Κούβα ✨ μακρύς αγώνας για εθνική ανεξαρτησία

Η γνώση της ιστορίας μιας χώρας είναι απαραίτητη για να εξηγήσει κανείς τη σύγχρονη πραγματικότητά της. Στην περίπτωση της Κούβας, μιας μικρής χώρας με τόσο μεγάλα επιτεύγματα, όπως ο σοσιαλισμός και η επί δεκαετίες αντιμετώπιση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο. Μια σύντομη ανασκόπηση θα αποδείξει του λόγου το αληθές. Τα ιστορικά στοιχεία είναι από τα βιβλία: 1. "Η επανάσταση της Κούβας" _"La Revolución Cubana" του Φιντέλ Κάστρο, εκδόσεις "Γνώσεις" 2. "Η επαναστατική Κούβα", του Τέρενς Κάνον, εκδόσεις "Χοσέ Μαρτί" δείτε και 👉 Βιβλία από τη 💥 "Σύγχρονη Εποχή" 🇨🇺 για το νησί της επανάστασης.

Το νησί της Κούβας είναι το μεγαλύτερο από τις Μεγάλες Αντίλλες. Το ανακάλυψε ο Χριστόφορος Κολόμβος στο πρώτο ταξίδι του στην Αμερική, στις 27 του Οχτώβρη του 1492. Η έκτασή του είναι 114 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο πληθυσμός του σήμερα φτάνει τα 11 εκατομμύρια. Στην πραγματικότητα το κράτος της Κούβας περιλαμβάνει περίπου 1.600 νησιά και νησάκια, το μεγαλύτερο από τα οποία είναι το Νησί της Νεολαίας (πρώην νησί των Πεύκων (Λος Πίνος).
Ο Κολόμβος βρήκε στην Κούβα τρεις φυλές που βρίσκονταν στη λίθινη εποχή: τους Ταΐνος, τους Σιμπονέγιες και τους Γκουαναταμπέγιες. Οι ιθαγενείς δεν άντεξαν τη σκληρή ζωή της σκλαβιάς και εξαφανίστηκαν γρήγορα χωρίς να αφήσουν κανένα ίχνος στον πολιτισμό των καταχτητών και των απογόνων τους. Οι Ισπανοί "κονκισταδόροι" για να αντικαταστήσουν τα χαμένα εργατικά χέρια έφεραν για πρώτη φορά στην αμερικανική ήπειρο Αφρικανούς. Από τις αρχές του 16ου αιώνα μέχρι το 1880 που καταργήθηκε η δουλεία μεταφέρθηκαν στην Κούβα ή πέρασαν σ' αυτή από το διπλανό νησί της Ισπανιόλας περίπου 800.000 μαύροι.
               Απελευθέρωση από τους Ισπανούς
Σύμφωνα με τον Κουβανό ιστορικό Σέργιο Αγκουίρε, το κουβανικό έθνος κάνει την εμφάνισή του κάπου στο τέλος του 18ου ή στην αρχή του 19ου αιώνα. Την περίοδο αυτή αρχίζει να διαμορφώνεται ένας μιγαδικός πληθυσμός με τα ίδια οικονομικά συμφέροντα και πολιτιστικά χαρακτηριστικά. Η υπό διαμόρφωση αστική τάξη της Κούβας αποτελούμενη από μεγάλους γαιοκτήμονες και αφέντες δούλων, αρχίζει να διεκδικεί την ανεξαρτησία από τους Ισπανούς. Πρώτα έγινε ο αγώνας για οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες, όμως, η μητρόπολη αρνήθηκε. Επειτα έγινε το κίνημα για την προσάρτηση της Κούβας στις Ενωμένες Πολιτείες που επίσης απέτυχε. Τέλος έγινε η ένοπλη εξέγερση που ξέσπασε το 1868 υπό την καθοδήγηση του Κάρολου Μανουέλ ντε Σέσπεδες. Ο πόλεμος εκείνος ονομάστηκε "μεγάλος" και "δεκαετής" και τέλειωσε το 1878 με ήττα των Κουβανών. Δεκαεφτά χρόνια αργότερα, στις 24 του Φλεβάρη του 1895, ξέσπασε ξανά ο πόλεμος, που αυτή τη φορά εμψύχωνε ο μεγάλος Κουβανός εθνικός ήρωας, Χοσέ Μαρτί. Η επαναστατική δύναμη στην περίπτωση αυτή δεν ήταν η αστική τάξη, όπως το 1868, αλλά οι μεσαίες τάξεις μαζί με το προλεταριάτο.

