμών μεταξύ 956 και 1323.
Ο άθικτος Torre de Hércules (Πύργος του Ηρακλή) στην
A Coruña της Ισπανίας δίνει μια εικόνα για την κατασκευή αρχαίων φάρων. Άλλα στοιχεία για φάρους υπάρχουν σε απεικονίσεις νομισμάτων και ψηφιδωτών, πολλά από τα οποία αναπαριστούν τον φάρο στην Όστια. Υπάρχουν επίσης νομίσματα από την Αλεξάνδρεια, την Όστια και τη Λαοδίκεια στη Συρία.
                    Σύγχρονες κατασκευές
Η σύγχρονη εποχή των φάρων ξεκίνησε στις αρχές του 18ου αιώνα, καθώς ο αριθμός τους αυξήθηκε σημαντικά λόγω των πολύ υψηλότερων επιπέδων διατλαντικού εμπορίου. Οι πρόοδοι στη δομική μηχανική και ο νέος και αποτελεσματικός εξοπλισμός φωτισμού επέτρεψαν τη δημιουργία μεγαλύτερων και πιο ισχυρών φάρων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ήταν εκτεθειμένοι στη θάλασσα. Η λειτουργία των φάρων άλλαξε σταδιακά από την ένδειξη λιμένων στην παροχή ορατής προειδοποίησης για κινδύνους στη ναυτιλία, όπως βράχοι ή ύφαλοι.
Οι Eddystone Rocks (ομάδα βράχων που έχει σαρωθεί από τη θάλασσα και διαβρωθεί 9 μίλια ΝΔ του Rame Head στην Κορνουάλη της Αγγλίας). Για αιώνες, αποτελούν κίνδυνο για τα πλοία στις προσεγγίσεις προς τη Μάγχη και το λιμάνι του Πλύμουθ. Υπήρχαν τέσσερις φάροι στους βράχους Eddystone. Ο πρώτος που κατασκευάστηκε εκεί ήταν μια απλή οκταγωνική ξύλινη κατασκευή, αγκυροβολημένη σε 12 σιδερένιες δοκούς στερεωμένες στο βράχο, και χτίστηκε από τον Henry Winstanley από το 1696 έως το 1698. Ο φάρος του ήταν ο πρώτος πύργος στον κόσμο που ήταν πλήρως εκτεθειμένος στην ανοιχτή θάλασσα.
Ο πολιτικός μηχανικός John Smeaton ανακατασκεύασε τον φάρο από το 1756 έως το 1759. Ο πύργος του σηματοδότησε ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός στο σχεδιασμό των φάρων και παρέμεινε σε χρήση μέχρι το 1877. Μοντελοποίησε το σχήμα του φάρου του σε αυτό της βελανιδιάς, χρησιμοποιώντας γρανιτένια μπλοκ. Ανακάλυψε ξανά και χρησιμοποίησε τον "υδραυλικό ασβέστη", μια μορφή σκυροδέματος που πήζει κάτω από το νερό που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι, και ανέπτυξε μια τεχνική στερέωσης των γρανιτένιων μπλοκ μεταξύ τους χρησιμοποιώντας αρθρώσεις χελιδονοουράς και μαρμάρινους πείρους _ Ο υδραυλικός ασβέστης (HL) είναι ένας γενικός όρος για μια ποικιλία ασβέστη διαφορετική από το οξείδιο του ασβεστίου (άσβεστος) που πήζει με ενυδάτωση και αποτελείται από πυριτικό και αργιλικό ασβέστιο, ενώσεις που μπορούν να σκληρυνθούν σε επαφή με το νερό. Αντίθεση με το υδροξείδιο του ασβεστίου, (σβησμένος ασβέστης) και χρησιμοποιείται για την παρασκευή ασβεστοκονιάματος, το οποίο πήζει με ενανθράκωση (επαναπορροφώντας διοξείδιο του άνθρακα _CO2 από τον αέρα). Το χαρακτηριστικό της χελιδονοουράς χρησίμευσε για τη βελτίωση της δομικής σταθερότητας, αν και ο Smeaton έπρεπε επίσης να μειώσει το πάχος του πύργου προς την κορυφή, για την οποία καμπύλωσε τον πύργο προς τα μέσα σε μια απαλή κλίση. Αυτό το προφίλ είχε το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι επέτρεπε σε μέρος της ενέργειας των κυμάτων να διαχέεται κατά την πρόσκρουση με τα τοιχώματα. Ο φάρος του ήταν το πρωτότυπο για τον σύγχρονο φάρο και επηρέασε όλους τους μεταγενέστερους μηχανικούς. Μια τέτοια επιρροή ήταν ο Robert Stevenson, ο ίδιος μια σημαντική προσωπικότητα στην ανάπτυξη του σχεδιασμού και της κατασκευής φάρων. Το μεγαλύτερο επίτευγμά του ήταν η κατασκευή του
Bell Rock Lighthouse το 1810, ένα από τα πιο εντυπωσιακά κατορθώματα της μηχανικής της εποχής. Αυτή η κατασκευή βασίστηκε στο σχέδιο του Smeaton, αλλά με πολλά βελτιωμένα χαρακτηριστικά, όπως η ενσωμάτωση περιστρεφόμενων φώτων, που εναλλάσσονταν μεταξύ κόκκινου και λευκού. Ο Stevenson εργάστηκε για το Northern Lighthouse Board για σχεδόν πενήντα χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων σχεδίασε και επέβλεψε την κατασκευή και αργότερα τη βελτίωση πολυάριθμων φάρων. Καινοτόμησε στην επιλογή των πηγών φωτός, των βάσεων, του σχεδιασμού ανακλαστήρων, της χρήσης φακών Fresnel και στα συστήματα περιστροφής και ολίσθησης, παρέχοντας στους φάρους μεμονωμένες υπογραφές που τους επέτρεπαν να αναγνωρίζονται από τους ναυτικούς. Εφηύρε επίσης το κινητό βραχίονα και τον γερανό ισορροπίας ως απαραίτητο μέρος για την κατασκευή του φάρου.
Ο Αλεξάντερ Μίτσελ σχεδίασε τον πρώτο φάρο με κοχλιωτούς πασσάλους – ο φάρος του χτίστηκε σε πασσάλους που βιδώνονταν στον αμμώδη ή λασπώδη βυθό της θάλασσας. Η κατασκευή του σχεδίου του ξεκίνησε το 1838 στις εκβολές του Τάμεση και ήταν γνωστός ως φάρος Maplin Sands, και άναψε για πρώτη φορά το 1841. Αν και η κατασκευή του ξεκίνησε αργότερα, ο φάρος Wyre στο Φλίτγουντ του Λάνκασαϊρ ήταν ο πρώτος που άναψε (1840).

                          Βελτιώσεις φωτισμού
Μέχρι το 1782 η πηγή φωτισμού ήταν γενικά ξύλινες πυρές ή αναμμένος άνθρακας. Η λάμπα Argand, που εφευρέθηκε το 1782 από τον Ελβετό επιστήμονα Aimé Argand, έφερε επανάσταση στον φωτισμό των φάρων με τη σταθερή άκαπνη φλόγα της. Χρησιμοποιήθηκαν πρώιμα μοντέλα __τριμμένο γυαλί το οποίο μερικές φορές ήταν χρωματισμένο γύρω από το φυτίλι. Τα μεταγενέστερα χρησιμοποιούσαν ένα μανδύα από διοξείδιο του θορίου αιωρούμενο πάνω από τη φλόγα, δημιουργώντας ένα φωτεινό, σταθερό φως. Η λάμπα Argand χρησιμοποιούσε λάδι φάλαινας, κράμβη, ελαιόλαδο ή άλλο φυτικό έλαιο ως καύσιμο, που τροφοδοτούνταν από ένα σύστημα βαρύτητας από μια δεξαμενή τοποθετημένη πάνω από τον καυστήρα. Η λάμπα κατασκευάστηκε για πρώτη φορά από τον Matthew Boulton, σε συνεργασία με τον Ζαν-Ρομπέρ Αργκάν, το 1784, και έγινε το πρότυπο για τους φάρους για πάνω από έναν αιώνα. Ο Φάρος Souter ήταν ο πρώτος φάρος που χρησιμοποίησε με επιτυχία ηλεκτρικό φως το 1875. Οι λάμπες τόξου άνθρακα του φάρου τροφοδοτούνταν από ένα ατμοκίνητο μαγνήτη. Ο John Richardson Wigham ήταν ο πρώτος που ανέπτυξε ένα σύστημα για φωτισμό αερίου των φάρων. Ο βελτιωμένος καυστήρας αερίου 'crocus' που στον Φάρο Baily (Δουβλίνο Ιρλανδίας, κοντά στην πόλη του Δουβλίνου), ήταν 13 φορές πιο ισχυρός από το πιο λαμπρό φως που ήταν γνωστό τότε. Ο καυστήρας ατμοποιημένου πετρελαίου εφευρέθηκε το 1901 από τον Arthur Kitson και βελτιώθηκε από τον David Hood στο Trinity House. Το καύσιμο εξατμιζόταν σε υψηλή πίεση και καίγονταν για να θερμανθεί ο μανδύας, δίνοντας μια απόδοση πάνω από έξι φορές μεγαλύτερη από τη φωτεινότητα των παραδοσιακών λαμπτήρων λαδιού. Η χρήση αερίου ως φωτιστικού έγινε ευρέως διαθέσιμη με την εφεύρεση του φωτός Dalén από τον Σουηδό μηχανικό Gustaf Dalén. Χρησιμοποίησε το Agamassan (Aga), ένα υπόστρωμα, για να απορροφήσει το αέριο, επιτρέποντας την αποθήκευση και, ως εκ τούτου, τη χρήση του αερίου με ασφάλεια. Ο Dalén εφηύρε επίσης την "ηλιακή βαλβίδα", η οποία ρύθμιζε αυτόματα το φως και το έσβηνε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η τεχνολογία ήταν η κυρίαρχη πηγή φωτός στους φάρους από το 1900 έως τη 10ετία του 1960, όταν ο ηλεκτρικός φωτισμός είχε γίνει κυρίαρχος.
                       Οπτικά συστήματα
Με την ανάπτυξη του σταθερού φωτισμού της λάμπας Argand, η εφαρμογή οπτικών φακών για την αύξηση και την εστίαση της έντασης του φωτός έγινε πρακτική δυνατότητα. Ο William Hutchinson ανέπτυξε το πρώτο πρακτικό οπτικό σύστημα το 1777, γνωστό ως κατοπτρικό. Αυτό το στοιχειώδες σύστημα ουσιαστικά ευθυγράμμισε το εκπεμπόμενο φως σε μια συγκεντρωμένη δέσμη, αυξάνοντας έτσι σημαντικά την ορατότητα του. Η δυνατότητα εστίασης του φωτός οδήγησε στις πρώτες περιστρεφόμενες δέσμες φάρων, όπου το φως θα εμφανιζόταν στους ναυτικούς ως μια σειρά από διαλείπουσες λάμψεις. Έγινε επίσης δυνατή η μετάδοση σύνθετων σημάτων χρησιμοποιώντας τις λάμψεις φωτός.
Ο Γάλλος φυσικός και μηχανικός Augustin-Jean Fresnel ανέπτυξε τον πολυτμηματικό φακό Fresnel για χρήση σε φάρους. Ο σχεδιασμός του επέτρεψε την κατασκευή φακών μεγάλου διαφράγματος και μικρής εστιακής απόστασης, χωρίς τη μάζα και τον όγκο υλικού που θα απαιτούσε ένας φακός συμβατικού σχεδιασμού. Ένας φακός Fresnel μπορεί να κατασκευαστεί πολύ λεπτότερος από έναν συγκρίσιμο συμβατικό φακό, σε ορισμένες περιπτώσεις παίρνοντας τη μορφή ενός επίπεδου φύλλου και μπορεί επίσης να συλλάβει περισσότερο πλάγιο φως από μια πηγή φωτός, επιτρέποντας έτσι στο φως από έναν φάρο εξοπλισμένο με έναν τέτοιο φακό να είναι ορατό σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
Ο πρώτος φακός Fresnel χρησιμοποιήθηκε το 1823 στον φάρο Cordouan στο στόμιο του εκβολέα του Gironde. Το φως του μπορούσε να φανεί από απόσταση μεγαλύτερη των 20 μιλίων. Η εφεύρεση του Fresnel αύξησε τη φωτεινότητα του φανού του φάρου κατά τέσσερα και το σύστημά του εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως.

