Η μικρή συντρόφισσα με το μικρό χαμόγελο και τα μεγάλα πανανθρώπινα όνειρα

«...με μια αγκαλιά ματωμένα τριαντάφυλλα τα 21 σου χρόνια -
καλωσορίζεις κάθε μέρα, κάθε νύχτα,
στις δουλειές μας, στις σπουδές μας, στους αγώνες μας -
μικρή συντρόφισσα, με το μικρό χαμόγελο, και τα μεγάλα πανανθρώπινα όνειρα...».

Το ημερολόγιο έγραφε 2 Ιούνη 1959 όταν γεννήθηκε η Σωτηρία Βασιλακοπούλου, μετέπειτα φοιτήτρια στην Πάντειο, μέλος της ΚΝΕ _από τις σύγχρονες ηρωίδες του ΚΚΕ. Δεν πρόκαμε να ζήσει τη ζωή: δολοφονήθηκε στα 21 της χρόνια, κατά τη διάρκεια απεργιακής κινητοποίησης στην ΕΤΜΑ, όταν "παρασύρθηκε" από φορτηγό της επιχείρησης.
Μαζί με άλλους συντρόφους της βρίσκονταν έξω από την πύλη του εργοστασίου και μοίραζαν προκηρύξεις για την απεργία που θα γινόταν την επόμενη μέρα. Η διεύθυνση του εργοστασίου είχε δώσει ρητή εντολή στους μπράβους της να μη φτάσει προκήρυξη σε χέρι εργάτη. Όταν σχόλασε η βάρδια και άνοιξε η πύλη, ο οδηγός ενός πούλμαν (Μάριος Χαρίτος) που μετέφερε εργάτες,  ανέπτυξε μεγάλη ταχύτητα και κινήθηκε προς το μέρος των φοιτητών. Το βαρύ όχημα πέρασε πάνω από τη Σωτηρία και της αφαίρεσε τη ζωή.Σαν σήμερα, μια ζεστή μέρα του Ιούλη του 1980, παραμονή της πανεργατικής απεργίας και της συγκέντρωσης ενάντια στην ακρίβεια, την ανεργία και τις απολύσεις, συνεργεία της Αχτίδας των ΑΕΙ της ΚΟ Αθήνας μοιράζουν στους εργαζόμενους της ΕΤΜΑ προκηρύξεις του ΚΚΕ. Ανάμεσά τους η τριτοετής φοιτήτρια της Παντείου, η συντρόφισσα Σωτηρία Βασιλακοπούλου.

Η απόφαση της εργοδοσίας ήταν να μην φτάσει ούτε μια προκήρυξη του ΚΚΕ στα χέρια εργάτη. Η εργοδοσία συγκεντρώνει τους εργάτες σε πούλμαν με σκοπό να μην έρθουν σε επαφή με τα μέλη της ΚΝΕ.

Στις 14.15, η αστυνομία δίνει εντολή να βγουν τα πούλμαν με ταχύτητα ώστε να μην προλάβουν οι εργάτες να πάρουν προκηρύξεις. Η Σωτηρία απλώνει τελευταία φορά το χέρι με την ανακοίνωση. Το πούλμαν τη χτυπά και παρά τις εκκλήσεις να σταματήσει, ο οδηγός - γνωστός μπράβος της εργοδοσίας - αναπτύσσει ταχύτητα και με τις πίσω ρόδες δολοφονεί την Σωτηρία. Η πικέτα, τα γυαλιά της και λίγα λουλούδια μένουν στη ματωμένη άσφαλτο. Εκεί, στην πύλη της ΕΤΜΑ, «η μικρή συντρόφισσα με το μικρό χαμόγελο και τα μεγάλα πανανθρώπινα όνειρα», όπως έγραψε γι' αυτήν ο Γιάννης Ρίτσος, άφησε την τελευταία της πνοή.

Σε λιγότερο από μισή ώρα μια οργισμένη συγκέντρωση οργανώθηκε έξω από το εργοστάσιο. Η κυβέρνηση απάντησε με την ακόλουθη δήλωση: «Εξω από το εργοστάσιο της ΕΤΜΑ συνέβη ένα πολύ λυπηρό ατύχημα. Αλλά δε συμμεριζόμαστε τις προσπάθειες που καταβάλλονται να πολιτικοποιηθεί το αστυνομικό δελτίο»! Το έγκλημα έγινε προσπάθεια να χαρακτηριστεί «τροχαίο ατύχημα». Ο φυσικός αυτουργός παραπέμφθηκε για «ανθρωποκτονία εξ αμελείας». Δικάστηκε σε 12 μήνες φυλάκιση, που εξαγόρασε προς 200 δραχμές την ημέρα.