Ο Χοσέ Μαρτί οργάνωσε, υποστήριξε και συμμετείχε σε μια λαϊκή εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση. Χωρίς να υπάρχει ακόμα η επίδραση μιας εξελιγμένης και συνειδητής εργατικής τάξης, ο Μαρτί μίλησε από τότε για διανομή της γης σε μια κοινωνία που ήταν ακόμα σε μεγάλο βαθμό φεουδαρχική και για ισότητα ανάμεσα στις φυλές, μόλις λίγα χρόνια μετά την κατάργηση της δουλείας για τους Αφρικανούς. Κατηγόρησε τον αντιδραστικό κλήρο και ξεσκέπασε την πολιτική των ΗΠΑ για την Κούβας, που σκοπό είχε την προσάρτησή της. Οι ξεκαθαρισμένες απόψεις του Χοσέ Μαρτί για την κοινωνικοπολιτική κατάσταση στην Κούβα επηρέασαν βαθιά τη σκέψη του Φιντέλ Κάστρο.

                  Νέος κατακτητής οι ΗΠΑ

Ο Χοσέ Μαρτί σκοτώθηκε σε μια ενέδρα τον πρώτο μήνα του πολέμου, στις 19 Μάρτη του 1895. Ενώ πλησίαζε η ήττα των Ισπανών, οι ΗΠΑ επενέβησαν στον ισπανοκουβανικό πόλεμο το 1898 με τη δικαιολογία πως ήθελαν να βοηθήσουν την Κούβα. Σε μικρό χρονικό διάστημα νίκησαν τον ισπανικό στόλο και παραβαίνοντας την υπόσχεσή τους, κατέλαβαν για τέσσερα χρόνια και την Κούβα, αποσύροντας τα στρατεύματά τους μόνο αφού προστέθηκε στο Σύνταγμα του νεαρού κράτους μια ταπεινωτική ρήτρα που έμεινε στην ιστορία σαν τροπολογία Πλατ, από το όνομα του Βορειοαμερικανού γερουσιαστή που την εισηγήθηκε. Η ρήτρα αναγνώριζε στην κυβέρνηση των ΗΠΑ το δικαίωμα να επεμβαίνει στην Κούβα  κάθε φορά που το θεωρούσε απαραίτητο. Και πραγματικά τα στρατεύματα των ιμπεριαλιστών αποβιβάστηκαν τρεις φορές στην Κούβα με βάση την τροπολογία Πλατ - το 1906, το 1912 και το 1917.

