Enrico Berlinguer πατέρας του ευρωκομμουνισμού

Η ιστορική φωτογραφία -μια από τις πολλές του Berlinguer
με τον χριστιανοδημοκράτη Άλντο Μόρο (Aldo Moro),
που δολοφονήθηκε (μια ακόμη προβοκάτσια)
από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες στη Ρώμη __9 Μαΐου 1978

25 Μαΐου 1922 γεννιέται στη Σαρδηνία ο καταλανός ηγέτης του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (Partito Comunista Italiano | PCI) Ενρίκο Μπερλίνγκουερ (Enrico Berlinguer)
7 Ιουνίου 1984, ενόψει των επερχόμενων ευρωεκλογών, σε συγκέντρωση στην Piazza della Frutta της Πάντοβα __τη στιγμή που έλεγε “σύντροφοι, να δουλέψουμε όλοι, σπίτι με σπίτι, δρόμο με δρόμο και στη δουλειά μας”, υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο, που τον ανάγκασε να σταματήσει. Αν και εμφανώς εξασθενημένος συνέχισε την ομιλία του μέχρι το τέλος, παρά το ότι ο κόσμος, μέσα σε ζητωκραυγές υποστήριξης, φώναζε “αρκετά, Ενρίκο!” και στο τέλος της συγκέντρωσης, επέστρεψε στο ξενοδοχείο του, όπου αποκοιμήθηκε, πέφτοντας αμέσως σε κώμα. Αφού συμβουλεύτηκαν έναν γιατρό, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο της Πάντοβα σε κρίσιμη κατάσταση όπου και πέθανε τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 11 Ιουνίου, από εγκεφαλική αιμορραγία __η δήλωση του υγειονομικού διευθυντή ανέφερε ότι “ο Σάρδος πολιτικός απεβίωσε στις 12:45μμ.”

Η κηδεία του Enrico Berlinguer

Για άλλη μια φορά, έχει αποδειχθεί ότι είναι αδύνατο να διαφυλαχθούν οι δημοκρατικοί θεσμοί στην Ιταλία αποκλείοντας από τη διαχείριση τους Κομμουνιστές. Αυτό δεν οφείλεται στο λεγόμενο δικαίωμα veto _του Κομμουνιστικού Κόμματος, όπως κάποιοι φλυαρούν, σε κυβερνήσεις και μέτρα που δεν αρέσουν, αλλά για έναν βαθύτερο λόγο: επειδή το Κομμουνιστικό Κόμμα έχει αναλάβει και υπερασπιστεί τον ρόλο του εγγυητή της δημοκρατίας. Όποιος επιθυμεί να αποκλείσει το Κομμουνιστικό Κόμμα, όποιος επιθυμεί να κυβερνήσει εναντίον αυτού του κόμματος, το οποίο από μόνο του αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο του εκλογικού σώματος αλλά και την πλειοψηφία του εργαζόμενου, ενεργού και νεανικού πληθυσμού, θα επιφέρει τα αποτελέσματα της αναστάτωσης και του χάους που είναι πλέον ορατά σε όλους. Και αυτός είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο πιστεύουμε ότι μπορούμε, με καθαρή συνείδηση, να ζητήσουμε την ψήφο των αγωνιστών και των ψηφοφόρων του Σοσιαλιστικού Κόμματος, των Καθολικών Δημοκρατών και ενός μεγάλου μέρους των ίδιων των Χριστιανοδημοκρατών· όλων εκείνων που αισθάνονται ότι έχουμε φτάσει σε μια στιγμή που τα ουσιαστικά ζητήματα της ελευθερίας και της δημοκρατίας επανέρχονται στο προσκήνιο. Τους τελευταίους μήνες, οι Κομμουνιστές έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να αγωνίζονται για την εγγύηση των ελευθεριών και των δημοκρατικών δικαιωμάτων, όχι μόνο για τους ίδιους ως αντιπολίτευση, αλλά για όλους, ακόμη και για τους μη Κομμουνιστές, ακόμη και για όσους τους αντιτίθενται!

