Το παραδοσιακό ελληνικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι

Παραδοσιακά γιορτινό _φτωχικό αρχικά, αργότερα πλούσιο σε γεύσεις και ποικιλία, συνδυάζοντας κρέατα (χοιρινό, κατσίκι), γιορτινές πίτες (κρεατόπιτα, σπανακόπιτα, “κουσμερί “), λαχανοντολμάδες, το “χριστόψωμο” με στολίδια από ζύμη, γλυκίσματα όπως “σπάργανα” (Ήπειρος), “σικότουρτα” και μπακλαβαδάκια, με έμφαση στα τοπικά προϊόντα και τις εποχικές λιχουδιές.

·        Κρέατα: Χοιρινό (συχνά με λάχανο τουρσί στη Βόρεια Ελλάδα), κατσίκι (γιουβέτσι, με πατάτες) ή αγριογούρουνο (σαλμί στην Ήπειρο).

·        Πίτες: Ποικίλες πίτες όπως κρεατόπιτες (της Κεφαλονιάς με ρύζι και τρία είδη κρέατος), “κουσμερί” (Ήπειρος), “μπατσαριά” (σπανακόπιτα), “γαλατόπιτα”.

·        Ζυμαρικά & Ρύζι: Στολισμένα με κιμά, σταφίδες, ξηρούς καρπούς.

·        Λαχανικά & Σαλάτες: Εποχής, κάστανα μαγειρευτά, πρασινάδες με καρύδια και δαμάσκηνα.

·        Συμβολικά Ψωμιά: βασικά “χριστόψωμο” με ζυμαρένια διακοσμητικά (στάρια, αρνάκια, ψάρια).

·        Ήπειρος: Λαχανοντολμάδες, «κουσμερί», «σπάργανα» (τηγανίτες), μπακλαβαδάκια.

·        Κρήτη: Γουρουνόπουλο, τηγανητό συκώτι, χριστόψωμο.

·        Βόρεια Ελλάδα: Χοιρινό με λάχανο τουρσί (Έβρος).

·        Το τραπέζι συμπληρώνεται με τοπικά κρασιά, τυριά και εποχικά φρούτα, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα γιορτής.

Χριστούγεννα

με τη σκέψη μας στραμμένη στον πόλεμο

Το χοιρινό είναι ο πρωταγωνιστής στο ελληνικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι με την μορφή διαφορετικών εδεσμάτων που κάθε τόπος στην Ελλάδα το προσαρμόζει στις δικές του παραδόσεις.

Στην Κρήτη ίσως η περίοδος των Χριστουγέννων να σηματοδοτεί την έναρξη της όταν κάνουν την εμφάνιση τους τα παραδοσιακά λουκάνικα με την ξυδάτη γεύση και το “απάκι”. Άλλες λιγότερο γνωστές λιχουδιές αποτελούν οι “τσιγαρίδες” και η “τσιλαδιά”. Σε πολλές περιοχές της Κρήτης, υπάρχει το έθιμο μετά την εκκλησία να μοιράζεται κρέας, κρασί και κουλούρι. Στο Λασίθι ανήμερα των Χριστουγέννων τρώνε τηγανητό συκώτι ενώ στα περισσότερα κρητικά χριστουγεννιάτικα τραπέζια υπάρχει γουρουνόπουλο στον φούρνο και το παραδοσιακό “χριστόψωμο”. Όπως αναφέρει το cretanmagazine.gr __Μετά τα χοιροσφάγια, ακολουθούσαν τα διάφορα παράγωγα, η τσιλαδιά, τα καπνιστά ξιδάτα απάκια και λουκάνικα, τα σύγλινα, οι αμαθιές, η γλίνα για τα τηγανητά, οι λουρίδες για τα σφουγκάτα, και ασφαλώς απαραιτήτως οι τσιγαρίδες για την εξοχή! Όλος ο κόσμος είχε δεθεί με τις τσιγαρίδες, που ήταν και χορταστικές, αλλά και πολύ πλούσιες σε θερμίδες, απαραίτητες τις κρύες ημέρες για να παρέχουν την απαιτούμενη ενέργεια. Απαραίτητο για την παρασκευή τους το μεγάλο καζάνι, κοινώς μπουγαδοτσίκαλο. Εχάραζαν το δέρμα του χοίρου σε λουρίδες στενόμακρες κατά μήκος, το αφαιρούσαν και όλα αυτά τα κομμάτια τα έβαζαν σε μια μεγάλη μοσόρα ( λεκάνη). Στη συνέχεια πάλι από τα κομμάτια αυτά αφαιρούσαν με ένα κοφτερό μαχαιράκι το απέξω σκληρό δέρμα, που από αυτό έβαιναν οι “λουρίδες”, και έτσι έμενε το σκέτος λίπος.

Τσιλαδιά Κρήτης

Η Τσιλαδιά Μεσσηνίας (με μπακαλιάρο) δεν είναι Χριστουγεννιάτικη

"Τσιγαρίδες"

Σημειωτέον τότε οι χοίροι είχαν έως και πέντε εκατοστά πάχος λίπος, ενώ στις σημερινές ράτσες, το λίπος είναι σχεδόν ανύπαρκτο! Μέσα λοιπόν στο μεγάλο καζάνι, έβαζαν σε μικρά κομματάκια, κομμένο το λίπος, και το έσταιναν συνήθως στα ξύλα στην εξωτερική παρασθιά. Εκεί μέσα στο καζάνι τσιγαρίζονται σιγά σιγά τα λίπη, γι αυτό ονομάζονται και τσιγαρίδες. Θένε αρκετή ώρα να αποβάλουν όλο τους το λίπος και να κολυμπούν μέσα τα μικρά πλέον κομματάκια, που έχουν απομείνει λιγότερο από το μισό, ίσως και το ένα τέταρτο! Με τη τρυπητή κουτάλα, θα αφαιρεθούν από το καζάνι, όταν πια έχουν γίνει ξερακιανά, και έχουν πάρει ένα καφετί χρώμα, για να μπουν προσωρινά σε ένα άλλο σκεύος, και το λάδι του λίπους θα σουρωθεί και θα τοποθετηθεί στη πήλινη κουρούπα, ή αργότερα στον γκαζοντενεκέ με το μεγάλο στρόγγυλο καπάκι. Η γλίνα θα πήξη και θα γίνει άσπρη, και θα παίξει ρόλο βουτύρου, κυρίως στα τηγανητά, στο ψωμί σε γλυκά, άλλα και στο καρκάνι. Οι τσιγαρίδες κι αυτές, θα μπουν σε άλλη κουρούπα, ή σε άλλο δοχείο διαθέσιμο, και διατηρούνται έτσι για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να πάθουν το παραμικρό. Αυτές οι συμπαθέστατες τσιγαρίδες, που δεν υπάρχουν πλέον, πάντα θα ανήκουν στη σφαίρα της θύμησης στους παλαιότερους, και δεν θα μπορεί να ξεχάσουν το καθαρό πετσετάκι της νοικοκυράς που τις σέρβιρε απάνω στην εξοχή, και ασφαλώς το κρασάκι που τις συνόδευε!