                    Σύγχρονοι φάροι
Η εισαγωγή της ηλεκτροδότησης και των αυτόματων αλλαγών φανών άρχισε να καθιστά τους φαροφύλακες παρωχημένους. Για πολλά χρόνια, οι φάροι εξακολουθούσαν να έχουν φαροφύλακες, εν μέρει επειδή οι φαροφύλακες μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως υπηρεσία διάσωσης, εάν ήταν απαραίτητο. Οι βελτιώσεις στη θαλάσσια ναυσιπλοΐα και ασφάλεια, όπως το Παγκόσμιο Σύστημα Εντοπισμού Θέσης (GPS), οδήγησαν στη σταδιακή κατάργηση των μη αυτοματοποιημένων φάρων σε όλο τον κόσμο. 

  

Αν και αρκετοί έκλεισαν λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια, ο Καναδάς εξακολουθεί να διατηρεί 51 φάρους με προσωπικό, κατανεμημένους περίπου ομοιόμορφα στις ανατολικές και δυτικές ακτές, συμπεριλαμβανομένου του νησιού Machias Seal, το οποίο διαθέτει προσωπικό για να διεκδικήσει την καναδική κυριαρχία. Οι υπόλοιποι σύγχρονοι φάροι συνήθως φωτίζονται από ένα μόνο σταθερό φως που αναβοσβήνει και τροφοδοτείται από ηλιακές μπαταρίες και είναι τοποθετημένος σε έναν χαλύβδινο σκελετό πύργου. Όπου η απαίτηση ισχύος είναι πολύ μεγάλη για την ηλιακή ενέργεια μόνο, παρέχεται κυκλική φόρτιση της μπαταρίας από μια γεννήτρια ντίζελ. Η γεννήτρια τίθεται σε χρήση μόνο όταν η μπαταρία χρειάζεται φόρτιση, εξοικονομώντας καύσιμα και αυξάνοντας τις περιόδους μεταξύ των συντηρήσεων.
                    Διάσημοι κατασκευαστές
Ο John Smeaton είναι αξιοσημείωτος για το σχεδιασμό του τρίτου και πιο διάσημου φάρου Eddystone, αλλά ορισμένοι κατασκευαστές είναι γνωστοί για το έργο τους στην κατασκευή πολλαπλών φάρων. Η οικογένεια Stevenson (Robert, Alan, David, Thomas, David Alan και Charles) έκαναν την κατασκευή φάρων ένα επάγγελμα τριών γενεών στη Σκωτία. Ο Ρίτσαρντ Χένρι Μπράντον σχεδίασε και κατασκεύασε 26 ιαπωνικούς φάρους στην Ιαπωνία της εποχής Μεϊτζί, οι οποίοι έγιναν γνωστοί ως τα «παιδιά» του Μπράντον. Ο τυφλός Ιρλανδός Αλεξάντερ Μίτσελ εφηύρε και κατασκεύασε αρκετούς φάρους με κοχλιωτούς πασσάλους. Ο Άγγλος Τζέιμς Ντάγκλας χρίστηκε ιππότης για το έργο του στον τέταρτο Φάρο Έντιστοουν.
Ο Υπολοχαγός Τζορτζ Μιντ του Σώματος Μηχανικών του Στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών κατασκεύασε πολυάριθμους φάρους κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού και του Κόλπου πριν αποκτήσει ευρύτερη φήμη ως ο νικηφόρος στρατηγός στη Μάχη του Γκέτισμπεργκ. Ο Συνταγματάρχης Ορλάντο Μ. Πόε, μηχανικός του Στρατηγού Γουίλιαμ Τεκούμσε Σέρμαν στην πολιορκία της Ατλάντα, σχεδίασε και κατασκεύασε μερικούς από τους πιο εξωτικούς φάρους στις πιο δύσκολες τοποθεσίες στις Μεγάλες Λίμνες των ΗΠΑ.
Ο Γάλλος αξιωματικός του εμπορικού ναυτικού Μάριους Μισέλ Πασά κατασκεύασε σχεδόν εκατό φάρους κατά μήκος των ακτών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μια περίοδο είκοσι ετών μετά τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853–1856).