Θα ήθελα να σας αποχαιρετήσω, πολίτες της Padova, με λίγα λόγια για εσάς και την πόλη σας. Τα τελευταία χρόνια, η Πάντοβα έχει συζητηθεί πολύ στην Ιταλία για τα ταραγμένα γεγονότα που έχει βιώσει ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης τρομοκρατικών δυνάμεων που σχηματίστηκαν εδώ και για τον ευρύ και επίμονο αγώνα εναντίον τους που διεξήγαγαν οι δυναμικές δυνάμεις της πόλης. Σε αυτόν τον αποφασιστικό αγώνα, η συμμαχία μεταξύ των εργατών και των δυνάμεων του πολιτισμού και του πανεπιστημίου ήταν κρίσιμη. Ο ρόλος που έπαιξαν οι Κομμουνιστές της Πάντοβα ήταν κρίσιμος. Ακριβώς αυτός ο μεγάλος δημοκρατικός αγώνας ενάντια στην ανατροπή αποκάλυψε στην Πάντοβα την παρουσία μεγάλων, δυναμικών, προοδευτικών ενεργειών, τόσο στον κοσμικό όσο και στον καθολικό τομέα. Πρώτα και κύρια, εκείνων της πανεπιστημιακής παράδοσης, της κοσμικής και της ελεύθερης έρευνας, μια έκφραση ανά τους αιώνες μιας σκέψης που δεν υποκύπτει στον δογματισμό και τον φανατισμό. Εδώ, στο γραφείο που φιλοξένησε τον Γαλιλαίο και άλλους μεγάλους στοχαστές, βρίσκεται μια από τις πολιτιστικές ρίζες που εξηγεί την έντονη δράση των διανοουμένων και του Πανεπιστημίου στο αντιφασιστικό κίνημα και στον αγώνα εθνικής απελευθέρωσης. Τα ονόματα των κομμουνιστών Eugenio Curiel και Concetto Marchesi, μαζί με τους Silvio Trentin και Egidio Meneghetti, είναι εμβληματικά γι' αυτό. Και υπάρχει η Padova των νέων: στην πόλη σας υπάρχουν πενήντα χιλιάδες φοιτητές και δεκάδες χιλιάδες μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που συχνά αντιμετωπίζουν σοβαρά και επαχθή προβλήματα: αυτά των υπηρεσιών, της ποιότητας των σπουδών, της λειτουργίας των σχολικών εγκαταστάσεων, της πολιτιστικής και συλλογικής ζωής, της απαλλαγής από τον εθισμό στα ναρκωτικά: προβλήματα που απέχουν πολύ από το να επιλυθούν. Κι όμως, στον κόσμο των νέων υπάρχει τεράστια ενέργεια και δυναμικό. Σε αυτούς, περισσότερο από ποτέ, η ανάγκη για προοπτικές, για αλλαγή, για ένα μέλλον για το οποίο αξίζει να εργαστεί, να σπουδάσει και να αγωνιστεί, είναι ζωντανή και ακμάζουσα. Οι παλιές δυνάμεις των παραδοσιακών Χριστιανοδημοκρατικών προυχόντων δεν είναι πλέον ικανές να προσφέρουν σημεία αναφοράς ή να πυροδοτήσουν ενέργεια, αποσυρμένες όπως είναι, ιδιαίτερα μετά την ήττα που υπέστησαν οι Χριστιανοδημοκράτες τον Ιούνιο του περασμένου έτους. Ωστόσο, μέσα στον καθολικό κόσμο, αναπτύσσονται και εκφράζονται ευαισθησίες και πρωτοβουλίες (σκεφτείτε το μοναδικό κίνημα των Pastorali del Lavoro _σσ. το σώμα της Καθολικής Εκκλησίας αφιερωμένο στην προώθηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στον κόσμο της εργασίας, ή τις ομάδες που εργάζονται για την ειρήνη) που εκδηλώνονται ως λαός ανεξάρτητος από το παλιό χριστιανοδημοκρατικό στρατόπεδο. Σε όλες αυτές τις δυνάμεις του πολιτισμού, της επιστήμης, της εργασίας, της νεολαίας και στους πιο ζωντανούς και ανοιχτόμυαλους Καθολικούς, οι Κομμουνιστές υποδεικνύουν ένα όραμα ειρήνης, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, για την ίαση και τον μετασχηματισμό της χώρας μας, για την πολιτική ανανέωση και την οργάνωση της κοινωνίας, μέσα σε μια σταθερή εγγύηση δημοκρατίας και ελευθερίας.