Στην Βόρεια Ελλάδα το χοιρινό κρέας σερβίρεται στο γιορτινό τραπέζι με λάχανο τουρσί. Στον Έβρο η παράδοση θέλει να την παραμονή των Χριστουγέννων να υπάρχουν στο τραπέζι εννέα διαφορετικά πιάτα συμβολίζοντας την αφθονία των φαγητών όλο το χρόνο. Στο θρακιώτικο τραπέζι θα βρούμε την “μπάμπω”, ένα είδος γεμιστού λουκάνικου από χοιρινό έντερο που φτιάχνεται με ρύζι, εντόσθια (συκώτι, καρδιά), κρέας, πράσο και πολλά μπαχαρικά (κανέλα, γαρύφαλλο), ψημένο αργά στον φούρνο. Είναι το «φαγητό των φτωχών», που χρησιμοποιούσε τα υποπροϊόντα του χοιρινού μετά το χοιροσφάγιο, συνδέεται με την ευχή «καλή γέννηση» (Μπάμπω = γιαγιά/μαμή) και αποτελεί μέρος του έθιμου της «Μπάμπως» _ενώ στο Μελισσοχώρι Θεσσαλονίκης η “μσούρα” έχει την τιμητική της. Μαγειρεύεται με χοιρινό κρέας, μοσχάρι και κοτόπουλο σιγοβρασμένο με λαχανικά και ρύζι στο φούρνο.

·        2 κιλά χοιρινό

·        2 κιλά μοσχάρι

·        1 κοτόπουλο

·        λαρδί (χοιρινό λίπος)

·        5 κιλά πράσα

·        1 ρίζα σέλινο

·        2 κουταλιές σούπας λάδι

·        κόκκινο πιπέρι

·        αλάτι

Για τη γέμιση

·        λίγο λάδι

·        1 κρεμμύδι

·        συκωτάκια κότας

·        1 φλιτζάνι τσαγιού ρύζι

·        1 χούφτα σταφίδες

·        αλάτι και πιπέρι

·        λίγα κάστανα ψημένα

Σοτάρουμε το κρεμμύδι, ρίχνουμε κομμένα τα συκωτάκια, 4-5 ψημένα κάστανα κομμένα σε κομματάκια, 1 κούπα ρύζι, 1/2 ποτήρι νερό, αλάτι, πιπέρι, σταφίδες. Γεμίζουμε το κοτόπουλο. Καθαρίζουμε τα πράσα, τα κόβουμε σε μικρά κομμάτια, τα πλένουμε, τα τρίβουμε με αλάτι και πιπέρι και τα αφήνουμε αρκετές ώρες να στραγγίξουν. Στρώνουμε το χοιρινό λίπος σε μία μεγάλη κατσαρόλα, ή στη γάστρα, και σκεπάζουμε με μία στρώση πράσα. Πάνω στα πράσα τοποθετούμε το κρέας (χοιρινό και μοσχάρι) και πάνω από αυτό βάζουμε το γεμιστό κοτόπουλο, αφού το ράψουμε και του δέσουμε τα πόδια. Στη συνέχεια βάζουμε άλλη μία στρώση από πράσα και κρέας και σκεπάζουμε το κοτόπουλο με πράσα. Ρίχνουμε αλάτι, πιπέρι και λάδι και βάζουμε το φαγητό στο φούρνο. Το ψήνουμε πρώτα για 1 ώρα στους 220^οC και άλλες 5 ώρες στους 150^οC.

Στα Γιάννενα πρωταγωνιστεί το αγριογούρουνο σαλμί (συνταγή για 6 άτομα)

• 1 ¹/₂ κιλό αγριογούρουνο καθαρό, χωρίς κόκαλο, κομμένο σε μικρές μπουκιές
• ¹/₂ φλιτζάνι ελαιόλαδο
• 1 φλιτζάνι κόκκινο κρασί
• 1 μεγάλο καρότο, σε φέτες
• 1 μέτριο κρεμμύδι, σε κομμάτια
• 1 μεγάλο καρότο
• 1 μέτρια σελινόριζα, σε κομματάκια
• 2 σκελίδες σκόρδο
• 2 φύλλα δάφνης
• αλάτι, φρεσκοτριμμένο πιπέρι

Για τη μαρινάδα

• ¹/₂ φλιτζάνι ελαιόλαδο
• 2 μικρά καρότα, σε φέτες
• 2 μικρά κρεμμύδια, ψιλοκομμένα
• 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένες
• 2 κλωναράκια μαϊντανό
• 2 κρεμμυδάκια φρέσκα, ψιλοκομμένα
• 10 κόκκους πιπέρι
• 2 γαρίφαλα
• 3 φλιτζάνια λευκό κρασί αρετσίνωτο
• ¹/₂ φλιτζάνι ξίδι

1. Βάζετε το ελαιόλαδο σε βαριά κατσαρόλα, σε δυνατή φωτιά, να ζεσταθεί καλά. Ρίχνετε τα υλικά εκτός του μαρινάτας εκτός του κρασί και το ξύδι. Ανακατεύετε με ξύλινη κουτάλα για 10 λεπτά, ώσπου να ροδίσουν ελαφρά. Ρίχνετε το κρασί και το ξύδι, σκεπάζετε και σιγοβράζετε τη μαρινάτα για 30 λεπτά. Την αφήνετε να κρυώσει, αφαιρείτε τα κρεμμύδια, τα δαφνόφυλλα και τα γαρίφαλα και περιχύνετε με αυτήν τα κομμάτια του κρέατος, τα οποία έχετε τοποθετήσει μέσα σε μεγάλο μπολ. Τα σκεπάζετε και αφήνετε να «σταθούν» 24 ώρες στο ψυγείο.
2. Πριν το μαγειρέψετε το βγάζετε ένα ένα από τη μαρινάτα τα κομμάτια του κρέατος και τα αφήνετε να στραγγίσουν σε τρυπητό. Βάζετε το ελαιόλαδο σε μια βαθιά κατσαρόλα, σε δυνατή φωτιά, να «κάψει» και σοτάρετε μέσα σε αυτό το κρέας, έως ότου ροδοκοκκινίσει . Ρίχνετε το κρασί, το καρότο, το κρεμμύδι, τη σελινόριζα, το σκόρδο, τη δάφνη, αλάτι και πιπέρι. Σκεπάζετε και σιγοβράζετε, ώσπου να μαλακώσει το κρέας και να μείνει ελάχιστη σάλτσα.
3. Αποσύρετε την κατσαρόλα από τη φωτιά, βγάζετε τα κομμάτια του κρέατος και τα τοποθετείτε σε ζεστή πιατέλα και τα διατηρείτε ζεστά. Αφαιρείτε από τη σάλτσα και πετάτε το κρεμμύδι, το σκόρδο και τα φύλλα δάφνης, την περνάτε από το μύλο των λαχανικών ή το μπλέντερ και κατόπιν από λεπτή σίτα, ώστε να γίνει λεία. Περιχύνετε με αυτήν τα κομμάτια του κρέατος και συνοδεύετε με πατατούλες βραστές ή ρύζι πιλάφι. Έχετε την δυνατότητα να αφήσετε το κρέας λίγο περισσότερο στην μαρινάδα ακόμα και 30 ώρες ιδιαίτερα αν είναι μπούτι