Κατά την περίοδο της "ψευτοδημοκρατίας" ο ιμπεριαλισμός ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα για να διεισδύσει οικονομικά στην Κούβα. Μα δεν ήταν αυτή η πραγματική πρόθεσή του. Στην πραγματικότητα, όπως αποδείχνει ο Κουβανός ιστορικός Ρουάζ ντε Λιούτσερινγ, ήδη από το 1805 που ήταν Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Τζέφερσον, η κυβέρνηση αυτής της χώρας σκόπευε να κατακτήσει την Κούβα αν ξεσπούσε πόλεμος με την Ισπανία. Το 1823 ο Πρόεδρος Μονρόε εξάγγειλε το γνωστό δόγμα που φέρνει το όνομά του, σύμφωνα με το οποίο οποιαδήποτε απόπειρα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να επεκτείνουν το σύστημά τους σε οποιοδήποτε σημείο του δυτικού ημισφαιρίου θα θεωρούνταν από τις ΗΠΑ ενέργεια επικίνδυνη για την ασφάλειά τους. Ο υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Μονρόε, Τζον Κουίνσι Άνταμς, είχε προβλέψει πως η Κούβα θα έπεφτε αναπόφευκτα "σαν ώριμος καρπός" στο καλάθι της Αμερικανικής Ένωσης. Η ευνοϊκή περίσταση παρουσιάστηκε με τον ισπανοκουβανικό πόλεμο. Αν οι Αμερικανοί κήρυξαν τον πόλεμο το 1898 στην Ισπανία, βέβαιοι πως θα τη νικήσουν, το έκαναν για να κουνήσουν το δέντρο όπου βρισκόταν ο καρπός και να προκαλέσουν το πέσιμό του. Τελικά οι Ισπανοί τους παραχώρησαν το Πουέρτο Ρίκο, το Γκουάμ και τις Φιλιππίνες, καθώς και την κατοχή της Κούβας . Η τροπολογία Πλατ πρόβλεπε και την παραχώρηση στις ΗΠΑ ναυτικών διευκολύνσεων επ' αόριστον. Από κει προέκυψε και η αμερικανική ναυτική βάση του Γκουαντάναμο _Guantánamo, στη γλώσσα Taíno, σημαίνει “γη ανάμεσα στα ποτάμια”: πόλη και δήμος στη νοτιοανατολική Κούβα και έδρα της ομώνυμης επαρχίας με ~240.000 κατοίκους. Η πόλη βρίσκεται 15 χιλιόμετρα βόρεια από τον ομώνυμο κόλπο, ο οποίος αποτελεί εξαιρετικό φυσικό λιμάνι. Από το 1898 ο κόλπος ελέγχεται από τις ΗΠΑ, όταν στη μάχη του κόλπου τον κατέκτησαν από την Ισπανία. Από το 1903 οι  διαθέτουν την ομώνυμη ναυτική βάση, σε έδαφος που της παραχώρησε σε μίσθωμα ο πρώτος πρόεδρος της Κούβας, Τομάς Εστράδα Πάλμα. Η βάση αυτή έγινε γνωστή όταν μετά την 11η-Σεπ-2001 δημιουργήθηκε σε αυτή φυλακή-στρατόπεδο συγκέντρωσης για “υπόπτους τρομοκρατίας”.
Η "ανεξάρτητη" Δημοκρατία της Κούβας άρχισε τη ζωή της υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα ο πραγματικός πρόεδρος ήταν ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αβάνα. Το αμερικανικό κεφάλαιο μονοπώλησε την παραγωγή ζάχαρης, σε μια χώρα με γεωργική μονοκαλλιέργεια τη ζάχαρη και βασική βιομηχανία τη βιομηχανία ζάχαρης. Η "Γιουνάιτεντ Φρουτ" έβαλε στο χέρι 70.000 εκτάρια για να εγκαταστήσει δύο διυλιστήρια ζάχαρης. Κάθε εταιρία είχε το δικό της οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, τους δικούς της Βορειοαμερικανούς διαχειριστές και τη δική της αστυνομία. Ο πουλημένος εθνικός κουβανικός στρατός έγινε στήριγμα του ξένου κεφαλαίου. Ο πρώην ανεξάρτητος Κουβανός καλλιεργητής τώρα έγινε ένα γρανάζι της ιμπεριαλιστικής μηχανής παραγωγής ζάχαρης. Το κεφάλαιο των ΗΠΑ από κοινού με το βρετανικό κεφάλαιο κατέλαβε και τους τομείς του ηλεκτρισμού, της τηλεφωνίας και των σιδηροδρόμων. Ο κουβανικός λαός γνώρισε στο διάστημα αυτό σκληρές τυραννίες, όπως του Ματσάντο και του Μπατίστα.

                 Στον παλμό της επανάστασης

Τον Αύγουστο του 1925, μέσα σε κλίμα εργατικών αναταραχών και ριζοσπαστικοποίησης, μια ομάδα 13 ανθρώπων γύρω από τον επαναστάτη φοιτητή Χούλιο Αντόνιο Μέγια και τον Κάρλος Μπαλίνο, βετεράνο σοσιαλιστή και σύντροφο του Χοσέ Μαρτί, ιδρύουν το Κομμουνιστικό Κόμμα Κούβας. Ίσως το πιο πολύτιμο πράγμα για την ύπαρξή του είναι πως
το επαναστατικό δεν έρχεται προδιαγεγραμμένο
ή με σχεδιασμένα καλούπια.
Ο ιδρυτής της Federación Estudiantil Universitaria
__Πανεπιστημιακής Ομοσπονδίας Φοιτητών, γνώριζε ότι
άλλο πανεπιστήμιο ήταν απαραίτητο.
Για τον ίδιο, η μόνη λύση στη μετριότητα που επικρατούσε εκεί
ήταν να ξεπεραστεί η μετριότητα της αστικής Δημοκρατίας.