                          Τεχνολογία
Σε έναν φάρο, η πηγή φωτός ονομάζεται λάμπα (είτε ηλεκτρική είτε τροφοδοτούμενη με πετρέλαιο) και το φως συγκεντρώνεται, εάν χρειάζεται, από τον φακό ή το οπτικό. Οι πηγές ενέργειας για τους φάρους στον 20ό-21ο αιώνα ποικίλλουν.
                            Ενέργεια
Αρχικά φωτιζόμενη από ανοιχτές φωτιές και αργότερα από κεριά, η λάμπα Argand με κοίλο φυτίλι και ο παραβολικός ανακλαστήρας εισήχθησαν στα τέλη του 18ου αιώνα. Το πετρέλαιο φάλαινας χρησιμοποιούνταν επίσης με φυτίλια ως πηγή φωτός. Η κηροζίνη έγινε δημοφιλής τη δεκαετία του 1870 και ο ηλεκτρισμός και το ακετυλένιο που προερχόταν επιτόπου από καρβίδιο του ασβεστίου άρχισαν να αντικαθιστούν την κηροζίνη γύρω στις αρχές του 20ού αιώνα. Το καρβίδιο προωθήθηκε από το φως Dalén, το οποίο άναβε αυτόματα τη λάμπα τη νύχτα και την έσβηνε την αυγή. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, πολλοί απομακρυσμένοι φάροι στην πρωτοπόρα __σύμφωνα με την Encyclopædia Britannica, Σοβιετική Ένωση τροφοδοτούνταν από θερμοηλεκτρικές γεννήτριες ραδιοϊσοτόπων (RTG). Αυτές είχαν το πλεονέκτημα ότι παρείχαν ενέργεια ημέρα ή νύχτα και δεν χρειάζονταν ανεφοδιασμό ή συντήρηση. Ωστόσο, μετά τις ανατροπές τη δεκαετία του 1990, τα περισσότερα από τα επίσημα αρχεία για τις τοποθεσίες και την κατάσταση αυτών των φάρων φέρεται να χάθηκαν. Με την πάροδο του χρόνου, η κατάσταση των RTG στην καπιταλιστική Ρωσία υποβαθμίστηκε, με πολλούς από αυτούς να πέφτουν θύματα βανδαλισμού και κλεφτών για παλιοσίδερα, οι οποίοι μπορεί να μην γνώριζαν το επικίνδυνο ραδιενεργό περιεχόμενο. Τα ενεργειακά αποδοτικά φώτα LED μπορούν να τροφοδοτούνται από ηλιακούς συλλέκτες, με μπαταρίες αντί για γεννήτρια ντίζελ για εφεδρική χρήση.
                               Πηγή φωτός
Πολλές εγκαταστάσεις φακών Fresnel έχουν αντικατασταθεί από περιστρεφόμενους αεροφάρους, οι οποίοι απαιτούν λιγότερη συντήρηση. Στους σύγχρονους αυτοματοποιημένους φάρους, το σύστημα των περιστρεφόμενων φακών συχνά αντικαθίσταται από ένα φως υψηλής έντασης που εκπέμπει σύντομες πανκατευθυντικές λάμψεις, συγκεντρώνοντας το φως στον χρόνο και όχι στην κατεύθυνση. Αυτά τα φώτα είναι παρόμοια με τα φώτα εμποδίων που χρησιμοποιούνται για να προειδοποιούν τα αεροσκάφη για ψηλές κατασκευές. Μεταγενέστερες καινοτομίες ήταν τα φώτα Vega και πειράματα με πάνελ διόδων εκπομπής φωτός (LED). Τα LED, τα οποία χρησιμοποιούν λιγότερη ενέργεια και είναι πιο εύκολα στη συντήρηση, είχαν τεθεί σε ευρεία χρήση από το 2020. Σε Αγγλία και Ιρλανδία, ~ 1/3 των φάρων είχαν μετατραπεί από πηγές φωτός πυρακτώσεως σε LED και η μετατροπή συνεχίστηκε με ~3 ετησίως. Οι πηγές φωτός έχουν σχεδιαστεί για να αναπαράγουν το χρώμα και τον χαρακτήρα του παραδοσιακού φωτός όσο το δυνατόν πιο πιστά. Η αλλαγή συχνά δεν γίνεται αντιληπτή από τους ανθρώπους της περιοχής, αλλά μερικές φορές μια προτεινόμενη αλλαγή οδηγεί σε εκκλήσεις για τη διατήρηση του παραδοσιακού φωτός, συμπεριλαμβανομένης σε ορισμένες περιπτώσεις μιας περιστρεφόμενης δέσμης. Ένα τυπικό σύστημα LED σχεδιασμένο για να ταιριάζει στο παραδοσιακό περίβλημα φακού Fresnel του 19ου αιώνα αναπτύχθηκε από το Trinity House και άλλες αρχές φάρων (κοστίζει ~20.000€, ανάλογα με τη διαμόρφωση) Έχει μεγάλα πτερύγια για την απαγωγή της θερμότητας. Η διάρκεια ζωής της πηγής φωτός LED είναι 50-100.000 ώρες, σε σύγκριση με περίπου 1.000 ώρες για μια πηγή νήματος.
Φως λέιζερ
Πειραματικές εγκαταστάσεις φώτων λέιζερ, είτε σε υψηλή ισχύ για την παροχή μιας γραμμής φωτός στον ουρανό είτε, χρησιμοποιώντας χαμηλή ισχύ, που απευθύνονται σε ναυτικούς, έχουν εντοπίσει προβλήματα αυξημένης πολυπλοκότητας στην εγκατάσταση και τη συντήρηση και υψηλές απαιτήσεις ισχύος. Η πρώτη πρακτική εγκατάσταση, το 1971 στον φάρο Point Danger (Κουίνσλαντ), αντικαταστάθηκε από ένα συμβατικό φως μετά από τέσσερα χρόνια, επειδή η δέσμη ήταν πολύ στενή για να είναι εύκολα ορατή.
Χαρακτηριστικά φωτός: Στα σχέδια, ένας παρατηρητής, αντί να βλέπει ένα συνεχές ασθενές φως, βλέπει ένα φωτεινότερο φως σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Αυτές οι στιγμές έντονου φωτός είναι διατεταγμένες για να δημιουργήσουν ένα χαρακτηριστικό ή μοτίβο συγκεκριμένο για το φάρο. Για παράδειγμα, οι λάμψεις του Φάρου Scheveningen διαρκούν εναλλάξ 2,5 και 7,5 δευτερόλεπτα. Ορισμένα φώτα έχουν τομείς συγκεκριμένου χρώματος (συνήθως σχηματίζονται από χρωματιστά τζάμια στο φανάρι) για να διακρίνουν τις ασφαλείς περιοχές νερού από τα επικίνδυνα ρηχά νερά. Οι σύγχρονοι φάροι έχουν συχνά μοναδικούς ανακλαστήρες ή αναμεταδότες RACON επομένως η υπογραφή ραντάρ του φωτός είναι επίσης μοναδική. (σσ. RAdar beaCON: ειδικοί ηλεκτρονικοί πομποί-δέκτες transponders) που όταν ενεργοποιηθούν από το σήμα ενός πλοίου, εκπέμπουν αυτόματα ένα χαρακτηριστικό μορσικό σήμα, που εμφανίζεται στην οθόνη του ραντάρ, βοηθώντας τον καπετάνιο να αναγνωρίσει με ακρίβεια ένα σημείο ή εμπόδιο).
                               Φακός
Πριν από τα σύγχρονα φώτα strobe (ειδικά φώτα που αναβοσβήνουν με πολύ γρήγορο, επαναλαμβανόμενο και κοφτό ρυθμό και δημιουργούν έντονες και σύντομες λάμψεις φωτός, κάνοντας την κίνηση να φαίνεται σαν να είναι "κολλημένη" σε διαδοχικές στάσεις), οι φακοί χρησιμοποιούνταν για να συγκεντρώνουν το φως από μια συνεχή πηγή. Οι κάθετες ακτίνες φωτός της λάμπας ανακατευθύνονται σε ένα οριζόντιο επίπεδο και οριζόντια το φως εστιάζεται σε Μία ή περισσότερες κατευθύνσεις κάθε φορά, με τη δέσμη φωτός να σαρώνεται γύρω από αυτήν. Ως αποτέλεσμα, εκτός από το να βλέπει την πλευρά της δέσμης φωτός, το φως είναι άμεσα ορατό από μεγαλύτερες αποστάσεις και με ένα αναγνωριστικό χαρακτηριστικό φωτός.
Αυτή η συγκέντρωση φωτός επιτυγχάνεται με ένα περιστρεφόμενο συγκρότημα φακών. Στους πρώτους φάρους, η πηγή φωτός ήταν μια λάμπα κηροζίνης ή, παλαιότερα, μια Argand ζωικού ή φυτικού ελαίου
και οι φακοί περιστρέφονταν από ένα συγκρότημα ωρολογιακού μηχανισμού που κινούνταν με βάρος και τυλίγονταν από τους φαροφύλακες, μερικές φορές και κάθε δύο ώρες (λάμπα Argand: τύπος προηγμένης λυχνίας πετρελαίου/λαδιού που εφευρέθηκε το 1780 από τον Ελβετό φυσικό Aimé Argand και έφερε τότε επανάσταση στον φωτισμό, καθώς ήταν 6-10 φορές φωτεινότερη από τις παλαιότερες καίγοντας καθαρά, χωρίς να βγάζει καπνό ή μυρωδιά). Το συγκρότημα φακών μερικές φορές επέπλεε σε υγρό υδράργυρο για να μειωθεί η τριβή. Στους πιο σύγχρονους φάρους, χρησιμοποιούνταν ηλεκτρικά φώτα και κινητήρες, που γενικά τροφοδοτούνταν από ηλεκτρικές γεννήτριες ντίζελ. Αυτά παρείχαν επίσης ηλεκτρική ενέργεια στους φαροφύλακες.
Η αποτελεσματική συγκέντρωση του φωτός από μια μεγάλη πανκατευθυντική πηγή απαιτεί έναν φακό πολύ μεγάλης διαμέτρου. Αυτό θα απαιτούσε έναν πολύ παχύ και βαρύ φακό εάν χρησιμοποιούνταν ένας συμβατικός. Ο φακός Fresnel (freɪˈnɛl) εστίαζε το 85% του φωτός μιας λάμπας σε σύγκριση με το 20% που εστίαζαν οι παραβολικοί ανακλαστήρες της εποχής. Ο σχεδιασμός του επέτρεπε την κατασκευή φακών μεγάλου μεγέθους και μικρού εστιακού μήκους χωρίς το βάρος και τον όγκο του υλικού στα συμβατικά σχέδια φακών.
Οι φακοί φάρων Fresnel κατατάσσονται κατά σειρά, ένα μέτρο της διαθλαστικής ισχύος, με έναν φακό πρώτης τάξης να είναι ο μεγαλύτερος, πιο ισχυρός και ακριβότερος και έναν φακό έκτης τάξης να είναι ο μικρότερος. Η σειρά βασίζεται στην εστιακή απόσταση του φακού. Ένας φακός πρώτης τάξης έχει το μεγαλύτερο εστιακό μήκος, με τον έκτο να είναι ο μικρότερος. Οι παράκτιοι φάροι χρησιμοποιούν γενικά φακούς πρώτης, δεύτερης ή τρίτης τάξης, ενώ τα φώτα λιμανιών και οι φάροι χρησιμοποιούν φακούς τέταρτης, πέμπτης ή έκτης τάξης. Μερικοί φάροι, όπως αυτοί στο Cape Race, Newfoundland, και στο Makapuu Point, Χαβάη, χρησιμοποίησαν έναν πιο ισχυρό υπερακτινοβολικό φακό Fresnel που κατασκευάστηκε από την εταιρεία Chance Brothers.
                     Κτιριακά στοιχεία
Ενώ τα κτίρια των φάρων διαφέρουν ανάλογα με την τοποθεσία και τον σκοπό, τείνουν να έχουν κοινά στοιχεία. Ο σταθμός περιλαμβάνει τον πύργο του φάρου και όλα τα βοηθητικά κτίρια, όπως τους χώρους διαβίωσης του φύλακα, το καύσιμο, και το κτίριο σηματοδότησης ομίχλης. Ο ίδιος ο Φάρος αποτελείται από μια δομή πύργου που στηρίζει το δωμάτιο των φαναριών όπου λειτουργεί το φως. Το δωμάτιο των φαναριών είναι το γυάλινο περίβλημα στην κορυφή που περιέχει τη λάμπα και τον φακό. Τα γυάλινα τζάμια καταιγίδας υποστηρίζονται από μεταλλικά muntins (ράβδους υαλοπινάκων) που εκτείνονται κάθετα ή διαγώνια. Στην κορυφή του δωματίου των φαναριών υπάρχει ένας ανεμιστήρας προστασίας από καταιγίδες σχεδιασμένος για να απομακρύνει τον καπνό των λαμπτήρων και τη θερμότητα που συσσωρεύεται στο γυάλινο περίβλημα. Ένα αλεξικέραυνο και ένα σύστημα γείωσης που συνδέονται με την μεταλλική στέγη με τρούλο παρέχουν έναν ασφαλή αγωγό για τυχόν κεραυνούς. Ακριβώς κάτω από το δωμάτιο των φαναριών υπάρχει συνήθως ένα Δωμάτιο Φυλάξεων ή Δωμάτιο Υπηρεσίας όπου φυλάσσονταν καύσιμα και άλλα εφόδια και όπου ο φύλακας ετοίμαζε τα φανάρια για τη νύχτα και συχνά στεκόταν σκοπιά. Οι μηχανισμοί ρολογιού (για την περιστροφή των φακών) βρίσκονταν επίσης εκεί. Σε έναν πύργο φάρου, μια ανοιχτή πλατφόρμα που ονομάζεται στοά βρίσκεται συχνά έξω από το δωμάτιο βάρδιας (Κύρια Στοά) ή Δωμάτιο Φαναριών (Στοά Φαναριών). Αυτή χρησιμοποιούνταν κυρίως για τον καθαρισμό του εξωτερικού των παραθύρων του Δωματίου Φαναριών.
Οι φάροι που βρίσκονται κοντά ο ένας στον άλλο και έχουν παρόμοιο σχήμα είναι συχνά βαμμένοι με ένα μοναδικό μοτίβο, ώστε να μπορούν εύκολα να αναγνωριστούν κατά τη διάρκεια της ημέρας, μια σήμανση γνωστή ως ημερήσια ένδειξη. Το ασπρόμαυρο σπειροειδές μοτίβο του φαρικού στύλου του Cape Hatteras είναι ένα παράδειγμα. Το Race Rocks Light στη δυτική Καναδά είναι βαμμένο σε οριζόντιες ασπρόμαυρες λωρίδες για να ξεχωρίζει στον ορίζοντα.
                      Σχεδιασμός
Για αποτελεσματικότητα, η λάμπα πρέπει να είναι αρκετά υψηλά ώστε να είναι ορατή πριν μπει στον κίνδυνο το πλοίο. Η γεωγραφική εμβέλεια (ή γεωγραφική φωτοβολία) ενός φάρου υπολογίζεται τριγωνομετρικά λόγω της καμπυλότητας της Γης. Η μέγιστη απόσταση ορατότητας __η εμβέλεια του φάρου (d) σε ναυτικά μίλια προκύπτει από το άθροισμα των αποστάσεων του ορίζοντα του φάρου και του παρατηρητή, χρησιμοποιώντας τον τύπο: \ d = 2.08 \ times (\ sqrt (h_f) + \ sqrt (h_p) sqrt  = τετραγωνική ρίζα, όπου h είναι το ύψος πάνω από το νερό d η απόσταση από τον φάρο μέχρι τον ορίζοντα σε ναυτικά μίλια
Όπου βρίσκονται επικίνδυνα ύφαλα μακριά από μια επίπεδη αμμώδη παραλία, ο πρωτότυπος ψηλός παράκτιος φάρος από τοιχοποιία κατασκευάζεται για να βοηθήσει τον πλοηγό να φτάσει στην ξηρά μετά από διάσχιση του ωκεανού. Συχνά αυτοί είναι κυλινδρικοί για να μειώσουν την επίδραση του ανέμου σε ψηλή κατασκευή, όπως το Cape May Light. Μικρότερες εκδοχές αυτού του σχεδιασμού χρησιμοποιούνται συχνά ως φώτα λιμανιού για να σηματοδοτήσουν την είσοδο σε ένα λιμάνι.
Όπου υπάρχει ψηλός βράχος, μια μικρότερη κατασκευή μπορεί να τοποθετηθεί στην κορυφή, όπως στο Horton Point Light. Μερικές φορές, μια τέτοια τοποθεσία πρέπει να είναι πολύ υψηλή, για παράδειγμα κατά μήκος της δυτικής ακτής των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου τα συχνά χαμηλά σύννεφα μπορούν να κρύψουν το φως. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι φάροι τοποθετούνται κάτω από την κορυφή του βράχου για να διασφαλιστεί ότι μπορούν ακόμα να είναι ορατοί στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια περιόδων ομίχλης ή χαμηλών νεφών, όπως στο Point Reyes Lighthouse (ο ιστορικός αυτός φάρος βρίσκεται σε έναν ανεμοδαρμένο, ομιχλώδη βράχο στο δυτικό άκρο της κομητείας Marin στην Καλιφόρνια. Χτισμένος το 1870, διαθέτει ανηφορική διαδρομή 0,75 χιλιομέτρων από το χώρο στάθμευσης και 313 σκαλοπάτια κάτω από τον γκρεμό μέχρι το δωμάτιο με τους φακούς). Ένα άλλο παράδειγμα είναι στο Σαν Ντιέγκο, Καλιφόρνια: Ο φάρος Old Point Loma ήταν πολύ ψηλά και συχνά κρυβόταν από την ομίχλη, γι' αυτό και αντικαταστάθηκε το 1891 με έναν χαμηλότερο, τον φάρο New Point Loma.
Καθώς η τεχνολογία προχωρούσε, οι προκατασκευασμένες σκελετωμένες σιδερένιες ή χαλύβδινες κατασκευές έτειναν να χρησιμοποιούνται για τους φάρους που κατασκευάστηκαν τον 20ό αιώνα. Αυτοί συχνά έχουν έναν στενό κυλινδρικό πυρήνα που περιβάλλεται από μια ανοιχτή δικτυωτή στήριξη, όπως το Finns Point Range Light (κωμόπολη Pennsville της κομητείας Salem του Νιου Τζέρσεϊ. Το φωτιστικό προστέθηκε στο Εθνικό Μητρώο Ιστορικών Τόπων το 1978, για τη σημασία του στη μηχανική και έχει ενσωματωθεί στο Εθνικό Καταφύγιο Άγριας Ζωής Supawna Meadows).
Μερικές φορές ο φάρος πρέπει να κατασκευαστεί μέσα στο ίδιο το νερό. Οι φάροι αυτοί είναι τοιχοποιίες κατασκευασμένες για να αντέχουν στις επιπτώσεις του νερού, όπως ο φάρος Eddystone στη Βρετανία και ο φάρος St. George Reef Light στην Καλιφόρνια. Σε πιο ρηχούς κόλπους, οι σιδηροκατασκευές φάρων με βιδωτούς πασσάλους πακτώνονται στον πυθμένα της θάλασσας και μια χαμηλή ξύλινη κατασκευή τοποθετείται πάνω από το ανοιχτό πλαίσιο, όπως ο φάρος Thomas Point Shoal. Καθώς οι βιδωτοί πασσάλοι μπορούν να διαταραχθούν από τον πάγο, οι χαλύβδινοι φάροι caisson όπως το Orient Point Light χρησιμοποιούνται σε ψυχρά κλίματα (οι φάροι αυτοί είναι ειδικής κατασκευής θαλάσσιοι φάροι των οποίων η βάση εδράζεται σε έναν τεράστιο, κοίλο κύλινδρο ή κιβώτιο _caisson, από χάλυβα ή σκυρόδεμα που κάθεται στον βυθό της θάλασσας. Αφού ποντιστεί στη θέση του, γεμίζεται με τσιμέντο, πέτρες ή άμμο για μέγιστη σταθερότητα). Το Orient Long Beach Bar Light (Bug Light) είναι ένα μείγμα κοχλιωτού πασσάλου που μετατράπηκε σε caisson λόγω της απειλής ζημιάς από πάγο. Σκελετώδεις κοχλιωτοί σιδερένιοι πύργοι με θεμέλια πασσάλου χτίστηκαν στον ύφαλο της Φλόριντα κατά μήκος των Florida Keys, ξεκινώντας με το Carysfort Reef Light το 1852.
Σε νερά πολύ βαθιά ή με πυθμένα πολύ μαλακό για ασφαλή συμβατική κατασκευή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα πλωτό σκάφος με ένα έντονο φως στην κορυφή αντί για έναν κανονικό φάρο τύπου κτιρίου, όπως ο πρώην φάρος Columbia. Τα περισσότερα από αυτά έχουν πλέον αντικατασταθεί από σταθερές πλατφόρμες φωτισμού (όπως το Ambrose Light) παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται για την υπεράκτια εξερεύνηση πετρελαίου.
Φώτα σκόπευσης: Η ευθυγράμμιση δύο σταθερών σημείων στην ξηρά παρέχει στον πλοηγό μια γραμμή θέσης σκόπευση _γραμμή διέλευσης. Τα σκόπευτρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ακριβή ευθυγράμμιση ενός σκάφους μέσα σε ένα στενό κανάλι, όπως πχ. ένα ποτάμι. Με τα ορόσημα μιας σκόπευσης να φωτίζονται με ένα σύνολο σταθερών φάρων, η νυχτερινή πλοήγηση είναι δυνατή.
Σε τέτοιους ζευγαρωμένους φάρους το πλησιέστερο φως αναφέρεται ως φάρος ή εμπρόσθια εμβέλεια και το μακρύτερο οπίσθια εμβέλεια. Το οπίσθιο φως εμβέλειας είναι σχεδόν πάντα ψηλότερο από το μπροστινό. Όταν ένα σκάφος βρίσκεται στη σωστή πορεία, τα δύο φώτα ευθυγραμμίζονται κάθετα, αλλά όταν ο παρατηρητής είναι εκτός θέσης, η διαφορά στην ευθυγράμμιση υποδεικνύει την κατεύθυνση ταξιδιού για τη διόρθωση της πορείας.
                   Τοποθεσία
Οι φάροι μπορεί για διάφορους λόγους να βρίσκονται στην ξηρά ή στην ανοιχτή θάλασσα. Υπεράκτιοι είναι αυτοί που βρίσκονται μακριά από το κράτος κατασκευής χρησιμοποιούνται συνήθως για την προβολή κυριαρχίας ή εδαφικών ισχυρισμών σχετικά με θαλάσσιες αξιώσεις. Παραδείγματα τέτοιων φάρων περιλαμβάνουν τον Φάρο Raffles, ο οποίος διεκδικεί τις νότιες θαλάσσιες αξιώσεις της Σιγκαπούρης, τον φάρο Subi Reef, ο οποίος διεκδικεί την αμφισβητούμενη κινεζική αξίωση για τη Νότια Σινική Θάλασσα, και τον φάρο Machias Seal Island, ο οποίος επιβεβαιώνει την αξίωση του Καναδά στη διαμάχη για τα σύνορά του με τις ΗΠΑ στον Κόλπο του Μέιν και τον Κόλπο του Φάντι. Μπορεί να υπάρχει ένας ύφαλος, ένας ύφαλος ή ένα βυθισμένο νησί αρκετά μίλια από την ξηρά. Ο τρέχων Φάρος Cordouan ολοκληρώθηκε το 1611 \ 4.3μίλια από την ακτή σε μια μικρή νησίδα, αλλά χτίστηκε πάνω σε έναν προηγούμενο που μπορεί να εντοπιστεί και είναι ο παλαιότερος σωζόμενος φάρος στη Γαλλία (Phare de Cordouan, γνωστός και ως "η Ναυαρχίδα των Φάρων". Κατασκευάστηκε μεταξύ 1584 και 1611 στις εκβολές του ποταμού Gironde στον Ατλαντικό, είναι έργο του αρχιτέκτονα Λουί ντε Φουά και από το 2021 αποτελεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO). Συνδέεται με την ηπειρωτική χώρα μέσω ενός υπερυψωμένου μονοπατιού. Ο παλαιότερος σωζόμενος ωκεάνιος υπεράκτιος φάρος είναι ο Φάρος Bell Rock στη Βόρεια Θάλασσα, στα ανοικτά των ακτών της Σκωτίας.
Άλλοι φάροι είναι χτισμένοι σε παράκτια γη, όπως κορυφές βράχων (Φάρος Point Vicente στην Καλιφόρνια), ή μπορεί, όπως ο φάρος στο Withernsea στο East Riding του Yorkshire, στην Αγγλία, να κατασκευαστεί στην ενδοχώρα για να αποφευχθεί ο κίνδυνος κατάρρευσης στη θάλασσα: ο τελευταίος βρίσκεται ~14 μίλι (400μ) από την παραλία.
              Συντήρηση _ "Πέτρα-Στέρηση-Εγκαρτέρηση"
Παντού πλέον αποτελεί ένα βάρος, που τα αστικά κράτη, παραδίδουν σε σπόνσορες μέσω Αρχών Ναυτικής Ασφάλειας, Γενικών Διευθύνσεων γραφείων των Υπουργείων Ναυτιλίας κλπ.
Πρώην ΕΣΣΔ _ευχαριστώ και πάλι Χλόη
Η σοβιετική κυβέρνηση πριν τις ανατροπές και την καπιταλιστική παλινόρθωση κατασκεύασε έναν μεγάλο αριθμό πάνω από 1.000 αυτοματοποιημένων φάρων που τροφοδοτούνταν από θερμοηλεκτρικές γεννήτριες ραδιοϊσοτόπων δλδ με ατομική ενέργεια σε απομακρυσμένες τοποθεσίες στη βόρεια Ρωσία. Λειτουργούσαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς εξωτερική υποστήριξη με μεγάλη αξιοπιστία. Στην πορεία _ με τις ανατροπές, πολλές εγκαταστάσεις φθείρονταν, κλάπηκαν ή βανδαλίστηκαν, ενώ μερικές δεν μπορούν καν να βρεθούν λόγω καταστροφής των αρχείων που λόγω εποχής δεν ήταν δυνατό να είναι ηλεκτρονικά.
Πρόκειται για  γεννήτριες (RTG) – συνήθως Beta-M, που τροφοδοτείται κυρίως από στρόντιο-90, παράγοντας αξιόπιστη θερμότητα που μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια χαμηλής ισχύος μέσω θερμοζευγών. Αυτόνομος Σχεδιασμός: Κατασκευασμένες για να λειτουργούν επί δεκαετίες σε ακραίες βόρειες καιρικές συνθήκες χωρίς ανθρώπινη παρουσία ή εξωτερικό καύσιμο, κατά μήκος της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού για την καθοδήγηση στρατιωτικής και εμπορικής ναυτιλίας. Η οικονομική κατάρρευση προκάλεσε εκτεταμένη παραμέληση. Κλέφτες αποσυναρμολόγησαν μονάδες για παλιοσίδερα, εκθέτοντας συχνά πυρήνες στροντίου υψηλής ραδιενέργειας και υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα από ακτινοβολία ή οξεία ασθένεια