Στα Τρίκαλα ανήμερα τρώνε “γουρνάδα” δηλαδή ψητό χοιρινό κρέας ενώ το βράδυ των Χριστουγέννων τρώνε “κοντοσούφλι”, στην Στερεά Ελλάδα στο γιορτινό τραπέζι η παράδοση θέλει να υπάρχει χοιρινό με σέλινο αλλά και κοτόσουπα ενώ δε λείπουν η “πηχτή”, ο “πατσάς” και το ψητό. Ένα παλιότερο παραδοσιακό έδεσμα είναι οι “μπάμπες”, βρασμένο παχύ έντερο, γεμισμένο με συκώτι, σπλήνα, μυρωδικά και μπαχαρικά, στην Εύβοια φτιάχνουν “λίπα”, “αλευριά”, διάφορα λουκάνικα, πηχτή και “πασπαλά”, στην Πελοπόννησο επίσης επικρατεί το γουρουνόπουλο στον φούρνο, στην Αρκαδία η κρεατόπιτα αποτελεί παράδοση, στην  Κεφαλονιά  η “πουτρίδα” είναι χοιρινό με “κάβολε” δλδ κουνουπίδι ή με “μάπα” (λάχανο με μαλακά φύλλα κατάλληλο για λαχανοντολμάδες _χωρίς “νεύρα” είδος που δύσκολα βρίσκεις σήμερα), στην Σάμο απολαμβάνουν τα “χοιροσφάγια” και την “πηχτή”, στον Πόρο χοιρινό με σέλινο _νησιώτικη εκδοχή στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Στη Σάμο παραδοσιακά κυριαρχεί το χοιρινό, με ξεχωριστό πιάτο τα “Χοιροσφάγια” και την “πηχτή” (βραστό χοιρινό με λεμόνι που πήζει) την ημέρα των Χριστουγέννων, ενώ το πιο γνωστό γλυκό είναι οι “Κατάδες” (σαμιώτικο κουραμπιές), μαζί με δίπλες και αμυγδαλωτά που συναντάμε σε πολλά νησιά. Παραδοσιακά φαγητά: Χοιροσφάγια/Πηχτή: Βραστό χοιρινό κρέας με λεμόνι, που λόγω του λίπους πήζει και τρώγεται την ημέρα των Χριστουγέννων. Άλλα τοπικά πιάτα: Αναφέρονται και άλλα «άγνωστα» παραδοσιακά φαγητά, συχνά με χοιρινό, που έφτιαχναν οι γιαγιάδες, όπως φαίνεται από παλιές εκδόσεις. Γλυκά: Κατάδες: Τα «κουραμπιέδες της Σάμου», πασπαλισμένοι με ζάχαρη άχνη. Δίπλες & Αμυγδαλωτά: Γιορτινά γλυκά που συναντώνται και σε άλλα νησιά. Συνοδεία Samos Vin Doux: Το γνωστό γλυκό κρασί της Σάμου, που μπορεί να συνοδεύσει ιδανικά τα γλυκά.

Στην Κέρκυρα η πηχτή _αυγολέμονο σούπα με ρύζι και κοτόπουλο, η γαλοπούλα γεμιστή με κάστανα και κουκουνάρια, ενώ το εορταστικό τραπέζι συμπληρώνει το μπουτίνο (κορφιάτικο παστίτσιο με γλυκιά κρούστα) τη δεύτερη μέρα, η συκομαΐδα (νωπή πίτα με ξερά σύκα, μούστο ή ούζο, πιπέρι, μάραθο και ξύσμα λεμονιού σύκα) και το παστό αλλαντικό Νούμπουλο φουμικάδο (φουμικάδο=καπνιστό: παραδοσιακό παστό χοιρινό, αρωματισμένο και καπνισμένο με ντόπια βότανα, κομμένο σε λεπτές φέτες). Το sofrito _αν και όχι παραδοσιακά χριστουγεννιάτικο δεν λείπει ποτέ (από τα γνωστότερα και κλασικά φαγητά του νησιού, μαζί με την παστιτσάδα και το μπουρδέτο). Η ονομασία του προέρχεται από τα ιταλικά (soffritto=τσιγαρισμένο, τηγανισμένο ελαφρά, λέξη που υπήρχε κατά την ενετοκρατία. Το κυριότερο υλικό του είναι το μοσχάρι (νουά, ουρά, στρογγυλό ή κιλότο) το οποίο είναι χτυπημένο σε φέτες και τηγανίζεται αλευρωμένο σε λάδι ενώ στη συνέχεια σιγομαγειρεύεται με τρία συστατικά που δημιουργούν ισορροπία εντάσεων μεταξύ τους (ξύδι, σκόρδο, μαϊντανός) _συχνά χρησιμοποιείται και λευκό κρασί. Σερβίρεται ζεστό με ρύζι ή πατάτες τηγανητές και παγωμένο ξηρό λευκό κρασί. Το αποτέλεσμα είναι πολύ νόστιμο πιάτο με πηχτή, λευκή, βελούδινη σάλτσα. Μην ξεχνάτε το ντόπιο κρασί και τα γλυκά της Κέρκυρας. Επίσης γαλοπούλα (γάλλος) Γεμιστή με κάστανα και κουκουνάρια και στο τραπέζι  το “μποτσόνι” (πήλινη κανάτα με κόκκινο κρασί της νέας σοδειάς).

Στη Ρόδο, τα Χριστούγεννα οι κάτοικοι απολαμβάνουν το χοιρινό, το οποίο σπάνια υπήρχε στο τραπέζι τους τον υπόλοιπο χρόνο. Καθαρίζουν τα έντερα του ζώου για να γίνουν οι Κολοσαφάδες. Παλιά, το λίπος που διαχωριζόταν από το κρέας το έλιωναν στη φωτιά και έκαναν τη μίλα, το χοιρινό βούτυρο, που τοποθετείτο σε πήλινα δοχεία. Τα μικρά κομμάτια κρέατος τα τσιγάριζαν με βούτυρο και έκαναν τα κιρίγγια, ενώ από τα μεγαλύτερα έφτιαχναν τον καβρουμά. Τους κολοσαφάδες τους μαγείρευαν συνήθως με κάποια γέμιση. Από το κεφάλι του χοίρου γινόταν η πηχτή, μια σούπα που τρωγόταν βραστή με το δικό της λίπος, πολλά μπαχαρικά, πιπέρι και μπόλικο λεμόνι. Η πηχτή και οι κολοσαφάδες ετοιμάζονταν την παραμονή. Δύο τρεις μέρες πριν τα Χριστούγεννα, σφάζουν το χοίρο και από το κρέας του φτιάχνουν διάφορες λιχουδιές.  Γεμίζουν τα έντερα με το συκώτι του ψιλοκομμένο, ρύζι, ψιλοκομμένη φλούδα πορτοκαλιού , αλάτι, πιπέρι, κίμινο ,σκόρδο τα ψήνουνε και να οι κολοσαφάδες.
Καβρουμάς: Ψιλοκόβουμε το χοιρινό κρέας μαζί με το λίπος , το αλατίζουμε και το βάζουμε στην κατσαρόλα. Το αφήνουμε να σιγοβράσει , μέχρι να βγάλει το νερό του και το λίπος του να σκεπάσει το κρέας.