Ψηφίζοντας το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, βοηθάτε να φέρει στην Ευρώπη μια Ιταλία διαφορετική από αυτήν στην οποία την έχουν υποβιβάσει τα κόμματα που την κυβερνούσαν μέχρι τώρα και εξακολουθούν να την κυβερνούν. Βοηθάμε να φέρουμε στην Ευρώπη όχι την Ιταλία του P2 (σσ. η Propaganda Due _ P2, ήταν μια παραμασονική στοά στην Ιταλία που λειτούργησε υπό την αιγίδα της Grande Oriente d'Italia _ 1805, ευρέως γνωστή στα τέλη της 10ετίας του '70 ως ένα παρακρατικό κύκλωμα που επιχείρησε να ελέγξει τους θεσμούς του ιταλικού κράτους), αλλά μια καθαρή, δημοκρατική Ιταλία, την Ιταλία των εργατών που είπαν και συνεχίζουν να λένε όχι στο Διάταγμα κατάργηση της ΑΤΑ _Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναγωγής, την Ιταλία των μεγάλων διαδηλώσεων  στη Ρώμη, την Ιταλία των υγιών δυνάμεων παραγωγής, τεχνολογίας και πολιτισμού, την Ιταλία των γυναικών που θέλουν να αλλάξουν την κοινωνία όχι μόνο για να αποκτήσουν ουσιαστικά ίσα δικαιώματα στην πρόσβαση στην εργασία, τα επαγγέλματα και τις σταδιοδρομίες, αλλά και για να συμμετέχουν στην κοινωνία με τις γενικές ιδιότητες των οποίων είναι οι μοναδικοί φορείς μετά από αιώνες καταπίεσης και περιθωριοποίησης.
Και τώρα, σύντροφοι, σας καλώ όλους να δεσμευτείτε, αυτές τις λίγες μέρες πριν από την ψηφοφορία, με τον ενθουσιασμό που οι κομμουνιστές πάντα επέδειξαν σε κρίσιμες στιγμές της πολιτικής ζωής. Δουλέψτε όλοι, σπίτι με σπίτι, επιχείρηση με επιχείρηση, δρόμο με δρόμο, συνεργαζόμενοι με τους πολίτες, με εμπιστοσύνη στις μάχες που έχουμε δώσει, στις προτάσεις που παρουσιάζουμε, σε αυτό που ήμασταν και είμαστε. Είναι δυνατό να κερδίσουμε νέα και ευρύτερη υποστήριξη για τις λίστες μας, για τον σκοπό μας, που είναι ο σκοπός της ειρήνης, της ελευθερίας, της εργασίας και της προόδου του πολιτισμού μας!

Υποστήριξε ανοιχτά -μετατρέποντάς το στη συνέχεια και σε τακτικοστρατηγικό στόχο του PCI ότι «για να βγούμε από την πολιτική απομόνωση, είναι απαραίτητη η σύγκλιση  των τριών συστατικών πλειοψηφικών ρευμάτων – μερών  της πολιτικο-πολιτισμικής (sic!!) ιταλικής πραγματικότητας, δηλ. του καθολικισμού (σσ |> Χριστιανοδημοκράτες), του κομμουνιστικού και του σοσιαλιστικού» (σσ |> εννοεί το Σοσιαλιστικό Κόμμα [PSI] ήδη τελείως αστικοποιημένο, πιο δεξιό και από τη γερμανική σοσιαλδημοκρατία της εποχής, που «μεγαλούργησε αργότερα -το 1983 και στην πρωθυπουργία)
Εν ολίγοις, το κομμουνιστικό κόμμα – στο δρόμο προς την πλήρη υποταγή στους αστούς, έπρεπε να ρίξει ακόμη περισσότερο τους τόνους και τις διεκδικήσεις, αναζητώντας συμβιβασμούς που θα αναδείκνυαν τον «εθνικολαϊκό» του χαρακτήρα. Η αντίστροφη μέτρηση για τον «ιστορικό συμβιβασμό» γνωστό σαν «compromesso storico» είχε ξεκινήσει, από τότε -από το 1969 πριν καν «αναγγελθεί» επίσημα.
Ταυτόχρονα καλλιέργησε στο έπακρο τις λεγκαλιστικές αυταπάτες (κατάκτηση της εξουσίας μέσω εκλογών) στις γραμμές του κινήματος τακτική που έπεσε στο κενό, όταν σάρωσε κυριολεκτικά στις περιφερειακές και τοπικές εκλογές του 1975 και ένα χρόνο μετά έφθασε στο απόγειο της δύναμης του με 34,4% στις γενικές εκλογές του 1976.
Έφτασε να υπερασπιστεί ακόμη και πολιτικές λιτότητας κατευθύνοντας τα συνδικάτα στη συγκράτηση ακόμη και μισθολογικών διεκδικήσεων. Εκλέχθηκε γραμματέας το 1972 στο 13^ο συνέδριο του PCI στο Μιλάνο και παρέμεινε, μέχρι τον θάνατό του στην Padova στις 11-Ιουν-1984, όταν ξεκινάει και η αντίστροφη μέτρηση του PCI … με τις χωρίς όρους προσπάθειες συνεργασίας με τους αστούς, που οδήγησαν το κόμμα στην αποσύνθεση (ο Ιστορικός Συμβιβασμός «έληξε» το 1980) Το κόμμα τυπικά διαλύθηκε το 1991, κατά τη διάρκεια του 20ού Συνεδρίου, (με την «ιστορική» “svolta della Bolognina”) και μετά …PDS κ.λπ. [click |>εδώ]