Μετά το 1991, η εγκατάλειψη, η έλλειψη τεκμηρίωσης και η κλοπή μετάλλων οδήγησαν σε σοβαρούς κινδύνους διαρροών ακτινοβολίας, προκαλώντας σημαντικές διεθνείς προσπάθειες ανάκαμψης. Η Ρωσία συνεργάστηκε με ΗΠΑ, Νορβηγία Καναδάς κά μέσω οργανισμών όπως η Rosatom για τη χαρτογράφηση και την ανάκτηση των μονάδων.
Καθώς οι φάροι έγιναν λιγότερο απαραίτητοι για τη ναυσιπλοΐα, πολλές από τις ιστορικές τους κατασκευές αντιμετώπισαν κατεδάφιση ή παραμέληση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες πχ., ο Εθνικός Νόμος για τη Διατήρηση των Ιστορικών Φάρων του 2000 προβλέπει τη μεταβίβαση των κατασκευών σε ιδιωτικές μηΚυΟ
Πολλές ομάδες έχουν σχηματιστεί για την αποκατάσταση και διάσωση φάρων σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Παγκόσμιας Εταιρείας Φάρων που λειτουργεί ως διεθνές δίκτυο και τόπος συνάντησης για ομάδες και άτομα που θέλουν να προστατεύσουν τους φάρους και να διδάξουν στο κοινό τη ναυτική ιστορία. Επειδή τη συντήρηση σε παγκόσμιο επίπεδο των φάρων διαχειρίζονται κυρίως εθνικές ομάδες και όχι ένας ενιαίος ενεργός κεντρικός παγκόσμιος φορέας, οι λάτρεις συνήθως στρέφονται στο "πουθενά", Υπάρχουν και οι φίλοι Εταιρείας Φάρων Ερασιτεχνών Ραδιοφώνων, η οποία στέλνει ερασιτέχνες ραδιοφωνικούς χειριστές για να δημοσιοποιήσουν την ανάγκη διατήρησης απομακρυσμένων φάρων σε όλο τον κόσμο.
Σχετικά με τη χώρα μας η συντήρηση γίνεται με ευθύνη της Υπηρεσίας Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού, με τη συνδρομή χορηγών. Το έργο περιλαμβάνει τεχνικούς ελέγχους, αποκατάσταση πετρόκτιστων μνημείων καθώς και τη λειτουργία των μηχανισμών τους δείτε εδώ

Στο σινεμά πάνω από 100 ταινίες, με πρώτη μία του ... 1909  The Lighthouse Keeper _υπάρχει και 2η λέει η Χλόη The Legend of the Lighthouse με πιο πρόσφατη (2019) του Ρόμπερτ Έγκερς που εδραιώθηκε αμέσως με το ντεμπούτο του στο μεταφυσικό, αιθέριο Witch και με τον Φάρο εκτοξεύεται με ένα κολασμένο ντελίριο τρέλας και παράνοιας, γεμάτο μυθολογικές και λογοτεχνικές αναφορές, τερτίπια του μυαλού και παιχνίδια εξουσίας, γοργόνες και σκοτεινά όνειρα, ιδρώτα και θάνατο. Ασπρόμαυρο, σχεδόν τετράγωνο, γυρισμένο σε 35άρι φιλμ, το φαντασματικό horror του 36χρονου σκηνοθέτη λειτουργεί και ως θεατρικό δωματίου, με τους δύο φαροφύλακες, εξαίσια ερμηνευμένους από τον Γουίλεμ Νταφόου και τον Ρόμπερτ Πάτινσον, εγκλωβισμένους σε ένα ανελέητο κυνήγι με τον χρόνο και την άγρια φύση, σε μια κοπιώδη κατάβαση στον Άδη χωρίς επιστροφή. Έργο δύο προσώπων με δύο όψεις, ο Φάρος ξεκινά ως παραλλαγή του Έντγκαρ Άλαν Πόε και ουσιαστικά εικονογραφεί μελανά τον Χέρμαν Μέλβιλ και τον Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον, προσηλωμένο σταθερά σε έναν σισύφειο διάλογο ανάμεσα στον ψαρωμένο Εφρέμ και στον μπαρουτοκαπνισμένο Τόμας.
Εικαστικά, το κιαροσκούρο του Έγκερς προσθέτει συνεχώς ατμόσφαιρα στη μινιμαλιστική πλοκή (υποψηφιότητα για Όσκαρ Φωτογραφίας στον Γιάριν Μπλάσκε), την ίδια στιγμή που ο πεισματάρης, σαδιστής Νταφόου προκαλεί τον νεαρό βοηθό του σε μια εξέλιξη ανοιχτή και ανατρεπτική.
Έργο δύο προσώπων με δύο όψεις, ο Φάρος ξεκινά ως παραλλαγή του Έντγκαρ Άλαν Πόε και ουσιαστικά εικονογραφεί μελανά τον Χέρμαν Μέλβιλ και τον Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον, προσηλωμένο σταθερά σε έναν σισύφειο διάλογο ανάμεσα στον ψαρωμένο Εφρέμ και στον μπαρουτοκαπνισμένο Τόμας. Το ξύπνημα στον εφιάλτη μοιάζει δίχως αύριο, πνιγμένο στην ένταση και τα σύμβολα, από τον φαλλικό φάρο ως την απόκοσμη γοργόνα, τεστάροντας ανδρισμό και αντοχές με ρόλους που εναλλάσσονται και παραισθήσεις που διαδέχονται η μία την άλλη.
Η ταινία έκλεψε την παράσταση στο 15ήμερο των Σκηνοθετών στο Φεστιβάλ Καννών και η απουσία της από τις κατηγορίες του α' και β' ανδρικού ρόλου, καθώς και της σκηνοθεσίας στα Όσκαρ είναι η κρουστή απόδειξη πως όπως πάντα η Ακαδημία παρέβλεψε μια σημαντική περιοχή του ανεξάρτητου, ανερχόμενου σινεμά.

16 Αυγούστου 2026

Η σφαγή στο Κομμένο Άρτας

16/8/1943 _Κομμένο Άρτας: Το “άγνωστο” ολοκαύτωμα από τα γερμανικά στρατεύματα με 317 νεκρούς (97 παιδιά και 192 γυναίκες) Το φρικτό αυτό έγκλημα ήταν ένα οργανωμένο σχέδιο που στόχο είχε να καμφθεί η αντίσταση του ελληνικού λαού, τη στιγμή που ο απελευθερωτικός αγώνας εναντίον των Γερμανών και Ιταλών καταχτητών είχε φτάσει στο αποκορύφωμά του. Συγκεκριμένα, αφού το γερμανικό μέτωπο άρχισε να καταρρέει, οι Γερμανοί έθεσαν σε εφαρμογή τη χιτλερική αρχή της «αλληλέγγυας ευθύνης» και άρχισαν να διαπράττουν φρικιαστικά εγκλήματα. Θύμα αυτής της θηριωδίας υπήρξε και το Κομμένο, για το οποίο οι φασίστες είχαν πληροφορίες ότι αποτελούσε κέντρο δράσης αντιστασιακών οργανώσεων. Ακολουθεί η περιγραφή της φριχτής ιστορίας του μαρτυρικού χωριού, όπως καταγράφεται στην ιστοσελίδα του χωριού.