Πηχτή_έδεσμα γνωστό σχεδόν σε όλη την Ελλάδα: Καθαρίζουμε την γουρνοκεφαλή, την κόβουμε σε μικρά κομμάτια και τα βράζουμε με νερό . Ρίχνουμε φύλλα δάφνης, λίγο πιπέρι, φλούδα από πορτοκάλι, και αφού βράσει το κρέας το σουρώνουμε, μοιράζουμε το ζωμό σε μπολ και αφού πήξει …Καλή σας όρεξη

              Το πνεύμα των Χριστουγέννων

Célia González _San Salvador‎‎ (η φωτο δική της)
Εγώ είμαι ακόμη νέα _και ωραία Οι γονείς μου με δίδαξαν, όχι μέσω κάποιου πνευματικού μαθήματος —αυτό δεν είναι το στυλ τους— αλλά μέσω του λιτού τρόπου ζωής μας _ακόμη και τις γιορτές, ότι τα Χριστούγεννα είναι μια ευκαιρία να χαρούμε και “να είμαστε ευτυχισμένοι”, ανεξάρτητα από τις δυσκολίες μας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και κάθε μέρα, κάθε ώρα κάθε στιγμή.
Λατρεύω τα Χριστούγεννα. Μου αρέσει ιδιαίτερα η χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα που συνοδεύει ένα αναμμένο δέντρο μέσα στο σπίτι και τα φώτα στο πλαίσιο της πόρτας, στα παράθυρα ή οπουδήποτε. Τις τελευταίες ημέρες του Νοεμβρίου, προετοιμάζομαι, με τη βοήθεια φίλων και της ξαδέρφης μου και της ανιψιάς μου Alisson αααα ΝΑΙ και του φίλου μου φυσικά, για την τελετουργία που ξεκινάει από τη συναρμολόγηση του δέντρου μέχρι το ξεμπέρδεμα των φωτιστικών και την απόφαση για το πώς θα τα κρεμάσουμε. Μέχρι να ξεκινήσει ο Δεκέμβριος, το σπίτι μου είναι ήδη γεμάτο με ένα χριστουγεννιάτικο πνεύμα που διαρκεί μέχρι τον Ιανουάριο, μετά την Ημέρα των Reyes Magos.

Αυτό ξεκινά από τότε που ήμουν παιδί και οι γονείς μου – η Teresa κι ο Armando – δημιούργησαν  χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα όχι μόνο για τα παιδιά τους αλλά και για τους γείτονές τους. Τα φώτα στην πόρτα και στο χριστουγεννιάτικο δέντρο – ένα απλό κλαδί καφέ – συμβόλιζαν την χαρούμενη ατμόσφαιρα που δημιουργούνταν στο σπίτι μας, μια ατμόσφαιρα που επαναλαμβανόταν στα σπίτια των γειτόνων μας και τύλιγε την αγαπημένη μου Colonia Dolores. Από τότε, το πάθος για τα χριστουγεννιάτικα φώτα και η ιδέα ότι τα Χριστούγεννα είναι, πάνω απ’ όλα, μια πρόσκληση και πρόκληση να δημιουργήσουμε, όπου κι αν ζει κανείς, έναν χώρο κοινής χαράς όχι μόνο με την λαϊκή οικογένειά του αλλά και με τους γείτονες και τους φίλους της κοινότητας έχουν ενσωματωθεί στις προτιμήσεις, τις συνήθειες και στα απαρέγκλιτα πιστεύω μου. Με άλλα λόγια, η χριστουγεννιάτικη χαρά δεν προοριζόταν μόνο για χρόνια ευημερίας ή περιόδους αφθονίας (που εμείς σαν οικογένεια δεν είχαμε). Όσοι _όπως εμείς ζούσαμε σε σπίτια από πλίθρες ή λαμαρίνες δεν γυρίζαμε ποτέ την πλάτη στη χαρά των Χριστουγέννων. Οι δύσκολες εποχές —από τις οποίες οι κοινότητες της εργατικής τάξης, όπως αυτές στην Colonia Dolores εκείνη την εποχή, έχουν γνωρίσει πολλές— δεν αποτέλεσαν εμπόδιο για τους ανθρώπους να βρουν τρόπους, όσο επισφαλείς κι αν ήταν, να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα, όπως έκαναν κατά τη διάρκεια των σεισμών του 1965 και του 1986 και της 10ετίας του εμφυλίου πολέμου. Και το φωτισμένο δέντρο ήταν απαραίτητο _κεντρικό στοιχείο αυτής της χαρούμενης ατμόσφαιρας στο σπίτι.

Αυτές ήταν οι μέρες —οι δεκαετίες του ’60, του ’70 και του ’80— που η καρδιά του εορτασμού των Χριστουγέννων ήταν το σπίτι και η κοινότητα όπου ζούσε κανείς. Η ομορφιά κάθε φτωχικού στολιδιού και τα χρώματα των φώτων, ακόμη και στις πιο ταπεινές οικογένειες, μοιράζονταν με όσους είχαν παρόμοιες εμπειρίες ζωής και όνειρα. Και το αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση των οικογενειακών και κοινοτικών δεσμών. Αυτό που ήρθε αργότερα ήταν η μετατόπιση του κέντρου του εορτασμού των Χριστουγέννων από τα σπίτια και τις κοινότητες σε εμπορικά κέντρα και πλατείες και πάρκα, τα οποία έγιναν επίσης χώροι μαζικής κατανάλωσης. Τα αμφισβητήσιμα κριτήρια για την εξοικονόμηση ενέργειας στα νοικοκυριά, σε συνδυασμό με την εταιρική επίθεση να προσελκύσουν ανθρώπους όλων των ηλικιών και οικογένειες σε εμπορικά κέντρα, οδήγησαν στην καταστολή των καλύτερων και πιο γνήσιων πτυχών του εορτασμού των Χριστουγέννων: τη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας χαράς μέσα στο σπίτι και την γειτονιά. Χιλιάδες οικογένειες σταμάτησαν να θαυμάζουν τα δικά τους χριστουγεννιάτικα δέντρα και φώτα, καθώς και αυτά των γειτόνων τους _σβησμένα πια – για να συρρέουν σε εμπορικά κέντρα και γεμάτες πλατείες για να θαυμάσουν ένα τίποτα εντυπωσιασμού. Ένα έθιμο που, ανεξάρτητα από τις ατομικές πεποιθήσεις, επιτρέπει (ή επιτρέπει, όπου έχει σχεδόν χαθεί ανεπανόρθωτα) τα γνήσια χαμόγελα, τη ζεστασιά και το μοίρασμα όσων έχει κανείς (φασόλια με τυρί, ταμάλες, σάντουιτς με κοτόπουλο, λιγοστό κρέας ή γαλοπούλα) να υπάρχουν στη ζωή των αγαπημένων μας προσώπων έχει διαβρωθεί.