Ο ευρωκομμουνισμός, υιοθετήθηκε και από τα ΚΚ Ισπανίας και Γαλλίας ως «εναλλακτικό» μοντέλο ή «τρίτος δρόμος» προς το σοσιαλισμό εδραιώθηκε σε μια τριμερή (Μπερλίνγκουερ, Ζωρζ Μαρσέ – Σαντιάγκο Καρίγιο) του 1977 στη Μαδρίτη

 “Μπερλινγκουέρ: Η Μεγάλη Φιλοδοξία” / μια ταινία του Αντρέα Σέγκρε

Marco Rizzo: Το 2022, ως γραμματέας του _πρακτικά ανύπαρκτου Κομμουνιστικού Κόμματος, συνίδρυσε την εκλογική λίστα Italia Sovrana e Popolare, η οποία συμμετείχε στις γενικές εκλογές σε συμμαχία με άλλα κόμματα-μορφώματα. Το 2023, ορισμένα από τα μέλη αυτής της λίστας συνέχισαν και σχημάτισαν την Democrazia Sovrana Popolare, η οποία το 2024 μετατράπηκε οριστικά σε πολιτικό κόμμα, του οποίου ο Rizzo είναι συντονιστής.
__11-Νοε- 2015 στην l’ UNITA’
Υπάρχει πάντα μια αρχή. Αναρωτιόμαστε: τι οδήγησε στον ευτελισμό της μεγάλης ιστορικής και πολιτικής εμπειρίας των κομμουνιστών στην Ιταλία;
Τι οδήγησε το κόμμα του Antonio Gramsci να γίνει ο Matteo Renzi; Όλα ξεκινούν την περίοδο 1943-1947. Σίγουρα ο Palmiro Togliatti μετά την εθνική αντίσταση έπαιξε το ρόλο του «κάνοντας την επανάσταση …χωρίς να κάνει τίποτε» και η κριτική του έκκληση στον «ιταλικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό» είναι εμφανής

Είναι μήπως ο Gramsci ο πρόδρομος των «εθνικών δρόμων σοσιαλισμού»; Αρκεί να διαβάσετε τις σελίδες του Gramsci στο πρωτότυπο για να συνειδητοποιήσετε ότι η αντίληψη του Gramsci για το Κόμμα και το κράτος είχε πάντα ως στόχο την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Όχι! ο Gramsci δεν είναι Togliatti ούτε Berlinguer.
              Antonio Gramsci _Μισώ τους αδιάφορους

Enrico_Berlinguer_1952

 

Στη σκέψη του Berlinguer, ενός έντιμου ατόμου αλλά εκτός κομμουνιστικής ιδεολογίας (αναφορικά με τις θεωρητικές-πρακτικές έννοιες του), ορισμένα βασικά σημεία ξεχωρίζουν: ο ιστορικός συμβιβασμός, η δημοκρατία ως αταξική παγκόσμια αξία, ο ευρωκομμουνισμός, η αποδοχή της ομπρέλας του ΝΑΤΟ, η ένταξη στην ΕΕ και τέλος σκέψεις σχετικά με την εξάντληση της κινητήριας δύναμης της Σοβιετικής Επανάστασης.