Η “επίσκεψη Ζάλμινγκερ”

Στις 12 Αυγούστου του 1943, ημέρα Πέμπτη, λίγο πριν το μεσημέρι, ένα γερμανικό αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε ο ίδιος ο διοικητής του 98ου Συντάγματος της 1ης Ορεινής Μεραρχίας Ορεινών Καταδρομών Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, έφτασε στο Κομμένο, προφανώς για να ερευνήσει αν πράγματι στο χωριό δρούσαν ομάδες ανταρτών. Η «επίσκεψη» Ζάλμινγκερ στο Κομμένο αποτελούσε μέρος των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων του 98ου Συντάγματος στην περιοχή της Ηπείρου, με σκοπό την εξόντωση των ανταρτών και το κάψιμο των χωριών εκείνων για τα οποία υπήρχαν υπόνοιες ότι τους τροφοδοτούν και τους ενισχύουν με οποιονδήποτε τρόπο. Το Κομμένο θα ήταν η συνέχεια της εκδικητικής μανίας και των αντιποίνων που είχαν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν οι Γερμανοί σε βάρος αμάχων και είχαν ήδη μετατρέψει σε ερείπια δεκάδες χωριά της Ηπείρου.
Ακριβώς τη μέρα και την ώρα εκείνη στην πλατεία του χωριού οι αντάρτες του Ε.Δ.Ε.Σ. και του Ε.Λ.Α.Σ. __που λίγο πιο πριν «διαφωνούσαν» για το πώς θα τροφοδοτούνταν με προμήθειες από τους κατοίκους του χωριού, είχαν στήσει τα όπλα τους και κάθονταν κάτω απ’ τα δέντρα. Όταν ο Γερμανός Διοικητής βρέθηκε μπροστά στην εικόνα αυτή, διέταξε τον οδηγό του και έκανε αμέσως στροφή αφήνοντας πίσω τους το χωριό, με την απόλυτη πλέον βεβαιότητα πως οι πληροφορίες του ήταν βάσιμες και δε χωρούσαν την παραμικρή αμφιβολία. Μερικές γυναίκες, μάλιστα, έσπευσαν από φόβο να μαζέψουν και να κρύψουν τα όπλα, αλλά φαίνεται πως η κίνησή τους αυτή έγινε αντιληπτή από τους Γερμανούς.

Από τη στιγμή εκείνη που φεύγουν οι Γερμανοί, αρχίζει για τους κατοίκους του Κομμένου ο τρομερός εφιάλτης. Έντρομοι οι κάτοικοι κουβάλησαν τ’ αγαθά τους και τα ’κρυψαν στα χωράφια τους, στα οποία διανυκτέρευαν και οι ίδιοι, ενώ μια επιτροπή, με επικεφαλής τον πρόεδρο της Κοινότητας Λάμπρο Ζορμπά, μετέβη την επόμενη κιόλας μέρα στην Άρτα και ζήτησε από τις Ιταλικές αρχές και τις συνεργαζόμενες με τους κατακτητές ελληνικές αρχές της πόλης Άρτας να πληροφορηθεί σχετικά με την τύχη του χωριού. Οι αρχές, μάλλον με κάποια αδιαφορία, ίσως διαβεβαίωσαν την επιτροπή πως το χωριό δεν είχε να φοβηθεί τίποτε, γιατί οι αντάρτες δεν ήταν κάτοικοι του Κομμένου. Δεν αποκλείεται, ωστόσο, και η ίδια η επιτροπή να μην είδε με τη δέουσα σοβαρότητα το γεγονός και να μην έδωσε την πρέπουσα σημασία στην τακτική των αντιποίνων που εφάρμοζαν οι Γερμανοί.

Έτσι στις 15 Αυγούστου, ημέρα που κοιμήθηκε η Παναγία Θεοτόκος, γιόρταζαν όπως είχαν συνήθεια το πανηγύρι τους. Και ο Θόδωρος Μάλλιος τέλεσε το γάμο της κόρης του Αλεξάνδρας με το Θεοχάρη Καρίνο από το χωριό Παχυκάλαμος.

Η εξόντωση

Τα χαράματα, ωστόσο, της 16ης Αυγούστου 120 άντρες του 12ου λόχου του 98ου Γερμανικού Συντάγματος, το οποίο έδρευε στην περιοχή της Φιλιππιάδας, μια μικρή κωμόπολη 10 περίπου χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Άρτας, επιβιβάζονται πάνοπλοι στα φορτηγά και σταθμεύουν έξω από το Κομμένο. Αποστολή του 12ου λόχου ήταν η εξόντωση των ανταρτών που δρούσαν στην περιοχή και η εξαφάνιση του χωριού που τους υποστήριζε και τους προμήθευε με τρόφιμα και άλλα απαραίτητα για την αντίστασή τους εναντίον των Γερμανών. Ήδη όμως από την Πέμπτη 12 Αυγούστου ο Διοικητής του 98ου Συντάγματος συνταγματάρχης Γιόζεφ Ζάλμινγκερ σημείωνε στην αναφορά του σχετικά με την επίσκεψή του στο Κομμένο: «Προσωπική αναγνωριστική επιχείρηση διαπίστωσε ότι το Κομμένο (12 χλμ. νότια-νοτιοανατολικά της Άρτας) βρίσκεται στα χέρια συμμοριτών, 25 – 30 άντρες με στολές ερήμου. Προς το παρόν δεν έχουν σχεδιαστεί αντίποινα» (Χ. Φ. Μάγερ, 59) και το Σάββατο 14 Αυγούστου έλαβε διαταγή «να προετοιμάσει αιφνιδιαστική επιχείρηση κατά της διαπιστωμένης συμμορίας στο Κομμένο». (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 60)

Την Κυριακή 15 Αυγούστου συγκέντρωσε τη μονάδα του, για να της ανακοινώσει πως Γερμανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν στο Κομμένο και όφειλαν, γι’ αυτό, να δράσουν αμέσως με σκληρά αντίποινα εναντίον των ανταρτών και ξεκλήρισμα του χωριού που είχαν το λημέρι τους. Οι στρατιώτες δε δέχτηκαν με ιδιαίτερη προθυμία τη διαταγή να συμμετάσχουν εθελοντικά στην επιχείρηση. «Τουλάχιστον δώδεκα–δεκαπέντε άντρες είχαν προσφερθεί εθελοντικά για την επιχείρηση». (Mark Mazower, 226) Έτσι η διαταγή άλλαξε και η επιχείρηση ανατέθηκε στο 12ο λόχο του 98ου Συντάγματος. Διοικητής του 12ου λόχου ήταν ο υπολοχαγός Ρέζερ, πρώην στέλεχος της νεολαίας του Χίτλερ, φανατικός ναζί και αποκαλούμενος Νέρων από κάποιους στρατιώτες. Οι στρατιώτες που έλαβαν μέρος στην επιχείρηση ήταν στο σύνολό τους κληρωτοί. Οι άντρες του 12ου λόχου του 98ου Συντάγματος Πεζικού συγκεντρώθηκαν στις 5.00 το πρωί πάνοπλοι με οβιδοβόλα, πολυβόλα, οπλοπολυβόλα, χειροβομβίδες και καραμπίνες, και επιβιβάστηκαν στα στρατιωτικά αυτοκίνητα, για να διανύσουν μια διαδρομή μιάμισης περίπου ώρας από την κοιλάδα του ποταμού Λούρου ως το Κομμένο.
Αφού πρώτα πήραν το πρωινό τους και τη ρητή διαταγή «κανείς δεν πρέπει να επιζήσει, όλοι στο χωριό πρέπει να εκτελεστούν» (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 67),περικύκλωσαν το χωριό από τρεις πλευρές, αφήνοντας αφύλαχτη τη δυτική πλευρά όπου κυλούσε ο Άραχθος ποταμός, ο οποίος, κατά τη γνώμη του Ρέζερ, αποτελούσε φυσικό εμπόδιο διαφυγής. Όλα οργανώθηκαν με κανονικό σχέδιο μάχης, καθώς για τους Γερμανούς το χωριό ήταν κέντρο ανταρτών, οι οποίοι την ώρα εκείνη βρίσκονταν στον ύπνο μαζί με τους άλλους κατοίκους. Γι’ αυτό και δεν πείραξαν κανέναν και τίποτε πριν δοθεί το σύνθημα της μάχης.
«Είδαμε τους Γερμανούς, μια μικρή ομάδα, την ώρα που βγαίναμε απ’ το χωριό», αφηγείται η Ιφιγένεια Παππά – Κοντογιάννη, κορίτσι 18 χρονών τότε.«Είχαμε ακούσει τα αυτοκίνητα που έρχονταν, αλλά δεν ξέραμε ούτε τι κουβαλούσαν ούτε τι έρχονταν να κάνουν. Μας σήκωσε ο πατέρας μου και μας έδιωξε απ’ το σπίτι, φοβόταν ο άνθρωπος μη μας κάνουν κακό. Φύγετε, να περάσετε το ποτάμι και να πάτε να κρυφτείτε στα χωράφια, μας είπε. Σηκωθήκαμε. Μόλις είχε σκάσει ο ήλιος. Στο χωριό ακούγονταν αμάξια, θόρυβος, φασαρία. Φτάσαμε στα τελευταία σπίτια. Σχεδόν πέσαμε απάνω τους. Δε μας πείραξαν. Κρατούσαν όπλα στα χέρια τους και κουβέντιαζαν μεταξύ τους. Νιώσαμε το κορμί μας να τρέμει. Εκείνοι, κάτι όμορφα παιδιά, μας κοίταξαν και κάτι ψιθύρισαν μεταξύ τους χαμογελώντας. Ήταν παιδιά. Δεν προλάβαμε να απομακρυνθούμε στα εκατό μέτρα κι άρχισε το μακελειό».
Θα πρέπει να ήταν 6.30 το πρωί όταν δόθηκε το σύνθημα της «επίθεσης εναντίον των ανταρτών» με δυο φωτοβολίδες που ρίχτηκαν στον αέρα. Οι μονάδες εφόδου άρχισαν να βάλλουν με όπλα, με πολυβόλα, χειροβομβίδες και όλμους. Στόχος τους η εξαφάνιση από γης ολόκληρου του χωριού, χωρίς κανένα έλεος. Έκαιγαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους και σκότωναν με μιαν απερίγραπτη αγριότητα άντρες, γέροντες, γυναίκες και παιδιά. Ακόμη και μωρά. Οι στρατιώτες, κρατώντας μια χειροβομβίδα στα χέρια τους, έσπρωχναν βίαια τις πόρτες των σπιτιών και, ρίχνοντάς την μέσα, τα έκαναν κάρβουνο.

Ολόκληρες οικογένειες κάηκαν ζωντανές μέσα στα σπίτια τους, πριν ακόμη ξυπνήσουν και καταλάβουν τι γίνεται γύρω τους. Άλλοι έτρεχαν στους δρόμους για να σωθούν και έπεφταν από τις σφαίρες που θέριζαν το χωριό. Ανθρώπινα σώματα έγιναν κομμάτια ή διαλύθηκαν εντελώς και δε βρέθηκαν ποτέ. Η διαταγή του υπολοχαγού Ρέζερ και των ανωτέρων του ήταν σαφής: να μη μείνει τίποτε ζωντανό, να μη μείνει τίποτε όρθιο σ’ ένα χωριό που αποτελούσε φωλιά των ανταρτών. Έξι ώρες κράτησε η σφαγή. Οι δρόμοι, οι αυλές, τα καμένα σπίτια, τα χαντάκια, οι κήποι, η πλατεία, ολόκληρο το χωριό γέμισε πτώματα, που μερικά έμεναν άθαφτα για αρκετές μέρες, αφού δεν απέμεινε κανείς ζωντανός απ’ τους συγγενείς για να θάψει τους νεκρούς του. Το Κομμένο σβήνει και χάνεται τυλιγμένο στις φλόγες και βουβό κάτω απ’ τους καπνούς και τις στάχτες που άφησαν πίσω τους φεύγοντας οι άντρες του 12ου λόχου.
Στο σπίτι του Θόδωρου Μάλλιου γινόταν ο γάμος τη κόρης του Αλεξάνδρας με το Θεοχάρη Καρίνο από τον Παχυκάλαμο, χωριό κοντά στο Κομμένο. Χάθηκαν όλοι. Τους έκαψαν και τους σκότωσαν. Τριάντα με σαράντα άτομα. Από τα 12 μέλη της οικογένειας του οικοδεσπότη Θόδωρου Μάλλιου σώθηκαν εκείνο το πρωινό μόνο δύο, ο Αλέξανδρος και η Μαρία, δεκατριών και δέκα χρόνων, που είχαν φύγει μόλις πριν λίγα λεπτά για να φροντίσουν στο χωράφι τα ζώα. Οι ναζί δε σεβάστηκαν και δε λογάριασαν τίποτε και κανέναν. Σκότωσαν και τη νύφη την Αλεξάνδρα και το γαμπρό το Θεοχάρη. Όσοι πρόλαβαν και πετάχτηκαν έξω απ’ τα σπίτια τους, έτρεχαν να σωθούν στα χωράφια ή να κρυφτούν χωμένοι στα βαθιά χαντάκια. Μόνη σωτηρία απέμεινε για πολλούς το ποτάμι. Πλήθος κόσμου έτρεχε κατά εκεί. Άλλοι ρίχνονταν στα νερά του για να περάσουν απέναντι και να σωθούν. Άλλοι κρέμονταν απ’ τις βάρκες και τρέμοντας πάλευαν να γλιτώσουν απ’ τον εφιάλτη. Κι εκεί πνίγηκαν σχεδόν όλοι όσοι μπήκαν στη βάρκα του Σπύρου Βλαχοπάνου, δεκαεφτά άτομα. Κι ο θρήνος κι οι κραυγές του πνιγμού έσμιγαν με τη βουή της φωτιάς και των όπλων που αφάνιζαν το Κομμένο.