Τον επόμενο μήνα ο Μέγια συλλαμβάνεται και μετά από απεργία πείνας 23 ημερών εξορίζεται στο Μεξικό. Το 1929, ο Μέγια πυροβολείται πισώπλατα από έναν μπράβο του Ματσάδο στην Πόλη του Μεξικό. Ήταν 26 χρονών.
Το κόμμα αναπτύσσει γρήγορα μια επιρροή που εκτεινόταν πολύ πέρα από το πραγματικό μέγεθός του. Οργανώνει τους εργάτες ζάχαρης και το 1930 γίνεται μια σαρανταοχτάωρη γενική απεργία με μερική επιτυχία. Ο κομμουνιστής ηγέτης Ρουμπέν Μαρτίνες Βιγένα, που μπήκε επικεφαλής, εξορίζεται. Παρά τα απανωτά οργανωτικά χτυπήματα, το ΚΚΚ κάνει ουσιαστική ιδεολογικοπολιτική δουλιά, που θα φανεί δυο δεκαετίες μετά.
Ο Φιντέλ Κάστρο γεννήθηκε στη μικρή πόλη Μαγιαρί της επαρχίας Οριέντε στις 13 Αυγούστου του 1926. Είναι το τρίτο παιδί ενός συντηρητικού Ισπανού μετανάστη και μιας Κουβανής. Από μικρός έδειχνε μεγάλη σωματική δύναμη και τολμηρή σκέψη. Τόσο στο κολέγιο όσο και ως φοιτητής της Νομικής διακρίθηκε στις αθλητικές ομάδες που συμμετείχε, ενώ ταυτόχρονα η ικανότητα του λόγου που τον διέκρινε συμπλήρωνε τα απαραίτητα προσόντα για να αναδειχτεί φυσικός ηγέτης των συμφοιτητών του. Την περίοδο εκείνη, ο Φιντέλ, όπως τον αποκαλούν όλοι στην Κούβα, ήταν στέλεχος του Ορθόδοξου Κόμματος, του Εδουάρδου Τσιμπάς (ο οποίος αργότερα αυτοκτόνησε). Το κόμμα αυτό ασκούσε έντονη κριτική στη διαφθορά των στρατηγών και των πολιτικών που κυβερνούσαν για λογαριασμό των ΗΠΑ. Η επιρροή του ήταν μεγάλη στους μικροαστούς και στους σπουδαστές, αλλά δεν ήταν το κατάλληλο για να οργανώσει τη δύναμη που χρειαζόταν για να αφαιρέσει τα εμπόδια που έστεκαν στο δρόμο ανάπτυξης της κουβανικής κοινωνίας και να αγωνιστεί ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Ο κομμουνιστής ηγέτης Μπλας Ρόκα θεωρούσε ότι το κόμμα αυτό "αποτελούσε εμπόδιο στην κινητοποίηση των λαϊκών μαζών, στον ενεργητικό αγώνα και στην επαναστατική δράση εναντίον της τυραννίας".

                                   Η Μονκάδα και η "Γκράνμα"

Αυτή η γραμμή της παθητικής στάσης του Ορθόδοξου Κόμματος δε συμβιβαζόταν με την αντίληψη του Φιντέλ Κάστρο. Η επίθεση στους στρατώνες Μονκάδα, στο Σαντιάγο της Κούβας, όπου στάθμευαν χιλιάδες στρατού της τυραννίας, ήταν μια δυνατή πρόκληση. Από εκείνη την επίθεση γεννήθηκε το Κίνημα της 26ης του Ιούλη. Η επίθεση απέτυχε, αλλά από εκείνη την ημέρα του 1953 το κόμμα του Τσιμπάς παραχωρεί τη θέση του σε έναν επαναστατικό οργανισμό πολύ πιο αποτελεσματικό. Ελάχιστοι από τους επαναστάτες της Μονκάδα επιζούν της επίθεσης. Ο Φιντέλ, μετά από δύο χρόνια φυλακής απελευθερώνεται και αυτοεξορίζεται στο Μεξικό, όπου μαζί με τον Αργεντικό Ερνέστο "Τσε" Γκεβάρα, τον Καμίλο Σιενφουέγος και άλλους ετοιμάζουν τη νέα προσπάθεια ανατροπής του αιματοβαμμένου καθεστώτος του Μπατίστα και απελευθέρωσης της Κούβας από τα δεσμά του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