Santiago Carrillo Georges Marchais + Berlinguer

Αντικειμενικά, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο Berlinguer βρέθηκε επίσης «συντριμμένος» από ένα πολιτικό σώμα του PCI στο οποίο οι λεγόμενοι «βελτιωτές» (Amendola, Napolitano κλπ) είχαν στα χέρια τους τα ζωτικά γάγγλια, του Κόμματος, εξ ου και η ίδια «μοναχική» παρουσία του Berlinguer στις πύλες της Fiat το 1980 και στον δίκαιο αγώνα για την υπεράσπιση της «scala mobile» (σσ. |> ένα είδος ΑΤΑ -Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής εκείνης της περιόδου)
Σημαντικά γεγονότα τα οποία, ωστόσο, φαίνεται ότι μικρό ρόλο έπαιξαν σε ένα μεγάλο κόμμα όπου είχε ήδη πραγματοποιηθεί η «γενετική μετάλλαξη» και που ο Berlinguer δεν ήθελε να αντιμετωπίσει. Ας ξεκινήσουμε με τον ιστορικό συμβιβασμό αναφορικά με τον ηρωικό θάνατο του Προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε.
Αντί ο Berlinguer απλώς να αποκαλύψει ότι η αστική δημοκρατία υπάρχει μόνο εάν το αστικό κράτος αισθάνεται σίγουρο και όταν -κάποια στιγμή αυτό μπαίνει σε αμφιβολία όπως συνέβη στη Χιλή, τότε η μπουρζουαζία αρνείται τους δικούς της τυπικούς κανόνες, προχωρώντας σε βίαιες τρομοκρατικές και φασιστικές μεθόδους, γράφει:
«Πάντα πιστεύαμε ότι η ενότητα των εργατικών κομμάτων και των αριστερών δυνάμεων δεν αποτελεί επαρκή προϋπόθεση για την εγγύηση της υπεράσπισης και της προόδου της δημοκρατίας … , δεν είναι μια κοινωνική συμμαχία της εργατικής τάξης, ανταγωνιστής στο κοινωνικό μπλοκ της μπουρζουαζίας, αλλά μια πολιτική συμμαχία μεταξύ των μεγάλων κομμάτων» εκείνης της εποχής, PCI-PSI-DC, το τελευταίο, μάλιστα (ΣΣ) ως πολιτική έκφραση της μεγαλοαστικής, ιδιωτικής κρατικομονοπωλιακής  ιδιοκτησίας. Από λενινιστική άποψη, το λάθος του Αλιέντε συνίστατο στο ότι δεν προσπάθησε καν να «σπάσει τους μηχανισμούς του αστικού κράτους», αλλά το είχε αποδεχτεί, με εμπιστοσύνη στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία και στους ηγέτες του κρατικού μηχανισμού.
Αυτά αντί να αναπτυχθούν ισχυρά μαζικά κινήματα υποστήριξης της κυβέρνησης, δίπλα σε μια ένοπλη πολιτοφυλακή της εργατικής τάξης, να αλλάξουν οι θεσμικοί μηχανισμοί, να «αποκεφαλιστούν» οι ηγέτες και οι δομές του στρατού, της αστυνομίας, των υπηρεσιών ασφαλείας, των οικονομικών υπουργείων, με μαζική εισαγωγή αξιόπιστων προλεταριακών στοιχείων.
Εν ολίγοις, θα ήταν απαραίτητο να καθιερωθεί η προλεταριακή δικτατορία. Ο Allende δεν το έκανε και ο λαός της Χιλής πλήρωσε ακριβά για αυτό το λάθος. Ο Berlinguer, όπως γνωρίζουμε, αγνόησε αυτές τις σκέψεις.
Ο ευρωκομμουνισμός, ως μια εντελώς ρεβιζιονιστική και ευκαιριακή θεωρία και πρακτική, ανατέλλει από τη συνάντηση στις Βρυξέλλες, της 26ης Ιανουαρίου 1974, μεταξύ του Berlinguer και των Ισπανών και Γάλλων ρεβιζιονιστών, Carrillo και Marchais, γραμματείς των αντίστοιχων Κομμουνιστικών Κομμάτων που παντρεύτηκαν τις διατριβές για την αξία της «δημοκρατίας».
Ο Berlinguer την είδε ως εξής: … «αυτή η ευρεία σύγκλιση … περιλαμβάνει την αναγνώριση της αξίας των προσωπικών ελευθεριών και την εγγύησή τους, τις αρχές της κοσμικότητας του κράτους και της δημοκρατικής του άρθρωσης, την πολυφωνία των κομμάτων, την αυτονομία των συνδικάτων» … (κλπ) δηλ. έκανε δικές του τις τυπικές κατηγορίες της αστικής σκέψης –μακριά και έξω από κάθε ιστορική και ταξική αναφορά