Είναι ένα έθιμο που δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς. Είναι κρίμα που, δεδομένων των τρεχουσών συνθηκών _άλλοι κρατάνε τα ηνία και τα κλειδιά της οικονομίας, στη χώρα και στον κόσμο, δεν έχει βρεθεί τρόπος να αναβιώσει ευρέως και να καταστεί ενεργό στην κοινωνική δυναμική και σαν προοπτική: ένας για όλους και όλοι για έναν. Η αναβίωση της παράδοσης Salguerinas στο Pillarno, για την οποία μου μίλησε ο φίλος μου _έλα να μου δώσεις ένα φιλί αγάπη… αποτελεί μια αχνή απόδειξη ότι υπάρχουν τρόποι _πέρα από τον πολιτικό αγώνα για λαϊκό πολιτισμό να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα χωρίς  εμπορικά κέντρα ή αχαλίνωτο καταναλωτισμό.  (σσ. Αστούριας, Ισπανία _ Las Salguerinas de Pillarno είναι μια ομάδα ή πρόγραμμα πολιτιστικής και κοινωνικής δυναμικής στην αγροτική περιοχή του Πιλλάρνο, που ασχολούνται με παραδοσιακές δραστηριότητες όπως Danza _χορός και συνεργάζονται με άλλες τοπικές ομάδες για τη διατήρηση και προώθηση του πολιτισμού της περιοχής. Η ονομασία συνδυάζει το “Salguerinas” _πιθανόν σχετίζεται με τοπική παράδοση και “Pillarno”, το όνομα του χωριού, δίνοντας έμφαση στην τοπική ταυτότητα). Η ευτυχία δεν πρέπει να εξισώνεται με επίδειξη, σπατάλη ή αχαλίνωτο καταναλωτισμό.

Αυτή η σύνδεση δεν έχει κάνει κανένα καλό στην κοινωνία μας (σσ. μιλά για το μακρινό και φτωχό Ελ Σαλβαδόρ) τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Έχει ενσωματωθεί τόσο βαθιά στο μυαλό και τις συνήθειες πολλών που πιστεύουν ότι ήταν πάντα έτσι, ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να γιορτάζουμε. Αλλά υπάρχει, και βρίσκεται στην ατμόσφαιρα χαράς που δημιουργείται εκεί που ζει κανείς με αγαπημένα πρόσωπα, χρησιμοποιώντας ό,τι είναι διαθέσιμο για να διακοσμήσει και να φωτίσει τον χώρο όπου κάθε άτομο έχει βρει καταφύγιο από τα στοιχεία της φύσης. Έχοντας επίγνωση της τραγωδίας που, το 2020, έφερε βάσανα, ερήμωση και θάνατο σε εκατομμύρια σπίτια σε όλο τον κόσμο (σσ. εννοεί τον Covid), διατήρησα την παράδοση _όπως τότε που σχεδόν κανείς δεν το έκανε, να στήνω το δέντρο μου και να διακοσμώ την μπροστινή μου πόρτα με πολύχρωμα φώτα.

               Η γαλοπούλα
Ξενόφερτο πιάτο στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

O µπαρµπα-Mπρίλιος_ο µπαρµπα-Mπρίλιος
είχε ένα γάλο_είχε ένα γάλο πολύ µεγάλο, πολύ µεγάλοοοο
(…)
και τον ετάιζε, ψωµί κι αλάτι _ψωµί κι αλάτι
για να κάνει πλάτη, και τον ετάιζε, και τον ετάιζε
ψωµί γαρδούµπα, (ψωµί γαρδούµπα) για να κάνει τούµπα, (για να κάνει τούµπα)
Kαι τον ετάιζε, (και τον ετάιζε)
ψωµί µπουγάτσα, (ψωµί µπουγάτσα) για να κάνει µπράτσα…
ψωµί και χόρτα, (ψωµί και χόρτα) ώσπου δε χώραγε από την πόρτα,
Ώσπου µια µέρα, (ώσπου µια µέρα) µε δίχως ήλιο, (µε δίχως ήλιο)
ο γάλος έφαγε τον µπαρµπα-Mπρίλιο
_                 σσ. κατ΄ άλλους μπάρμπα Σπήλιος

Οι πρώτες αναφορές στη γαλοπούλα: Η γαλοπούλα είναι ενδημικό πουλί της Βόρειας Αμερικής και έγινε γνωστή στην Ευρώπη μετά την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Οι πρώτες γαλοπούλες έφτασαν στην Ισπανία γύρω στο 1520 και στη συνέχεια διαδόθηκαν στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Οι Ευρωπαίοι εντυπωσιάστηκαν από τη νοστιμιά και το μέγεθος της γαλοπούλας, που την καθιστούσε ιδανική για μεγάλα γεύματα και γιορτές. Στην Ευρώπη, πριν από την εισαγωγή της γαλοπούλας, τα χριστουγεννιάτικα γεύματα περιλάμβαναν συνήθως χήνα, πάπια ή αρνί, ανάλογα με την τοπική παράδοση. Ωστόσο, η γαλοπούλα άρχισε να αντικαθιστά αυτά τα κρέατα από τον 16^ο  αιώνα, κυρίως λόγω του μεγέθους της, που την καθιστούσε κατάλληλη για να θρέψει μεγάλες οικογένειες. Επιπλέον, το κρέας της ήταν πιο οικονομικό από άλλα (μοσχάρι, χοιρινό), γεγονός που την έκανε προσιτή για περισσότερους ανθρώπους. Η γαλοπούλα έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής στη Βρετανία τον 17^ο αιώνα. Αναφορές δείχνουν ότι ακόμα και ο βασιλιάς Ερρίκος Η’ απολάμβανε γαλοπούλα στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι του, γεγονός που συνέβαλε στην εδραίωση του εθίμου. Τον 19^ο αιώνα, η γαλοπούλα είχε πλέον καθιερωθεί ως το κύριο πιάτο των Χριστουγέννων στη Βρετανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η γαλοπούλα στην Αμερική: Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η γαλοπούλα έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για τα Χριστούγεννα αλλά και για την Ημέρα των Ευχαριστιών (Thanksgiving). Σύμφωνα με την παράδοση, η πρώτη γιορτή της μέρας των ευχαριστιών, το 1621, περιλάμβανε γαλοπούλα ως μέρος του γεύματος που μοιράστηκαν οι προσκυνητές και οι αυτόχθονες Αμερικανοί.Η σύνδεση της γαλοπούλας με τα Χριστούγεννα στις ΗΠΑ πιθανόν να επηρεάστηκε από τη βρετανική παράδοση, ενώ η ευκολία εκτροφής και το μεγάλο μέγεθος του πουλιού το κατέστησαν ιδανική επιλογή για οικογενειακές συγκεντρώσεις. Κατά τους εκεί ηθογράφους αντιπροσωπεύει την αφθονία, τη φιλοξενία και την οικογενειακή ενότητα. Καθώς τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή που περιστρέφεται γύρω από την οικογένεια και την αγάπη, η γαλοπούλα ταιριάζει απόλυτα με το πνεύμα της περιόδου. Το τελετουργικό της προετοιμασίας και του ψησίματος της γαλοπούλας συνδέεται με τη δημιουργία αναμνήσεων και την ενίσχυση των οικογενειακών δεσμών.