Με ένα μικρό πλοιάριο, την "Γκράνμα", 82 επαναστάτες αποβιβάζονται σε μια παραλία στους πρόποδες της οροσειράς της Σιέρα Μαέστρα στις 30 Νοέμβρη του 1956. Μόνο 10 επιζούν από τις επιδρομές της αεροπορίας της δικτατορίας. Μεταξύ τους ο Φιντέλ, ο αδελφός του Ραούλ, ο Τσε, ο Σιενφουέγος κι ο Χουάν Αλμέιδα. Αρχίζει η εποποιία του αγώνα στα βουνά και οι διαδοχικές νίκες κατά του εκπαιδευμένου από Αμερικανούς ειδικούς στρατού του Μπατίστα. Παράλληλα, διεξαγόταν και ο αγώνας στις πόλεις από το κίνημα της 26ης του Ιούλη με επικεφαλής τον Φρανκ Παϊς, που είχε οργανώσει ένα τεράστιο παράνομο δίκτυο. Το ΚΚΚ, που το 1955 είχε απορρίψει την έκκληση του Κάστρο για ένοπλο αγώνα, είχε δώσει όλες τις δυνάμεις του στην πάλη για τη δημιουργία μαχητικών επιτροπών στα εργοστάσια και στις κοινότητες και τη δημιουργία ενός εθνικού δημοκρατικού μετώπου που θα ένωνε όλες τις δυνάμεις που ήταν αντίθετες με τον Μπατίστα. Αυτή η προσεκτική πολιτική προετοιμασία των μαζών και της εργατικής τάξης αποδείχτηκε κρίσιμη για την επιτυχία της επανάστασης.
                              Ο θρίαμβος

Τρία χρόνια και ένα μήνα μετά την "Γκράνμα", την 1η Γενάρη 1959, ο δικτάτορας Μπατίστα έφευγε με αεροπλάνο από την Κούβα, καθώς οι φάλαγγες του Τσε, του Καμίλο, του Ραούλ Κάστρο και του Φιντέλ, καταλάμβαναν την Αβάνα και τις άλλες πόλεις της χώρας. Η επανάσταση είχε θριαμβεύσει. Η Consuelo Almaguer
εκφωνήτρια του Radio Mambí στο Santiago de Cuba
μένει τώρα Ρώμη …
από Πινάρ ντελ Ρίο, Islamorada,
Tlalpan Mexico Vedado, Ciudad De La Habana

Τώρα άρχιζε το πιο δύσκολο μέρος της. Μεθοδικά, αλλά χωρίς χρονοτριβή, άρχισε να παίρνει φιλολαϊκά μέτρα, μερικά από τα οποία είχαν σοσιαλιστική προοπτική, ανεξάρτητα από το πόσο αντιλαμβανόταν την προοπτική αυτή η ηγεσία της επανάστασης την εποχή εκείνη. Μαζί με την ανοικοδόμηση άρχισε και η προσπάθεια στραγγαλισμού της επανάστασης από τον ιμπεριαλισμό.