Μόλις έγινε γνωστή η είδηση της δολοφονίας της Σωτηρίας, η διοίκηση του Συνδικάτου Κλωστοϋφαντουργών Αττικής και η Εργοστασιακή Επιτροπή εργαζομένων στην ΕΤΜΑ κήρυξαν απεργία. Στις 9 το βράδυ τα ΜΑΤ χτύπησαν άγρια τους εργάτες. Η σκληρή μάχη της απεργίας στο κάτεργο της ΕΤΜΑ δόθηκε με ακόμη μεγαλύτερο πείσμα. Η συμμετοχή ξεπέρασε κάθε προηγούμενο.

Η δολοφονία της συντρόφισσας, στο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έγινε, επιβεβαιώνει πως η δημοκρατία τους σταματάει στις πύλες των εργοστασίων, εκεί που νόμος είναι τα κέρδη των λίγων. Εκεί που οι ανάγκες των πολλών δεν βρίσκουν υπεράσπιση σε κανένα νόμο, παρά μόνο στη δική τους δύναμη. Η δεκαετία του 1980, η δεκαετία που «αποκαταστάθηκε η δημοκρατία», είναι αποκαλυπτική και επιβεβαιώνει ότι η κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν είναι παρά μια καλά καμουφλαρισμένη μορφή της δικτατορίας του κεφαλαίου που τελικά δεν αναιρεί στο ελάχιστο την απόλυτη εξουσία του πάνω στους εργαζόμενους.

Εκδήλωση της ΚΝΕ_2023

Για το έγκλημα δεν τιμωρήθηκε κανείς. Ο εισαγγελέας Θεοφανόπουλος έκρινε την εν ψυχρώ δολοφονία της Σωτηρίας σαν τροχαίο ατύχημα και άσκησε δίωξη κατά του δολοφόνου οδηγού για «ανθρωποκτονία εξ αμελείας», ενώ στους ηθικούς αυτουργούς του εγκλήματος δεν ασκήθηκε καμία δίωξη.

 

Λίγους μήνες αργότερα,  το 6^ο Φεστιβάλ της ΚΝΕ θα είναι αφιερωμένο στη Σωτηρία Βασιλακοπούλου, με το σύνθημα: «Συντρόφισσα, σε σένα ανήκει η πιο τιμητική θέση!» και ο Γιάννης Ρίτσος θα διαβάσει τους παρακάτω στίχους, στη μνήμη της:

Μικρή μας συντρόφισσα, καλωσόρισες κι απόψε στη συντροφιά μας,
με μια αγκαλιά ματωμένα τριαντάφυλλα τα 21 σου χρόνια –
καλωσορίζεις κάθε μέρα, κάθε νύχτα,
στις δουλιές μας, στις σπουδές μας, στους αγώνες μας –
μικρή συντρόφισσα, με το μικρό χαμόγελο, και τα μεγάλα πανανθρώπινα όνειρα,
έχουμε νέες προκηρύξεις να μοιράσουμε,
έχουμε κι άλλα περιστέρια ν’ αμολύσουμε στον ορίζοντα,
έχουμε κι άλλα περιστέρια ν’ αφήσουμε στις στέγες των φτωχόσπιτων,
έχουμε πολλές σκοτεινές φυλακές να γκρεμίσουμε,
πολλά φωτεινά σπίτια να χτίσουμε,
γιατί ο κόσμος δεν το αντέχει πια το μαύρο,
ο κόσμος αγαπάει το άσπρο που αγαπούσες και συ, Σωτηρία.

                                

Μικρή μας συντρόφισσα, καλωσόρισες στη συντροφιά μας κι απόψε –
σου ’χουμε κρατημένη τη θέση σου στην πρώτη – πρώτη σειρά της καρδιάς μας
και στην πλατεία μας, να, στην πρώτη – πρώτη σειρά η καρέκλα σου
πλάι στην Ηλέκτρα, πλάι στον Μπελογιάννη, πλάι στον Πέτρουλα και στο Λαμπράκη,
πλάι στη Σταθοπούλου και στο Ρέππα και στο Διομήδη –
όμορφη συντροφιά, συντροφιά μας, με τα γαρύφαλα στα χέρια σας –

Τα λόγια που λέμε, για σας πρώτα – πρώτα τα λέμε,
τα λόγια αυτά που εσείς τα πράξατε, εσείς μας τα μάθατε,
λόγια ρωμέικα, οχτωβριανά, της καρδιάς λόγια,
κόκκινα λόγια αστείρευτα: Αγώνας, Αγάπη, Ειρήνη.