Σύγχρονη εποχή: Σήμερα, η γαλοπούλα εξακολουθεί να είναι το κεντρικό πιάτο του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού σε πολλές χώρες, αν και έχουν εμφανιστεί διάφορες παραλλαγές. Κάποιες οικογένειες επιλέγουν να την γεμίζουν παραδοσιακά, ενώ άλλες προτιμούν πιο μοντέρνες εκδοχές της συνταγής. Η γαλοπούλα δεν είναι απλώς ένα πιάτο· είναι ένα σύμβολο των Χριστουγέννων που φέρνει μαζί του μια πλούσια ιστορία και παράδοση. Από την Ευρώπη έως την Αμερική και πέρα από αυτήν, η γαλοπούλα παραμένει μια γλυκιά επιλογή.

Καλά Χριστούγεννα...

Μίλησε η ποιήτρια __

για την Hala Alyan

Μίλησε ξανά, εύγλωττα όπως πρέπει και κάνει, για την απανθρωποποίηση, για το ότι ανήκει σε έναν λαό που κάποιοι ξεχνούν ότι είναι άνθρωποι σαν εμάς, που διψούν, που αιμορραγούν, που αγαπούν τα παιδιά τους. Μίλησε, εύγλωττα όπως έπρεπε και κάνει, για τα παιδιά της Γάζας, τα παιδιά που χάθηκαν, μιλούσαν σε μια γλώσσα που δεν είναι δική τους

Αναρωτιέμαι, είπε η ποιήτρια, εύγλωττα όπως πρέπει και κάνει, για τους ανθρώπους που ακούν αυτές τις φωνές και παραμένουν ασυγκίνητοι. Και ο οικοδεσπότης _καπνίζοντας το πούρο του, την ευχαρίστησε δεόντως και η ποιήτρια, όπως πρέπει και κάνει, χωρίς ευγνωμοσύνη για την ευκαιρία να μιλήσει στους ακροατές…
Και στη συνέχεια ο οικοδεσπότης είπε δεόντως: ΝΑΙ αλλά δεν βλέπω μια διαφορετική άποψη
και εκεί ήταν, η δολοφονική στιγμή, η αναπνοή όταν
η θέληση να σκοτώσει τα παιδιά γίνεται
“πιο κάλυψη”, “μια διαφορετική άποψη”…
Αυτή είναι η στιγμή που κάνει τα παιδιά να πεθαίνουν και να πεθαίνουν και να πεθαίνουν και να πεθαίνουν για πάντα.

Ένα “κόλπο” για να θυμάστε τις χορδές

Για τη Lubna Alyaan
Να μάθει να παίζει ένα όργανο
είναι ένα είδος εμμονής
Το βιολί
έχει τέσσερις χορδές
Από ψηλά στα χαμηλά,
στο βιολί…
είναι E, Α, D,
και C. Κατασκευάζονται
από ποικιλία υλικών
συμπεριλαμβανομένου του catgut,
έντερο προβάτου, νάιλον,
και χάλυβας.
Σε μια ήσυχη μέρα στη Γάζα,
μια αποφασιστική νεαρή κοπέλα:

Φώναζε στα πέρατα
Λατρεύω το βιολί ___
με πάθος και θέλω
να γίνω
μια από του κόσμου
τους κορυφαίους βιολιστές. Αυτό είναι
το όνειρό μου.

Έδειξε έντονο ενδιαφέρον
στη μουσική σύνθεση,
επιδεικνύοντας σχολαστική προσοχή
με κάθε λεπτομέρεια.
Οι τέσσερις χορδές
της βιόλας και του τσέλο
είναι E, Α, D,
και C. Κατασκευάζονται
Οι γάτες κατεβαίνουν στα σοκάκια

 

Αλλά για τα έγχορδα
το βιολί θυμηθείτε...
G, D, A και E:
Τα καλά σκυλιά τρώνε πάντα
Η Lubna Alyann μαρτύρησε
νωρίς σήμερα το πρωί
στο σπίτι της θείας της
στο Al-Nuseirat
που είχε δηλωθεί
από τον ισραηλινό στρατό
να είναι μια ασφαλής ζώνη
Η Λούμπνα και η οικογένειά της
είχε αναζητήσει καταφύγιο
στα νότια της Γάζας
για ασφάλεια αλλά εκείνο το πρωί
το σπίτι τους βομβαρδίστηκε

Όλη της η οικογένεια
έχει διαγραφεί
από το ληξιαρχείο
όπως τόσα πολλοί στη Γάζα

Οι γάτες κατεβαίνουν στα σοκάκια
τα καλά σκυλιά τρώνε πάντα
catgut και νάιλον και χάλυβας
και σιωπή φονική

Ανατριχιαστικά τα στοιχεία του ΟΗΕ

Δεν το χωράει ανθρώπου νους το μέγεθος των εγκλημάτων των ιμπεριαλιστών, που δεν διστάζουν να δολοφονούν χιλιάδες παιδιά για τα συμφέροντά τους.
Από την έναρξη της επίθεσής του στη Γάζα και την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, το κράτος-δολοφόνος, με τις ευλογίες των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ έχει δολοφονήσει πάνω από 12.800 μαθητές!

Σύμφωνα με το παλαιστινιακό υπουργείο Παιδείας, ο αριθμός των μαθητών που σκοτώθηκαν στη Γάζα έφτασε τους 12.701 και οι τραυματισμένοι μαθητές τους 20.702. Το υπουργείο πρόσθεσε ότι 119 μαθητές σκοτώθηκαν και άλλοι 649 τραυματίστηκαν στη Δυτική Όχθη.
Εδώ και μέρες παρατηρείται ένα κοινό μοτίβο ξεπλύματος του Ισραήλ και των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-ΕΕ τη στιγμή που σπρώχνουν τη περιοχή στον όλεθρο.
Κάνοντας μία απλή αναγωγή θα μπορούσαμε να πούμε ότι το Ισραήλ έχει βομβαρδίσει σε 14 μήνες περισσότερα από 40 12θέσια δημοτικά σχολεία και έχει σκοτώσει όλους τους μαθητές τους.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο του ιμπεριαλισμού, αυτοί είναι οι «στρατηγικοί σύμμαχοι» της ελληνικής κυβέρνησης, αυτός είναι και ο λόγος που τα συνθήματα για «καμία συμμετοχή στα ιμπεριαλιστικά σφαγεία» και για «λευτεριά στην Παλαιστίνη» πρέπει να αντηχήσουν ακόμη πιο δυνατά.

___________________________

 

Καλά Χριστούγεννα με το μυαλό στην Παλαιστίνη,
στη Γάζα...
Ένας είναι ο εχθρός, ο ιμπεριαλισμός!!