Προσπάθεια που είχε σαν αποτέλεσμα περισσότερα μέτρα σοσιαλιστικής προοπτικής από τη μεριά της επαναστατικής εξουσίας και μεγαλύτερη προσέγγιση με τη Σοβιετική Ένωση. Στηριζόμενη στο λαό σε κάθε βήμα της, η επανάσταση νίκησε μέσα σε 72 ώρες τους πάνοπλους μισθοφόρους των ΗΠΑ στον Κόλπο των Χοίρων. Ακολούθησε η Κρίση των Πυραύλων, η διακήρυξη του σοσιαλιστικού χαρακτήρα της κουβανέζικης επανάστασης κι η διεθνιστική βοήθεια της μικρής και αδύναμης Κούβας σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας. Το 1965, οι τρεις επαναστατικές οργανώσεις: το Κίνημα 26 του Ιούλη, το Κομμουνιστικό Κόμμα, που ονομαζόταν τότε Λαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και το Επαναστατικό Διευθυντήριο, συγχωνεύονται και σχηματίζουν το Κομμουνιστικό Κόμμα Κούβας. Ο Φιντέλ Κάστρο θα πει δέκα χρόνια μετά: "Το Κόμμα είναι σύνθεση των πάντων. Μέσα σ' αυτό συνδυάζονται τα όνειρα όλων των επαναστατών της ιστορίας μας. Το Κόμμα σήμερα, είναι η ψυχή της Κουβανικής Επανάστασης".

Μέσα από πειραματισμούς, λάθη, αλλά και μεγάλες επιτυχίες η επανάσταση στέριωσε και έβαλε βαθιές ρίζες μέσα στο λαό. Ένα λαό που θυμάται και γνωρίζει καθημερινά το μακρύ, βάρβαρο χέρι του καπιταλισμού και ξέρει να εκτιμά την πραγματική ελευθερία που του προσφέρει ο σοσιαλισμός. Ένα λαό που νιώθει επιτέλους τη χώρα του δικιά του και είναι αποφασισμένος να μην αφήσει να του την πάρουν__ οψόμεθα.

Guantanamera _η γυναίκα από το Γκουαντάναμο είναι ο τίτλος δημοφιλούς κουβανέζικου πατριωτικού, τραγουδιού μια έκφραση αγάπης για την Κούβα και αλληλεγγύης προς τους φτωχούς ανθρώπους του κόσμου. Βασίζεται στη μελωδία της γουαχίρα (είδος σαν φλαμένκο κουβανέζικης μουσικής). Οι στίχοι του είναι παρμένοι από τον κύκλο τραγουδιών Versos Sencillos (απλά στιχάκια) του κουβανού εθνικού ήρωα Χοσέ Μαρτί. Δημιουργήθηκε αυθόρμητα στα 1929-35 όταν ο Κουβανός τραγουδιστής και τραγουδοποιός José Fernández Díaz κοινώς γνωστός ως Joseíto Fernández, (μελωδός γνωστών τραγουδιών, μεταξύ των οποίων τα «Elige tú, que canto yo», «Amor de madre», «Demuéstrame tú» και «Así son, boncó», καθώς και το πιο διάσημο «Guajira Guantanamera». στο μικρόφωνο του ραδιοφώνου αυτοσχεδίαζε ενώ παρουσίαζε τα τρέχοντα γεγονότα της ημέρας, τα λεγόμενα Décimas, ενώ επαναλάμβανε εν είδη ρεφρέν Guantanamera, Guajira Guantanamera. Αργότερα έγινε γνωστό ανά τον κόσμο.

Το τραγούδι έχει διασκευαστεί ή ερμηνευτεί από τη μεγάλη Celia Cruz, την Compay Segundo (αυτό ακούγεται στο βίντεό μας)  Wyclef Jean και 10άδες ακόμη καλλιτέχνες Bárbara y Dick Argentina, Ντέμης Ρούσσος, Willy Chirino, Julio Iglesias, Joan Baez, Albita, Jimmy Buffett, Bobby Darin, Raul Malo, Joe Dassin, Muslim Magomayev, José Feliciano, Tony Mottola, Biser Kirov, Puerto Plata, Trini Lopez, La Lupe, Νάνα Μούσχουρη, Tito Puente, Raulín Rodríguez, Andy Russell, Gloria Estefan, Phil Manzanera, Robert Wyatt _ως "Caimanera", Zucchero Fornaciari, Julie Felix, Ansuman Roy, από τα γκρουπ  The Mavericks, Inti-Illimani, Buena Vista Social Club, Los Lobos, Pozo-Seco Singers, Todos Tus Muertos, The Spinners and the Gipsy Kings κλπ κλπ.