Αργότερα, με τη συνέντευξη στον Giampaolo Pansa (Corriere della Sera 15-Ιουν-1976), αποδέχτηκε όλη την ουσία της καπιταλιστικής Δύσης και της θανατηφόρας στρατιωτικής συμμαχίας της, σπάζοντας τη συμμαχία με το σοσιαλιστικό στρατόπεδο, που αν και μολυσμένο από το μικρόβιο του χρουστσοφικού ρεβιζιονισμού  παρέμεινε το μοναδικό προπύργιο περιορισμού του ιμπεριαλισμού, ζητώντας να παραμείνει η Ιταλία στο ΝΑΤΟ, που «μπορεί να αποβεί χρήσιμη ασπίδα για την οικοδόμηση ενός σοσιαλισμού με ελευθερία» -«νοιώθουμε ασφαλείς εδώ» είπε (!!)
Και τέλος, πάντα σε αυτή την κατεύθυνση, υπάρχει η περίφημη φράση με την οποία, το 1981, ο «ομφάλιος λώρος» αποκόπηκε οριστικά, από την ιστορία των εργατικών και κομμουνιστικών κομμάτων κινημάτων: «η προωθητική ώθηση της Οκτωβριανής Επανάστασης έχει πλέον εξαντληθεί»

(…)
Κάπου ο Marco Rizzo, ΓΓ του πάλαι ποτέ Partito Comunista Italiano, γράφει:
Επαναλαμβάνω, με κάθε δυνατή σεμνότητα: Ο Berlinguer ήταν έντιμος άνθρωπος, αλλά αυτό δεν αρκεί για να είναι κομμουνιστής. Το Μάρτη του 1999 ένα άλλο σημαίνον στέλεχος του PCI έγραψε τη δική του μαύρη ιστορία: Πρόκειται για τον οπορτουνιστή ολκής Massimo D’Alema, που -επιτέλους «τα κατάφερε» να γίνει ο πρώτος πρωθυπουργός που προερχόταν από το PCI (1998, επί κεφαλής του «Συνασπισμού της Ελιάς»).
Γραμματέας της κομμουνιστικής νεολαίας (FGCI) το 1971, για χρόνια διευθυντής της «L’Unità», αναδείχτηκε μετά τις απανωτές διασπάσεις και ανακατατάξεις (απόρριψη κομμουνιστικών συμβόλων, δημιουργία του Κόμματος της Δημοκρατικής Αριστεράς [PDS] κλπ) Ο ντ’Αλέμα πάλεψε με νύχια και με δόντια (και το καυχιόταν…) για «την αποκοπή του ΚΚΙ από τις κομμουνιστικές ρίζες» και για τη μετεξέλιξή του «σε σύγχρονο, ευρωπαϊκό, σοσιαλδημοκρατικό κόμμα», αποφασίζοντας -ως τελευταία πράξη τραγωδίας τη συμμετοχή στον βρώμικο πόλεμο κατά της Γιουγκοσλαβίας (σε ρόλο μάλιστα πρώτου βιολιού, που υποστήριξαν θερμά τόσο ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι όσο και σύσσωμη δεξιά αντιπολίτευση) δολοφονώντας χιλιάδες άμαχους και καταστρέφοντας μια ολόκληρη χώρα.
Όλα αυτά είχαν να κάνουν με το κορυφαίο στρατηγικό ζήτημα της διαφορετικής στάσης των κομμουνιστικών κομμάτων πάνω στο δίλημμα επανάσταση ή μεταρρύθμιση, δηλαδή ανατροπή ή διαχείριση του συστήματος  Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη συνεκτική αντίληψη γι αυτή τη στρατηγική Κατά τους ίδιους, αυτό έχει να κάνει με τις «εθνικές ιδιομορφίες. Ιστορικά, μετά την εκδίωξή του από την κυβέρνηση (1948) και στη συνέχεια, το KKΙταλίας (PCI) ακολούθησε τη  στάση του «καλού παιδιού» προωθώντας ένα image παράγοντα σταθερότητας και ψηφίζοντας , μέχρι το 1968 πάνω από τα 3/4 των νομοσχεδίων που κατατέθηκαν. Όταν το 1964 πεθαίνει ο ιστορικός γραμματέας του Palmiro Togliatti -που συμπίπτει και με την περίοδο που, μετά το σχηματισμό κυβέρνησης από όλα τα υπόλοιπα κόμματα το PCI είναι το μόνο αντιπολιτευόμενο κόμμα, δημοσιεύεται ένα γράμμα του προς το Χρουστσόφ, όπου τάσσεται υπέρ του «πολυκεντρισμού» και στο κρίσιμο δίλημμα, πολιτική ρήξης με τους αστούς ή προσπάθεια αναβάθμισης του ρόλου του στα πλαίσια του συστήματος επιλέγει ξεκάθαρα το δεύτερο δρόμο.