       ___________________________

 

Το όνειρο
της Παλαιστίνιας βιολονίστας Λούμπνα

______________________________________________

 

“Για εμάς το να ονειρευόμαστε είναι ένα όνειρο”, λέει το 16 λεπτών τραγούδι των Marillion “Gaza” _Βλ στο τέλος της ανάρτησης.
Γραμμένο πριν από μια δεκαετία, πριν (ξανα)γίνει δηλαδή η Γάζα συνώνυμο της ιμπεριαλιστικής δολοφονικής μανίας, μοιάζει το τραγούδι σαν να γράφτηκε χθες. Αυτή όμως είναι η αλήθεια των παιδιών που μεγάλωσαν και μεγαλώνουν στη Γάζα και στα κατεχόμενα της Δυτικής Όχθης, 70+χρόνια και ειδικά  τα τελευταία 36+. Αυτή είναι η αλήθεια για τα παιδιά της Παλαιστίνης με τα σπασμένα χεράκια της Πρώτης Ιντιφάντα του 1987. Η διαταγή του ισραηλινού στρατού, τότε, ήταν ακριβώς αυτή. Οποιο παιδί κρατάει σφεντόνα να συλλαμβάνεται και να τιμωρείται με σπάσιμο των χεριών. “Σπάστε τους τα χέρια!” ήταν η διαταγή του Ράμπιν, αρχηγού τότε του ισραηλινού στρατού. Και αυτοί οι άθλιοι της κατοχικής δύναμης τους τα έσπαζαν  (Ο Ράμπιν _για την ιστορία, μετά, θα υπέγραφε, μαζί με τον Αραφάτ, τις Συμφωνίες του Όσλο, το 1993 _δείτε Ριζοσπάστης “εκπληρούμενη προφητεία η ¨¨συμφωνία του Οσλ﨨”, για να δολοφονηθεί, δύο χρόνια μετά, ως προδότης από φανατικό θρησκευόμενο Εβραίο Ισραηλινό).

Τα παιδιά που επέζησαν της Δεύτερης Ιντιφάντα του 2000 θα είναι μανάδες, πατεράδες ίσως παππούδες, άραγε ποια να είναι τα όνειρα των εγγονών τους σήμερα; Δεν θέλουν αλλά δεν είναι στο χέρι των παιδιών να μην κάνουν όνειρα, ακόμη και μέσα σ’ αυτά τα ατελείωτα ερείπια της βομβαρδισμένης, ισοπεδωμένης σήμερα Γάζας. Ονειρεύονται λοιπόν –αυτό λέει το τραγούδι– ότι κάποια μέρα θα κάνουν όνειρα, κι αυτό είναι το πιο αισιόδοξο όνειρο που μπορούν να κάνουν. Ονειρεύονται ότι κάποτε θα ονειρευτούν.

Αυγή του 2024 και η γενοκτονία των παιδιών της Παλαιστίνης καλά κρατεί. Οι διεθνείς συστάσεις “προσέχετε τους αμάχους όταν πυροβολείτε τη Χαμάς” περισσεύουν, υποκριτικές. Στη φυλακή που λέγεται Γάζα, σε έκταση μια πιθαμή, ζουν, αν ζουν, _ζούσαν  2-2,5 εκατ. Κάτοικοι, κι ο αδελφός που φώναζε χθες πάνω από τη νεκρή αδελφή “θα εκδικηθώ εγώ για σένα!” είναι η καθημερινή σφεντόνα η παρούσα εσαεί Intifada η ελπίδα.

Η Λούμπνα Αλιάν (Lubna Alyaan), σπουδαία βιολονίστα στα 14, τολμούσε να ονειρεύεται περισσότερο από τα άλλα παιδιά της Γάζας. “Ονειρευόταν να γίνει μια από τις κορυφαίες βιολονίστες του κόσμου”, όπως λέει ο δάσκαλός της (Μahmoud Αbuwarda) ότι του είχε εξομολογηθεί η ίδια στο Εθνικό Κονσερβατόριο Μουσικής Εντουαρντ Σαΐντ, παράρτημα Γάζας. _Ο Παλαιστίνιος συγκριτικός φιλόλογος Σαΐντ και ο Εβραίος μαέστρος Μπαρενμπόιμ είχαν δημιουργήσει περί το 2000 μια κλασική ορχήστρα Παλαιστινίων και Ισραηλινών νέων. Από το 2016, η ορχήστρα έχει έδρα το Βερολίνο. Το όνειρο της Λούμπνα σταμάτησε το πρωί της 21^ης Νοεμβρίου 2023, όταν βομβαρδίστηκε το σπίτι του θείου της, στην πόλη Νισράτ, στη νότια Γάζα, όπου είχε βρει καταφύγιο η οικογένειά της, ακολουθώντας τις οδηγίες του ισραηλινού στρατού “περί ασφαλείας των αμάχων”. Εκείνο το πρωινό, η 50μελής οικογένεια της Λούμπνα ξεκληρίστηκε όλη, μαζί με το γεμάτο νότες όνειρό της.

Gaza

Marillion βρετανικό συγκρότημα της ροκ,
το οποίο δημιουργήθηκε το 1979
αρχικά Silmarillion,
από το βιβλίο του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν “The Silmarillion”

Όταν ήμουν νέος, όλα έμοιαζαν σαν παιχνίδι
When I was young it all seemed like a game

Το να ζεις εδώ δεν έφερε καμία αίσθηση ντροπής
Living here brought no sense of shame

Τώρα όμως μεγάλωσα κατάλαβα
But now I'm older I've come to understand

Κάποτε είχαμε σπίτια
Once we had houses

Κάποτε είχαμε γη
Once we had land

Έριξαν βροχή σφαίρες πάνω μας καθώς τα σπίτια μας κατέρρευσαν
They rained down bullets on us as our homes collapsed

Ξαπλώσαμε τρομαγμένοι κάτω από τα ερείπια
We lay beneath the rubble terrified

Ελπίζοντας, τολμάμε να ονειρευόμαστε;
Hoping, dare we dream?

Εγκαταλείψαμε την αναμονή
We gave up waiting

Για εμάς, το να ονειρευόμαστε είναι ακόμα ένα όνειρο
For us, to dream is still a dream

Όταν ξύπνησα, το σπίτι ήταν κέραμοι και λίθοι
When I woke up, the house was broken stones

Ξαφνικά δεν είχαμε τίποτα
We suddenly had nothing

Και τίποτα δεν έχει αλλάξει
And nothing's changed

Ζούμε, οκτώ άτομα, σε αυτή τη ζέστη
We live, eight people, in this overcrowded heat

Ζώα που εκτρέφονται στο εργοστάσιο που ζουν με τον ιδρώτα μας
Factory-farmed animals living in our own sweat

Το να ζω έτσι είναι το μόνο που ήξερε ποτέ ο αδερφός μου
Living like this is all my baby brother ever knew

Ο κόσμος δεν κάνει τίποτα, τι να κάνουμε;
The world does nothing, what can we do?

Θα κλωτσήσουμε την μπάλα
We will kick the ball

Δεν θα παίξουμε ξανά σχοινάκι  
We will skip the rope

Θα παίξουμε έξω, προσοχή !!
We will play outside, be careful !!