Σώθηκαν περνώντας στην άλλη όχθη του Αράχθου ή κρυμμένοι στους θάμνους, στα καλαμπόκια και στα λαγκάδια τριακόσιοι πενήντα (350) περίπου.Κι έκαναν μερικοί μέρες πολλές να γυρίσουν στα σπίτια τους και τους νεκρούς να μετρήσο υν. Γιατί φώλιασε στην ψυχή τους ο φόβος μήπως ξανάρθουν οι Γερμανοί, για να ολοκληρώσουν το έργο τους. Όταν πια δε γινόταν αλλιώς, βρήκαν τη δύναμη και το πήραν απόφαση. Πρόχειρα και στον τόπο ακριβώς της σφαγής άνοιξαν λάκκους κι έριξαν τους νεκρ ούς μέσα, για να μην τους φάνε τα σκυλιά και τα όρνια και να μην πέσουν αρρώστιες αγιάτρευτες στο χωριό. Τρία χρόνια έζησαν με τους τάφους των αγαπημένων προσώπων τους στις αυλές τους. Ύστερα μάζεψαν ό,τι είχε απομείνει από αυτούς και το μετέφεραν στο κοιμητήριο του χωριού. Εκείνοι που σώθηκαν έπρεπε ν’ αντέξουν και ν’ αφήσουν γι’ αργότερα τα δάκρυα και τον πόνο.

Η σφαγή τελειώνει

Όταν το μεσημέρι χτύπησε η καμπάνα για να δώσει το μήνυμα στους Γερμανούς στρατιώτες ότι η μάχη τελείωσε, ελάχιστοι από αυτούς μπορούσαν να πιστέψουν αυτό που έγινε. Αλλά ακριβώς το ίδιο είχε συμβεί και με τους κατοίκους του Κομμένου που κατόρθωσαν να σωθούν και να επιζήσουν. Το τοπίο έμοιαζε απερίγραπτο και απίστευτο. Κάποιοι από αυτούς που άκουσαν το θόρυβο των αυτοκινήτων, σηκώθηκαν και κατευθύνθηκαν προς την πλατεία για να δουν ποιοι ήταν αυτοί που ήρθαν και τι ήθελαν. Άλλοι, αντί να φύγουν για να σωθούν, βγήκαν στους δρόμους για να δουν τι συμβαίνει, ακόμη κι όταν άρχισε η «μάχη» και το χωριό μεταβαλλόταν σε κόλαση. Κι άλλοι, ίσως οι περισσότεροι, είχαν την πλάνη στο νου τους, ίσως γιατί έτσι μπορεί να διαδόθηκε την προηγούμενη μέρα, πως οι Γερμανοί θα κάψουν τα σπίτια που θα βρουν άδεια και δε θα πειράξουν τα σπίτια που θα βρουν μέσα ανθρώπους. «Ήμουν στο γάμο του Μάλλιου, μέχρι το πρωί», αφηγείται ο Χρήστος Χαραλάμπους, 24 χρονών τότε. «Γυρίζω στο σπίτι μου, έπαιρνε να χαράξει. Είχε ξυπνήσει ο πατέρας μου. Ακούμε θόρυβο από αυτοκίνητα. Έρχονται Ιταλοί, είπε ο πατέρας μου. Ξύπνα και τον αδερφό σου το Σπύρο και φύγετε, με συμβούλεψε. Έρχονται να μαζέψουν την ηλικία σας. Εμάς δε θα μας πειράξουν. Ξύπνησα το Σπύρο, ένα θηρίο παλικάρι μέχρι εκεί πάνω. Μόλις βγήκαμε έξω απ’ το χωριό, ακούμε εδώ πέρα να γίνεται χαλασμός. Τρέχαμε σαν παλαβοί. Χιλιάδες σφαίρες σφύριζαν στ’ αφτιά μας κι έπεφταν δίπλα στα πόδια μας. Μέχρι το μεσημέρι το ’καναν το χωριό κάρβουνο. Γυρίσαμε σπίτι μας την άλλη μέρα. Τι να ιδούμε! Μια αυλή γεμάτη πτώματα. Η δική μας οικογένεια και ολόκληρη η οικογένεια του προέδρου Λαμπράκη Ζορμπά. Τι να κάνουμε Ανοίγουμε ένα λάκκο και τους τραβάγαμε με μια τριχιά και τους ρίχναμε μέσα. Δεκαπέντε – είκοσι νοματαίοι». Ο Νάσος Βλαχοπάνος έμεινε στο σπίτι για να παρακαλέσει τους Γερμανούς να μην το κάψουν, γιατί είχε μέσα φυλαγμένα τα προικιά της κόρης του Γιαννούλας, την οποία θα πάντρευε ύστερα από λίγες μέρες. Δεκατρείς σφαίρες τρύπησαν το κορμί του και η φωτιά έκαψε και το σπίτι και τα προικιά. Ο Βασίλης Σκουραβέληςέμεινε με ολόκληρη την οικογένειά του μέσα στο σπίτι, για να μην το βρουν άδειο οι Γερμανοί και το κάψουν. Μαζί με το σπίτι έκαψαν και ολόκληρη την οικογένεια του Βασίλη Σκουραβέλη, εννιά άτομα.

Είναι αλήθεια πως οι Γερμανοί στρατιώτες πίστευαν πως λάβαιναν μέρος σε μια μάχη με τους αντάρτες. Καθώς όμως περνούσε η ώρα και δε συναντούσαν πουθενά αντίσταση, όπλα, πυρομαχικά και αντάρτες, κάποιοι από αυτούς άρχισαν να αμφιβάλλουν για τη σκοπιμότητα της επιχείρησης και να περιορίζουν την πολεμική τους δράση, αποφεύγοντας να σκοτώνουν άμαχους και αθώα γυναικόπαιδα, με κίνδυνο μάλιστα να τιμωρηθούν με στρατοδικείο για άρνηση εκτέλεσης διαταγών. Για έξι ώρες οι Γερμανοί πολεμούσαν με φαντάσματα ανταρτών και σκότωναν ανελέητα ανυπεράσπιστους αμάχους. Όταν δόθηκε το σύνθημα της αναχώρησης του 12ου λόχου απ’ το Κομμένο, ο νεαρός διοικητής του, υπολοχαγός Ρέζερ, θα πρέπει να αισθανόταν πολύ ευχαριστημένος γιατί η επιχείρηση στέφτηκε από απόλυτη επιτυχία, καθώς δεν υπήρξε ούτε μία απώλεια από τις δυνάμεις του, ενώ οι «εχθροί» κατατροπώθηκαν και άφησαν στο πεδίο της «μάχης» εκατοντάδες θύματα και το χωριό τυλιγμένο στις φλόγες. Αρκετοί, ωστόσο, από τους στρατιώτες του θα πρέπει να έφευγαν βαθιά μελαγχολικοί και συλλογισμένοι, γιατί τους εξαπάτησαν και τους υποχρέωσαν να σκοτώνουν αθώους. Ο στρατιώτης Άλμπερτ Ζένγκερ θυμάται πως μετά την επιχείρηση κάθισαν κάτω από τις πορτοκαλιές για να προφυλαχτούν από την αφόρητη ζέστη του Αυγούστου. «Μετά από τη φασαρία των όπλων κυριαρχούσε απόλυτη ησυχία. Οι περισσότεροι στρατιώτες ήταν στενοχωρημένοι και σχεδόν κανείς δεν ήταν σύμφωνος με την επιχείρηση. Ως αυτό το γεγονός δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι ανάμεσά μας υπήρχαν και σαδιστές που συμπεριφέρθηκαν σαν άγρια ζώα. Είδα μα τα μάτια μου στρατιώτες οι οποίοι γελούσαν κι έκαναν αστεία εις βάρος των πτωμάτων. Οι περισσότεροι όμως βρίσκονταν σε μια κατάσταση σοκ και ήταν βαθιά θλιμμένοι. Όλοι είχαν ήδη τύψεις συνείδησης με μερικές μόνο εξαιρέσεις. Στο τέλος καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι εκτελούσαμε απλώς διαταγές ανωτέρων. Η οποιαδήποτε ανυπακοή απέναντι σε επίσημες διαταγές τιμωρούνταν σκληρά». (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 81)
Οι Γερμανοί στρατιώτες εγκατέλειπαν το Κομμένο μέσα σε μια κόλαση φωτιάς και σε έναν τρομερό εφιάλτη, που κάποιοι από αυτούς μπορεί να τον κουβαλούσαν μαζί τους και να τον έφερναν με πολύ τρόμο στο νου τους, όταν ο πόλεμος τέλειωσε και η ζωή ξαναμπήκε στον κανονικό της δρόμο. Για πολλά χρόνια. Νικητές Σε τι είδους μάχη Ηττημένοι Ίσως.
«Ο ανθυπολοχαγός ή αρχηγός της ομάδας μου έδωσε τη διαταγή να πυροβολήσω τους Έλληνες. Αρνήθηκα. Ανάμεσα στους Έλληνες βρίσκονταν γυναίκες και παιδιά και νομίζω μια από τις γυναίκες κρατούσε ένα μωρό στην αγκαλιά. Ήμουν απόλυτα σίγουρος ότι ετοιμαζόμουν να διαπράξω ένα έγκλημα. Αυτή η μέρα ανήκει στις χειρότερες αναμνήσεις που έχω από όλο τον πόλεμο. Ο ανθυπολοχαγός ή ομαδάρχης είχε στηθεί πίσω μου και απειλούσε να με πυροβολήσει με το οπλοπολυβόλο του σε περίπτωση που θ’ αρνιόμουν να εκτελέσω τη διαταγή του. Αυτή την απειλή την πήρα πολύ σοβαρά. Όλοι μας είχαμε αναγκαστεί να λάβουμε μέρος στην επιχείρηση. Ίσως να με απείλησε και με στρατοδικείο. Αμέσως άρχισα να πυροβολώ προς τη μεριά των Ελλήνων, οι οποίοι προσπάθησαν να κρυφτούν πίσω από τα κασόνια», θυμάται αρκετά χρόνια μετά ο στρατιώτης Άλμπερτ Τσάντερ. (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 76).
Το ταξίδι της επιστροφής τους στη βάση της μονάδας τους θα ήταν ασφαλώς πιο δύσκολο από τον πρωινό τους περίπατο τόσο μέχρι να φτάσουν στο Κομμένο όσο και κατά τη διάρκεια της περιπλάνησής τους στους άδειους από εχθρούς δρόμους του. Και ήταν πολύ φυσικό για κληρωτούς αξιωματικούς και στρατιώτες, που μέσα σε λίγες ώρες μετέτρεψαν σε κόλαση ένα παραδεισένιο χωριό που δεν τους έφταιξε σε τίποτε και δεν πρόβαλε καμιά αντίσταση στην επιχείρησή τους. «Οι αντιδράσεις των κληρωτών ήταν κι αυτές ταραγμένες. Στα φορτηγά που πήγαιναν πίσω στη Φιλιππιάδα, συζητούσαν γι’ αυτό που είχαν κάνει. Πολλοί απ’ αυτούς έδειχναν μελαγχολικοί και συγκλονισμένοι. Ο Καρλ Ντ. θυμόταν ότι “στον 12ο λόχο η ενέργεια αυτή συζητήθηκε πολύ. Σύντομα όλοι οι στρατιώτες έμαθαν γι’ αυτή. Λίγοι την έβρισκαν σωστή. Εγώ ήμουν τόσο επηρεασμένος απ’ αυτές τις ωμότητες που για εβδομάδες είχα χάσει την ψυχική μου ισορροπία”.Την ώρα των τουφεκισμών αναφέρεται πως ένας υπαξιωματικός πέταξε το πηλήκιο στα πόδια του Ρέζερ και φώναξε: “Herr Oberleutnant, απλώς να θυμάστε ότι αυτή είναι η τελευταία φορά που συμμετέχω σε κάτι τέτοιο. Αυτό είναι μια Schweinerei (αθλιότητα) που δεν έχει τίποτα να κάνει με τον πόλεμο”» (Mark Mazower, σελ. 226, και Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 82)