Λίγο πριν την Piazza Fontana -το φθινόπωρο του 1969, σημειώνονται στα εργοστάσια της Ιταλίας, οι μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που γνώρισε η χώρα  μετά το 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο, με καταλήψεις κλπ., μια άνευ προηγούμενου πολιτικοκοινωνική κρίση, που συσπείρωσαν το 80% των εργατών κόντρα στις συμβιβασμένες συνδικαλιστικές ηγεσίες CGIL |> που ελεγχόταν από το PCI|< & CISL,UIL, αλλά προφανώς ανερμάτιστες και με έλλειψη πολιτικού στόχου χειραγωγήθηκαν  με την ικανοποίηση κάποιων οικονομικών αιτημάτων.
Στο 13^ο Συνέδριο (1972) για πρώτη φορά διακηρύσσεται ότι «δεν είναι αρκετή μια πολιτική συνεργασιών με την αριστερά για την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού» και αμέσως μετά (Σεπ 73) έρχεται το πραξικόπημα στη Χιλή, που -αντί να οδηγήσει σε (προφανή) συμπεράσματα για τη δημοκρατία του αστικού κράτους και για ανάγκη   προετοιμασίας του κινήματος να αξιοποιεί όλες των μορφές πάλης, γίνεται πρόσχημα και άρμα του «ιστορικού συμβιβασμού» και το PCI ψάχνει δρόμους αναβάθμισης  του ρόλου του στην αστική διαχείριση.
Στην Ιταλία, 15 χρόνια αργότερα -το 1984 (επί «5πολικής» κυβέρνησης Craxi) με την κοινωνική και πολιτική σύγκρουση να είναι ακόμα ζωντανή, το πολιτικό κλίμα αβέβαιο και ανερμάτιστο και ενώ «σκάει» η «μασονική» στοά P2, που προκαλεί παραιτήσεις υπουργών το Κομμουνιστικό Κόμμα (ευρωεκλογές του Ιουνίου) βγαίνει πρώτο, χωρίς όμως να έχει την παραμικρή δυνατότητα δυναμικής παρέμβασης, λόγω της τακτικής του των συνεχών υποχωρήσεων.
"Στρατηγική της έντασης" - "Strage di Stato"_
Όταν το αστικό κράτος δείχνει τα δολοφονικά δόντια του

Το πανό της φωτογραφίας γράφει:
"τις βόμβες τις βάζουν τα αφεντικά,
αγώνας των μαζών είναι η ταξική πάλη"

Η καπιταλιστική παλινόρθωση στην ΕΣΣΔ

Αν και οι αιτίες είναι κυρίως «από τα μέσα και από τα πάνω», εξετάζοντας τα εξωτερικά αίτια, οι αναλύσεις τείνουν να εστιάζουν στη μελέτη των διαφόρων πτυχών της επίθεσης ενάντια στον σοσιαλισμό που εξαπέλυσαν οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις σε πολιτικό, στρατιωτικό, οικονομικό, ιδεολογικό και ψυχολογικό επίπεδο – αντιπαράθεση / γνήσια έκφραση της ταξικής πάλης σε διεθνές επίπεδο.
Βαθύνοντας τη μελέτη των τάσεων εκείνων, που συνέβαλαν στην αποδυνάμωση της σοσιαλιστικής εξουσίας δρώντας στους κόλπους του εργατικού κινήματος και του ίδιου του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, αλληλεπιδρώντας πολλές φορές με οπορτουνιστικές πολιτικές κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων που βρίσκονταν στην εξουσία, ο ευρωκομμουνισμός αποτελεί την αιχμή του δόρατος υποστηρίζοντας:

·        Την αντίθεση στην ύπαρξη οργανωμένου διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, υποστηρίζοντας τη θέση του λεγόμενου «πολυκεντρισμού» απέναντι στην εμπειρία της ΚΔ και των μετέπειτα συσκέψεων

·        Την αντίθεση στη «δικτατορία του προλεταριάτου», έναντι της οποίας υπερασπίζονταν την ύπαρξη πολλαπλών δρόμων προς το σοσιαλισμό και κύρια την κοινοβουλευτική με αστικές δυνάμεις που αποδέχονταν τον πολυκομματισμό στο αστικοδημοκρατικό πλαίσιο.