Θα ζωγραφίσουμε και θα ζωγραφίσουμε, θα κάνουμε την προσευχή μας
We will paint and draw, we will say our prayers

Έξω ο ανελέητος ήλιος λευκαίνει τους σπασμένους δρόμους
Outside the pitiless sun bleaches the broken streets

Το σκοτάδι πέφτει το βράδυ σαν σιδερένια πόρτα
The darkness drops in the evening like an iron door

Οι άντρες παίζουν χαρτιά κάτω από το φως του πυρσού
The men play cards under torchlight

             Οι γυναίκες μένουν μέσα
             The women stay inside

Η κόλαση μπορεί να εκραγεί σε μια στιγμή μέρα ή νύχτα
Hell can erupt in a moment day or night

Ζητάτε μπελάδες αν παρασυρθείτε πολύ κοντά στον τοίχο
You ask for trouble if you stray too close to the wall

Ο πατέρας μου πέθανε ταΐζοντας τα πουλιά
My father died feeding the birds

Η μαμά πηγαίνει μπροστά μου να ελέγξει για στρατιώτες
Mum goes in front of me to check for soldiers

Για κάθε καυτή πέτρα δέκα έρχονται πίσω
For every hot-head stone ten come back

Για κάθε καυτή πέτρα εκατό επιστρέφουν
For every hot-head stone a hundred come back

Για κάθε ρουκέτα που εκτοξεύεται, τα drones επιστρέφουν
For every rocket fired the drones come back

Για δεκατρία χρόνια οι δρόμοι ήταν όλοι κλειστοί
For thirteen years the roads have all been closed

Είμαστε απομονωμένοι, μας αρνούνται ιατρικές προμήθειες
We're isolated, we're denied medical supplies

Τα καύσιμα και η δουλειά είναι λιγοστά, χτίζουν σπίτια στα χωράφια μας
Fuel and work are scarce, they build houses on our farms

Οι γέροι κλαίνε, οι νέοι παίρνουν τα όπλα
The old men weep, the young men take up arms

Είμαστε πακεταρισμένοι σαν κοτόπουλα σε αυτήν την πόλη από τσιμέντο
We're packed like chickens in this town of block cement

Με πιάνει πονοκέφαλος από το ντίζελ, όταν βρέχει, οι υπονόμοι επίσης
I get headache from the diesel, when it rains, the sewers too

Δεν είχα ιδέα τι σημαίνει μαρτύριο
I had no idea what martyrdom meant

Μέχρι τον μεγάλο μου αδερφό, τον μεγάλο μου
Until my older brother, my older brother

Λυπάμαι που δεν μπορώ να συνεχίσω
I'm sorry I can't continue

Σπέρνεις τον άνεμο, θερίζεις τον ανεμοστρόβιλο, λένε
You sow the wind, you reap the whirlwind, it is said

Όταν οι λαοί ξέρουν ότι δεν έχουν μέλλον
When people know they have no future

Μπορούμε να τους κατηγορήσουμε αν δεν μπορούμε να τους τιθασεύσουμε;
Can we blame them if we cannot tame them?

Και όταν οι ελπίδες και τα όνειρά τους σπάνε
And when their hopes and dreams are broken

Και νιώθουν ότι μπορεί επίσης να είναι νεκροί
And they feel they might as well be dead

Όσο πάνε, θα τους συγχωρήσουμε
As they go, will we forgive them

Αν μας πάρουν μαζί τους;
If they take us with them?

Μείνε κοντά
Stay close

Μείνε σπίτι
Stay home

Μείνετε ήρεμοι
Stay calm

Έχε πίστη
Have faith

Με την αγάπη της οικογένειάς μας μπορούμε να υπερβούμε τα πάντα
With the love of our family we can rise above anything

Κάποια μέρα σίγουρα κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει
Someday surely someone must help us

Με την αγάπη της οικογένειάς μας μπορούμε να υπερβούμε τα πάντα
With the love of our family we can rise above anything

Κάποια μέρα σίγουρα κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει
Someday surely someone must help us

Ακόμα και τώρα θα πάμε σχολείο
Even now we will go to school

Ακόμα και τώρα θα ονειρευόμαστε να ονειρευόμαστε
Even now we will dream to dream

Μια μέρα σίγουρα κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει
Someday surely someone must help us

Τίποτα δεν είναι απλό, αυτό είναι σίγουρο
Nothing's ever simple, that's for sure

Υπάρχουν πενθούντες μητέρες και στις δύο πλευρές του σύρματος
There are grieving mothers on both sides of the wire

Και όλοι αξίζουν μια ευκαιρία να νιώσουν ότι το μέλλον μπορεί να είναι λαμπρό
And everyone deserves a chance to feel the future just might be bright

Αλλά όπως και να το δεις, όποια άποψη κι αν είναι
But any way you look at it, whichever point of view

Για να πρέπει να ζούμε έτσι
For us to have to live like this

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Όλοι θέλουμε ειρήνη και ελευθερία αυτό είναι σίγουρο
We all want peace and freedom that's for sure

Αλλά η ειρήνη δεν θα έρθει αν στεκόμαστε στα ίδια και τα ίδια_
But peace won't come from standing on our necks

Όλοι αξίζουν μια ευκαιρία να νιώσουν ότι το μέλλον μπορεί να είναι λαμπρό
Everyone deserves a chance to feel the future just might be bright

Αλλά όπως να το δεις αυτό, όποια και αν είναι η οπτική γωνία
But any way you look at this, whichever point of view

Για να πρέπει να ζούμε έτσι
For us to have to live like this

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Απλώς δεν είναι σωστό
It just ain't right

Είναι σαν ένας εφιάλτης που σηκώθηκε σκυφτός προς τη Βηθλεέμ
It's like a nightmare rose up slouching towards Bethlehem

Σαν εφιάλτης αναδύθηκε από αυτή τη μικρή λωρίδα γης
Like a nightmare rose up from this small strip of land

Σκύβοντας προς τη Βηθλεέμ
Slouching towards Bethlehem

Είναι σαν να αναδύθηκε ένας εφιάλτης από αυτή τη μικρή λωρίδα γης
It's like a nightmare rose up from this small strip of land

Σκύβοντας προς τη Βηθλεέμ
Slouching towards Bethlehem

Είναι σαν να αναδύθηκε ένας εφιάλτης από αυτή τη μικρή λωρίδα γης
It's like a nightmare rose up from this small strip of land

Σκύβοντας προς τη Βηθλεέμ
Slouching towards Bethlehem

Είναι σαν να αναδύθηκε ένας εφιάλτης από αυτή τη μικρή λωρίδα γης
It's like a nightmare rose up from this small strip of land

Σκύβοντας προς τη Βηθλεέμ
Slouching towards Bethlehem

Είναι σαν να σηκώθηκε ένας εφιάλτης, σαν ένας εφιάλτης
It's like a nightmare rose up, like a nightmare rose up

Σκύβοντας προς τη Βηθλεέμ
Slouching towards Bethlehem

Δεν μπορώ να ξέρω ποια ανατροπή της ιστορίας μου το έκανε αυτό
I can't know what twist of history did this to me

Είναι σαν εφιάλτης
It's like a nightmare

Είναι σαν εφιάλτης (Με την αγάπη της οικογένειάς μας)
It's like a nightmare (With the love of our family)

(Μπορούμε να σηκωθούμε πάνω από όλα)
(We can rise above everything)

Προς τη Βηθλεέμ (κάποια μέρα σίγουρα κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει)
Towards Bethlehem (Some day surely someone must help us)

Κάποια μέρα σίγουρα κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει
Someday surely someone must help us