Οι Γερμανοί φεύγουν

Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι πως οι γερμανικές υπηρεσίες, στα επίσημα έγγραφά τους, έκαναν λόγο για ληστές και αντάρτες στο Κομμένο και προετοίμασαν τους στρατιώτες για μια μεγάλη αναμέτρηση με τις δυνάμεις των αντιστασιακών οργανώσεων. Και το τραγικό πως εδώ μέσα δε βρήκαν την παραμικρή αντίσταση, δεν ακούστηκε ούτε ένας πυροβολισμός εναντίον τους, παρά μόνο ακούγονταν τα βογκητά, οι λυγμοί και οι θρήνοι των έντρομων άμαχων κατοίκων του χωριού από τους δικούς τους μονάχα πυροβολισμούς και το δικό τους θανατικό. Μέσα σ’ ένα πρωί το Κομμένο μέτρησε 317 θύματα μιας θηριωδίας και μιας βαρβαρότητας που δεν την αντέχει ακόμη και να την ακούει κανείς. Εξοντώθηκαν 20 οικογένειες, εκτελέστηκαν 95 νήπια και παιδιά ηλικίας έως 15 ετών, θανατώθηκαν 126 γυναίκες. Αυτό όμως δεν εμπόδισε στο ελάχιστο τους γραφειοκράτες της γερμανικής πολεμικής μηχανής να αναφέρουν την ίδια ημέρα του ολοκαυτώματος με υπερβολική δόση ανανδρίας και ανεντιμότητας, διαστρεβλώνοντας βάναυσα την αλήθεια, πως στο Κομμένο έγινε μάχη με τους αντάρτες: «Σήμερα το πρωί, κατά την περικύκλωση του Κομμένου που έγινε από τρεις πλευρές, ο 12ος Λόχος δέχτηκε πολύ πυκνά πυρά απ’ όλα τα σπίτια. Τότε ο Λόχος άνοιξε πυρ με όλα του τα όπλα, επέδραμε στον οικισμό και τον πυρπόλησε. Φαίνεται πως κατά τη διάρκεια αυτής της μάχης μερικοί από τους ληστές κατάφεραν να ξεφύγουν προς τα νοτιοανατολικά. Υπολογίζεται ότι σ’ αυτή τη μάχη σκοτώθηκαν 150 άμαχοι. Τα σπίτια δέχτηκαν έφοδο με χειροβομβίδες, με αποτέλεσμα τα περισσότερα να πάρουν φωτιά. Όλα τα βοοειδή και το μαλλί έγιναν λάφυρα. Θα ακολουθήσει χωριστή αναφορά λαφύρων. Κατά την πυρπόληση των σπιτιών μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών εξερράγησαν και κρυμμένα όπλα είναι επίσης πιθανόν να κάηκαν μαζί τους». (Mark Mazower, σελ. 223 και Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 83)

Μπορεί στη συνείδηση πολλών Γερμανών στρατιωτών να έμεινε χαραγμένη η εικόνα του πλιάτσικου, «με την πρόφαση ότι πρόκειται για αντίποινα ύστερα από την επίθεση κατά κάποιου στρατηγού», οι Γερμανικές, ωστόσο, αρχές δε δυσκολεύτηκαν στα επίσημα έγγραφά τους να κάνουν λόγο για ληστές, συμμορίτες, αποβράσματα και να χρησιμοποιήσουν ανακρίβειες που μπορούσαν να εμφανίσουν τα εγκλήματά τους εναντίον ανυπεράσπιστων και αμάχων ως πραγματική μάχη με τον εχθρό που τους επιτέθηκε.
Έτσι την επόμενη ημέρα νέα αναφορά σημειώνει, μετατρέποντας τους 150 άμαχους σε 150 νεκρούς από την πλευρά του εχθρού: «Αποτέλεσμα εκκαθαριστικής επιχείρησης στο Κομμένο: 150 νεκροί από την πλευρά του εχθρού, μερικά βοοειδή, όπλα ιταλικής προέλευσης. Η φωτιά στο χωριό ανατίναξε μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών. Το αποτέλεσμα της επιχείρησης επιβεβαίωσε την υποψία και την αναφορά της μεραρχίας ότι η ανατολική πλευρά του κόλπου της Άρτας αποτελεί κέντρο συμμοριτών με ισχυρές ενεργούς ληστοσυμμορίες». (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 93, και Mark Mazower, σελ. 224)
Ενώ ο τότε υπολοχαγός και μετέπειτα Γενικός Γραμματέας του Ο.Η.Ε. Κουρτ Βαλντχάιμ, ο οποίος υπηρετούσε στο γραφείο συντονισμού του γερμανικού γενικού επιτελείου στην Αθήνα, σημείωνε στις 17 Αυγούστου στο Ημερολόγιο Πολέμου της μονάδας του:«17 Αυγούστου: Αυξανόμενη αεροπορική δραστηριότητα του εχθρού με επιδρομές εναντίον της δυτικής ελληνικής ακτής και των Ιόνιων νησιών. Στην περιφέρεια της 1ης Ορεινής Μεραρχίας, η κωμόπολη του Κομμένου (βόρεια του κόλπου της Άρτας) καταλαμβάνεται ύστερα από έντονη εχθρική αντίσταση. Απώλειες του εχθρού». (Mark Mazower, σελ. 224 και Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 96)
Τόσο απλά, λοιπόν, και τόσο σαθρά. Ένα χωριό παραδομένο στις φλόγες των ναζί και 317 άμαχοι και ανυπεράσπιστοι νεκροί, εκτελεσμένοι στα σπίτια τους, στις αυλές και τους δρόμους, δεν ήταν παρά οι εχθροί που πρόβαλαν έντονη αντίσταση στους πάνοπλους Γερμανούς του 12ου Λόχου! Η Γερμανία διέτρεχε κίνδυνο από τα γυναικόπαιδα, τα μωρά και τους άοπλους του Κομμένου!
Μεσημέρι 1.30΄, σημειώνει ο γυμνασιάρχης Στέφανος Παππάς, οι Γερμανοί φεύγουν. Αφήνουν πίσω τους ένα ολοκαύτωμα, ένα απέραντο νεκροταφείο. Και παίρνουν μαζί τους τα λάφυρα του πολέμου: κοπάδια ζώων μεγάλων και μικρών που συγκέντρωσαν στην πλατεία του χωριού, κουβέρτες, σεντόνια, φορέματα, κουστούμια, παπούτσια, γραμμόφωνα, χρήματα, χρυσαφικά. (Στέφανου Παππά, σελ. 29) Η επίσημη έκθεση, ωστόσο, της Βέρμαχτ αναφέρει: «16 κεφάλια βοοειδή, 1 γεμάτο φορτηγό σακιά με μαλλί, 5 ιταλικές καραμπίνες, 1 ιταλικό αυτόματο πιστόλι». (Mark Mazower, σελ. 224)

Ο τραγικός επίλογος

Οι σκηνές φρίκης που εκτυλίχτηκαν το πρωινό της ματωμένης εκείνης Δευτέρας στο Κομμένο και χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη συνείδηση εκείνων που κρύφτηκαν και είδαν με τα μάτια τους όλη την έκταση της βαρβαρότητας και της κτηνωδίας, συνθέτουν ένα πένθιμο εμβατήριο, που ηχεί τυραννικά μέσα μας και μας ελέγχει και μας ανακρίνει και ζητά εξηγήσεις με απόγνωση, μα παίρνει απαντήσεις θολές και μισές, που χάνονται μέσα στον άνεμο.  Το Κομμένο το εκτέλεσαν εν ψυχρώ οι ναζί και το παρέδωσαν στις φλόγες χωρίς έλεος. Η τραγική σελίδα του Κομμένου μένει ζωντανή και καίει άσβηστη φλόγα στη μνήμη των 80 περίπου κατοίκων του που έζησαν τη φρίκη και βρίσκονται ακόμη εν ζωή. Το Κομμένο είναι μια διαρκής καταγγελία της βίας και της βαρβαρότητας. Είναι ένας ασίγαστος πόνος και μια διαμαρτυρία εναντίον κάθε μορφής ρατσισμού. Απ’ τα χείλη και την ψυχή των λίγων πλέον επιζώντων βγαίνει αβίαστα ένα σύνθημα: «όχι άλλη βία κι όχι άλλη αγριότητα στον πλανήτη». Γιατί το Κομμένο αποθήκευσε κι έκλεισε μέσα στη μικρή του ιστορία όλη την έκταση της βαρβαρότητας και της κτηνωδίας που σπέρνουν αλόγιστα η καθαρότητα της φυλής και η αίσθηση της υπεροχής απέναντι στον άοπλο και τον ανίσχυρο να προστατεύσει τον εαυτό του. Γιατί τούτη η ματωμένη σελίδα του, τα δάκρυα κι η ορφάνια, η φυγή κι η απόγνωση των δικών του παιδιών είναι το πρώτο του μάθημα που μας ανεβάζει ψηλά και μας πάει στην ευπρέπεια της αλληλεγγύης, του ανθρωπισμού και της απέραντης αγάπης.
Αν κατορθώσουμε κάποτε να διαβούμε τα στενά σύνορά μας και τολμήσουμε να περάσουμε στην απέναντι όχθη, έτσι που τον πόνο του ανθρώπου να τον κάνουμε πόνο δικό μας, τότε είναι βέβαιο πως η πρώτη μας έγνοια κι η πρώτη μας πράξη θα σταθούν στο Κομμένο και τον άγιο του τόπο θα τον κάνουν πάρκο ανθρωπιάς και μουσείο της ειρήνης και της συναδέλφωσης των ανθρώπων και των λαών.

Και μπορεί από τούτα τα πάρκα της φιλίας και της ανθρωπιάς να ξεχυθεί το μεγάλο ποτάμι σε μια παγκόσμια διαδήλωση, που στις πιο ψηλές κορφές των βουνών θα στήσει τα λάβαρα και στο κέντρο της γης θα θέσει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του: Να τελειώνουμε τώρα με τους πολέμους. Να τελειώνουμε τώρα με τους αποικιοκράτες και τους ιμπεριαλιστές. Το απαιτούν οι νεομάρτυρες των πυρπολημένων και πλημμυρισμένων στο δάκρυ και στο αίμα χωριών μας. Το απαιτούν οι νεομάρτυρες των φούρνων και των κρεματορίων. Το απαιτεί το Κομμένο με τα 317 θύματά του και τ’ απερίγραπτο ολοκαύτωμά του.