Μικρή μας συντρόφισσα, καλωσόρισες κι απόψε στη συντροφιά μας –
λάμπουν τα μάτια σου πίσω απ’ τα γυαλιά σου,
επάνω στα γυαλιά σου λάμπουνε σκηνές απ’ το χαρούμενο μέλλον, που γι’ αυτό
πολέμησες κι έπεσες, και μας έρχεσαι πάλι, Σωτηρία,
απ’ το χαρούμενο μέλλον το γεμάτο
δέντρα, πουλιά, ψωμί, νερό, βιβλία,
γεμάτο Αγάπη, Ειρήνη, Ελευθερία.

Μικρή μας συντρόφισσα, καλωσόρισες στη συντροφιά μας κι απόψε,
σε βλέπουμε εδώ να μας χαμογελάς με το βαθύ συντροφικό χαμόγελό σου,
ετούτα τα χειροκροτήματα, τα ξέρεις, είναι και για σένα,
ετούτα τα λουλούδια που σκορπίζουν τα παιδόπουλα – ειρηνόπουλα είναι και για σένα –
οι εργάτες έχουν γράψει στη γαλάζια τους φόρμα τ’ όνομά σου, Σωτηρία,
οι οικοδόμοι στις ψηλές σκαλωσιές τραγουδούν τ’ όνομά σου, Σωτηρία
πλάι – πλάι στ’ άλλα αγαπημένα μας ονόματα:
Αγάπη, Ειρήνη, Δικαιοσύνη, Ελευθερία.

Μικρή μας συντρόφισσα, καλωσόρισες κι απόψε στη συντροφιά μας,
εσύ μικρή μητέρα των περιστεριών και των ωραίων ονείρων,
μικρή μητέρα που ταΐζεις τα παιδιά με το χαμόγελό σου,
μικρή συντρόφισσα, με μια αγκαλιά ματωμένα τριαντάφυλλα τα 21 σου χρόνια,
μεθαύριο, ξέρε το, θα καταθέσουμε στο Μουσείο της Επανάστασης τα γυαλιά σου
σαν δυο ήλιους που φωτίζουν το δρόμο των νέων συντρόφων,
σαν δυο ήλιους που γράφουν με φως στις πινακίδες των καινούργιων σοσιαλιστικών σχολείων
Αγάπη, Ειρήνη, Ελευθερία.

Γιάννης Ρίτσος __ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, 6.ΙΧ.80

Στην κορφή του κόσμου θ’ ανέβω ψηλά
Για να κάνω αδερφό μου τον ήλιο
Η φλογάτη παντιέρα πάλι μπροστά
Η καμένη παλάμη μου αντήλιο
Η φλογάτη παντιέρα πάλι μπροστά
Να μου δείχνει γλυκιά λευτεριά

Στην κορφή του κόσμου θ’ ανέβω ψηλά
Με το πιο ματωμένο φεγγάρι

Με τον ήχο των όπλων μες την καρδιά
Και στα δόντια κομμένο σιτάρι
Με τον ήχο των όπλων μες την καρδιά
Να μου ζήσεις γλυκιά λευτεριά
Το νερό της καρδιά μου χυμένο κρασί
Στων βουνών την αόρατη φλέβα

Τον αντίλαλο άκου, άκου κι εσύ
Των μεγάλων ηρώων κι ανέβα
Τον αντίλαλο άκου, άκου μακριά
Να μου ζήσεις γλυκιά λευτεριά
Του λαού τη χαρά δεν τη κόβει κανείς
Της ζωής τ’ αφρισμένο ποτάμι
Τώρα που έφτασε της χαραυγής
Θα το σπάσει το σάπιο καλάμι
Τώρα που έφτασε η ώρα πάμε μπροστά
Να μου ζήσεις γλυκιά λευτεριά

Λίγες ώρες μετά τη στυγερή δολοφονία της Σωτηρίας Βασιλακοπούλου, στην πύλη του εργοστασίου, μια εργάτρια της ΕΤΜΑ θα πει: «Η Σωτηρία ήταν δικό μας σπλάχνο… Τη φάγανε κι είχαν όλους εμάς στο νου τους…».

Την επόμενη μέρα πραγματοποιήθηκε η προγραμματισμένη πανεργατική απεργία. Η τρομοκρατία στην ΕΤΜΑ έσπασε. Η συμμετοχή των εργατών του εργοστασίου ήταν καθολική.

Η μορφή της νεαρής κομμουνίστριας πέρασε στο πάνθεον των ηρώων της ταξικής πάλης, του αγώνα για να εξαλειφτεί η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Τα οράματα και τα ιδανικά της  Σωτηρίας Βασιλακοπούλου είναι σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ. Η θυσία της παραμένει ζωντανή στη μνήμη, το έγκλημα δεν ξεχνιέται. Η Σωτηρία ζει στους καθημερινούς αγώνες του λαού και της νεολαίας.