Ο τραγικός απολογισμός και το έγκλημα πολέμου

“Την οργή των νεκρών να φοβάστε”.
__                   Οδυσσέας Ελύτης
Ότι στο Κομμένο διαπράχθηκε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου είναι πέραν πάσης αμφιβολίας. Ανεξάρτητα από το τι έχει αποφασιστεί στη δίκη της Νυρεμβέργης και τι εκκρεμότητες έχουν απομείνει στα διεθνή δικαστήρια και στα επίσημα εθνικά και διεθνή έγγραφα, στη συνείδηση όλων των ανθρώπων, η σφαγή των αμάχων και η ισοπέδωση του χωριού μόνο ως έγκλημα πολέμου έχει καταγραφεί. Το ολοκαύτωμα του Κομμένου ανήκει στις ελάχιστες εκείνες φρικιαστικές περιπτώσεις όπου άνθρωποι ανυπεράσπιστοι και κατά κύριο λόγο ανυποψίαστοι μετατρέπονται αιφνίδια σε τραγικά θύματα μιας οργανωμένης επίθεσης τακτικού στρατού με στόχο δήθεν την εξόντωση ανταρτών.Στο Κομμένο οι ναζιστικές δυνάμεις δεν έδωσαν μάχη. Δε συγκέντρωσαν τους κατοίκους του για να επιλέξουν θύματα προς εκτέλεση. Δεν εφάρμοσαν τα γνωστά αντίποινα. Τέτοιος λόγος, ασφαλώς, δεν υπήρχε, αφού κανείς Γερμανός αξιωματικός ή στρατιώτης ούτε εκτελέστηκε ούτε τραυματίστηκε ούτε, εν πάση περιπτώσει, αντιμετωπίστηκε με βαναυσότητα από τους κατοίκους του ή από τους αντάρτες που υποτίθεται ότι έδρευαν σ’ αυτό. Ακόμη και ο ίδιος ο συνταγματάρχης Ζάλμινγκερ, που έφτασε σ’ αυτό στις 12 Αυγούστου, διευκολύνθηκε να το εγκαταλείψει ανενόχλητος. «Όχι μόνο δεν πείραξαν τους Γερμανούς οι αντάρτες, αλλά βοηθήσαμε το αυτοκίνητο να βγη από το χαντάκι, που είχε ανατραπή, και να φύγη ανενόχλητο. Κάναμε περισσότερο από ό,τι επέβαλε η εθνική μας τιμή, ενώ μπορούσαμε όλους να τους σκοτώσουμε», αναφέρει ο Στέφανος Παππάς καταθέτοντας στη δίκη της Νυρεμβέργης (Στέφανου Παππά, σελ. 132)

Πλήθος στοιχείων και μαρτυριών από τους ίδιους τους Γερμανούς στρατιώτες δεν αφήνουν το ελάχιστο ίχνος σχετικά με το κακούργημα και το έγκλημα πολέμου.«Χωριά στα οποία θα πέφτουν πυροβολισμοί ή θα απαντώνται οπλισμένοι, θα καίγονται και ο ανδρικός πληθυσμός θα εκτελείται» ανέφερε η διαταγή του στρατηγού Βάλτερ φον Στέτνερ, διοικητή της 1ης Μεραρχίας Ορεινών Καταδρομών. Στο Κομμένο εκτελέστηκαν οι πάντες χωρίς καμιά διάκριση, παρότι δεν έπεσαν πυροβολισμοί ούτε απαντήθηκαν οπλισμένοι αντάρτες. «Στο χωριό δεν υπήρξε η παραμικρή αντίσταση, ούτε καν ένας πυροβολισμός, και από τη δική μας πλευρά δεν υπήρξε ούτε ένας τραυματίας», αναφέρει ο δεκανέας Κουρτ Ντρέερ. Παρά ταύτα εκτελέστηκαν 95 παιδιά ηλικία 4 μηνών έως 15 χρονών, 126 γυναίκες από 16 έως 80 χρονών και 96 άντρες από 16 έως 80 χρονών.

  • «Πρώτα ρίχναμε χειροβομβίδες μέσα στα σπίτια και μετά πυροβολούσαμε με καραμπίνες και οπλοπολυβόλα από τις πόρτες. Πολλά πτώματα κάηκαν μέσα στα σπίτια και η μυρωδιά ήταν αφόρητη», θυμάται ο Γιοχάνες Ραλ. «Ήμουν αυτόπτης μάρτυρας όταν κάποιοι στρατιώτες έχωναν μπουκάλια μπίρας στα γεννητικά όργανα γυναικείων πτωμάτων. Νομίζω ότι είδα και πτώματα με βγαλμένα μάτια», εκμυστηρεύεται χωρίς να μπορεί να κρύψει την αηδία του ο Άλμπερτ Σένγκερ.
  • «Τα μέλη του 12ου λόχου συνέλαβαν εκείνους που ήταν κρυμμένοι στα σπίτια τους και τους συγκέντρωσαν στη μικρή πλατεία… ήταν μια ομάδα 15 – 20 ανθρώπων, κυρίως γυναίκες. Ανάμεσά τους υπήρχαν όμως και μερικά αγόρια και κορίτσια 12 ή 13 ετών… Ο Τσάντερ έστησε το πολυβόλο σε απόσταση 10 – 15 μέτρων… έριξε μια σειρά ριπές και θέρισε τον κόσμο», περιγράφει ο Όσκαρ Γκούντμαν, ο οποίος σημειώνει πως ο Τσάντερ άνοιξε πυρ στην αυλή του Θεόδωρου Μάλλιου την ώρα του γάμου, κατόπιν διαταγής του ανθυπολοχαγού και απειλής ότι σε περίπτωση ανυπακοής θα συντάξει αναφορά σε βάρος του και θα τον στείλει στο στρατοδικείο. Αλλά κι ο ίδιος ο πυροβολητής δεκανέας Άλμπερτ Τσάντερ ομολογεί χαρακτηριστικά: «Ήμουν πολύ ταραγμένος που θ’ αναγκαζόμουν να πυροβολήσω γυναικόπαιδα. Τα νεύρα μου ήταν εξαιρετικά τεντωμένα. Πραγματικά δε θυμάμαι πια, είναι σαν να έχω στη μνήμη μου ένα κενό». (Βλ. Χ. Φ. Μάγερ σελ. 76 – 82)

Για το ίδιο γεγονός καταθέτει στη δίκη της Νυρεμβέργης ο γυμνασιάρχης Στέφανος Παππάς: Οι Γερμανοί «έβγαλαν έξω από το σπίτι του Θεόδωρου Μάλλιου, που γινόταν ο γάμος, 10 – 15 άτομα που εθέρισαν με το πολυβόλο. Είδα με τα μάτια μου απέναντι από τα θύματα σωρός από κάλυκες. Οι υπόλοιποι, γαμπρός, νύφη, συμπέθεροι και άλλοι εν όλω 32 κάηκαν, έγιναν στάχτη μέσα στο διώροφο σπίτι, που καίονταν μια ολόκληρη ημέρα και νύχτα». (Στέφανου Παππά, σελ. 126) Οι Γερμανοί φρόντισαν, μετά το τέλος της «μάχης» και παρά την αφόρητη ζέστη, να κάνουν μια τελευταία επιθεώρηση στο χωριό και να αποτελειώσουν ό,τι έμεινε στη μέση. «Παντού υπήρχαν πτώματα. Ορισμένοι δεν είχαν αφήσει ακόμη την τελευταία τους πνοή. Προσπαθούσαν να μετακινηθούν και βογκούσαν. Δύο ή τρεις κατώτεροι αξιωματικοί έκαναν μια τελευταία περιπολία στο χωριό κι έδωσαν τη χαριστική βολή στους ετοιμοθάνατους», θυμάται ο δεκαεννιάχρονος στρατιώτης Γιόχαν Χάουσμαν. (Χ. Φ. Μάγερ, σελ. 80)
Λίγο πριν αναχωρήσει ο στρατός, οι επικεφαλής παρότρυναν τους στρατιώτες να πάρουν μαζί τους ό,τι ήθελαν ως λάφυρο από το χωριό. «Οι στρατιώτες όμως ήταν σε τέτοιο βαθμό εξαντλημένοι, που δεν άγγιξαν σχεδόν τίποτε από τα πράγματα που βρίσκονταν ολόγυρα. Μόνο οι αξιωματικοί φόρτωσαν στα φορτηγά κλεμμένα χαλιά και άλλα πολύτιμα αντικείμενα», θυμάται ένας άλλοςδεκαεννιάχρονος στρατιώτης, ο Χανς Τίσλερ. (Χ.Φ. Μάγερ, σελ. 80) Ενώ οΡέζερ «διέταξε μερικούς στρατιώτες να βάλουν φωτιά στα λίγα σπίτια που είχαν μείνει ανέπαφα». (Mark Mazower, σελ. 223)
Θα μπορούσε να παραθέσει κανείς αμέτρητα γεγονότα που δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία πως το ολοκαύτωμα του Κομμένου ήταν ένα έγκλημα πολέμου, σε βαθμό που ο ίδιος ο ταγματάρχης Ράινχολντ Κλέμπε, που ακολούθησε την εκκαθαριστική επιχείρηση ως διοικητής του τάγματος στο οποίο ανήκε ο 12ος λόχος, χωρίς να λάβει μέρος σ’ αυτή, να επιπλήξει αυστηρά τον υφιστάμενό του υπολοχαγό Βίλι Ρέζερ, όταν κάτωχρος και αηδιασμένος από αυτό που αντίκρισαν τα μάτια του μέσα στο Κομμένο, βρέθηκε αντιμέτωπος μαζί του: «αυτό, κύριε υπολοχαγέ, δεν έχει καμιά σχέση με τον πόλεμο. Με κάτι τέτοια δε θέλω να έρθω σε επαφή». (Χ.Φ. Μάγερ, σελ. 90 και Mark Mazower, σελ. 226)

Τα στοιχεία της καταστροφής είναι συνταρακτικά. Εξοντώθηκαν και αφανίστηκαν 20 ολόκληρες οικογένειες. Δολοφονήθηκαν μαζικά και αποτρόπαια 71 παιδιά ηλικίας κάτω των δέκα ετών. Μέσα στα ίδια τους τα σπίτια κάηκαν ζωντανοί γονείς μαζί με τα παιδιά τους. Ούτε ένα τουφέκι δε στράφηκε εναντίον των γερμανών. Οι απώλειες του Κομμένου 317 νεκροί. Σπίτια καμένα, αγαθά λεηλατημένα, κτίρια πυρπολημένα. Οι απώλειες των επιδρομέων ένα μεγάλο, ένα τεράστιο και απερίγραπτο μηδέν, που στρέφεται, εντέλει, εναντίον τους και τους εξευτελίζει.

“Σήκω αδερφέ μ’ από τη γη” – Γρηγόρης Καψάλης

Στο Κομμένο, στις 16 Αυγούστου 1943, γράφτηκε μια από τις πιο τραγικές σελίδες, από εκείνες που αδυνατεί να τις αντέξει ο νους του ανθρώπου και αρνείται να τη συγχωρήσει η παγκόσμια ιστορία. Η μαζική εκτέλεση και ο αφανισμός ολόκληρων οικογενειών συνιστά μια γενοκτονία, με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε αρχαίες τραγωδίες.

Ο Θόδωρος Μάλιος με τη γυναίκα του και τα εννιά παιδιά του.
Η αιματοβαμμένη νύφη, η Αλεξάνδρα, στο κέντρο στην πάνω σειρά.
Τα δύο παιδιά της οικογενείας που επέζησαν του Ολοκαυτώματος
είναι αυτά που κρατάει από τους ώμους ο πατέρας


Ο Θεόδωρος Αντωνίου εκτελέστηκε μέσα στο σπίτι του μαζί με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του, ηλικίας 4, 3 και 2 ετών. Ο Χρήστου Αποστόλουσφαγιάστηκε μέσα στο σπίτι του μαζί με τη γυναίκα του, τη μητέρα του και τα δύο παιδιά του, ηλικίας 11 και 3 ετών. Ο Αθανάσιος Διαμαντής εκτελέστηκε μαζί με τη γυναίκα του και τα πέντε παιδιά του, ηλικίας 30, 10, 16, 8 και 5 ετών. Ο Κων/νος Κριτσιμάς σφαγιάστηκε μέσα στο σπίτι του μαζί με τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του, ηλικίας 8, 6, 3 και 1 έτους. Η Αικατερίνη Μαράγγου εκτελέστηκε μαζί με το παιδί της, ηλικίας 40 ετών, και τα πέντε εγγόνια της, ηλικίας 14, 11, 8, 6 και 4 ετών. Ο Θεόδωρος Μάλλιος σφαγιάστηκε στο γάμο της κόρης του, μαζί με τη γυναίκα του, τα εφτά από τα εννιά παιδιά του, ηλικίας 25, 24, 22, 21, 16, 11, και 6 ετών, και τη νύφη του, ηλικίας 24 ετών. Στο ματωμένο γάμο δολοφονήθηκαν η νύφη Αλεξάνδρα και ο γαμπρός Θεοχάρης.

Από το γένος Κοντογιάννη εκτελέστηκαν 29 άτομα, από το γένος Κριτσιμά 24, από το γένος Κολιοκώτση 16, από το γένος Διαμαντή 15, από το γένος Αντωνίου 13. Από τους ξένους που εκείνη την ημέρα βρέθηκαν στο Κομμένο λόγω του πανηγυριού του Δεκαπενταύγουστου και του γάμου εκτελέστηκαν περίπου 35 άτομα. Εκτελέστηκαν επίσης 3 Ισραηλίτες, οι οποίοι έμεναν στο Κομμένο.

ISBN-13: 9786188390508
ISBN-10: 6188390508

Από το βιβλίο «Άι Κομμένο της άσβεστης μνήμης» του Δημήτρη Χρ. Βλαχοπάνου, «Εντύπωσις», 1η κυκλοφορία το 2007, 2η 2009, με νεότερη επανέκδοση το 2021
                            Βασική βιβλιογραφία
1. Στέφανου Παππά: Η σφαγή του Κομμένου
2. Χ.Φ. Μάγερ: Η φρίκη του Κομμένου (Καλέντης)
3. Mark Mazower: Στην Ελλάδα του Χίτλερ (Αλεξάνδρεια)
4. Ζωντανές μαρτυρίες
5. Αετος Τζουμέρκων