·        Την αντικατάσταση της θέσης του «προλεταριακού διεθνισμού», ο οποίος ταυτίστηκε με την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης, με τη «διεθνιστική αλληλεγγύη» ή το «νέο διεθνισμό».

·        Την αποδοχή του πλαισίου της ΕΟΚ, υπό το κάλεσμα για την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων και τη συμμετοχή των εργατών στο σχεδιασμό.

·        Τη συνεχή και ανοιχτή κριτική στην ΕΣΣΔ και στις σοσιαλιστικές χώρες, από τη σκοπιά της αστικής αντίληψης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ατομικές ελευθερίες.

·        Την αναθεώρηση, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, της θεωρίας του «κόμματος νέου τύπου» που εισήγαγε ο Λένιν.

 

Ο ευρωκομμουνισμός επηρέασε κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα από διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη, ορισμένα από αυτά μάλιστα κόμματα εξουσίας και -όπως και άλλα οπορτουνιστικά ρεύματα στη διάρκεια της ιστορίας- είχε σαφή διεθνή προσανατολισμό, παρότι η κυρίαρχη άποψη είναι ότι αποτελούσε φαινόμενο που εξειδίκευε στις εθνικές ιδιαιτερότητες και συνθήκες.
Σχετικά με αυτό ο Μπερλίνγκουερ έλεγε:
«Προφανώς δεν είμαστε εμείς που διαμορφώσαμε αυτό τον όρο, αλλά το γεγονός ότι κυκλοφορεί ευρέως δείχνει σε τι βαθμό φιλοδοξούν οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης να δουν να επιβεβαιώνονται και να προωθούνται λύσεις νέου τύπου όσον αφορά την αλλαγή της κοινωνίας με σοσιαλιστικό περιεχόμενο».

Το 20^ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ

βλ |> 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ |> σημείο οπορτουνιστικής στροφής
Η στροφή του 20ού Συνεδρίου άσκησε καθοριστική επίδραση και στην παραπέρα πορεία του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος.
Οι οπορτουνιστικές πολιτικές στο πεδίο της οικονομίας γρήγορα εφαρμόστηκαν ως κεντρική γραμμή και σε όλες τις Λαϊκές Δημοκρατίες, με το παραμέρισμα εκείνων των κομματικών ηγετικών στελεχών που διατύπωσαν αντιρρήσεις για την αλλαγή πορείας.
Η δεξιά στροφή στο 20ό Συνέδριο επέτεινε τη διαπάλη και τα προβλήματα στο Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα που είχαν ήδη εκδηλωθεί την προηγούμενη περίοδο.
Οι θέσεις για τη δυνατότητα ενός κοινοβουλευτικού περάσματος στο σοσιαλισμό, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στην Έκθεση της ΚΕ του ΚΚΣΕ προς το 20ό Συνέδριο, ουσιαστικά ακύρωναν τη γενίκευση της πείρας της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης στη Ρωσία και υιοθετούσαν τη μεταρρυθμιστική στρατηγική της σοσιαλδημοκρατίας.
Διαστρεβλώνοντας την αναφορά του Λένιν ότι «όλα τα έθνη θα φτάσουν στο σοσιαλισμό, αλλά δε θα φτάσουν όλα εντελώς με τον ίδιο τρόπο, το καθένα θα εισάγει μια ιδιομορφία στη μια ή την άλλη μορφή δημοκρατίας, στη μια ή την άλλη ποικιλομορφία της δικτατορίας του προλεταριάτου…», η Έκθεση του 20ού Συνεδρίου διακηρύσσει:
«Γεννιέται το ερώτημα αν είναι δυνατό να περάσουμε στο σοσιαλισμό χρησιμοποιώντας κοινοβουλευτικά μέσα. Για τους Ρώσους μπολσεβίκους δεν υπήρχε ανοιχτό ένα τέτοιο μονοπάτι […] Από τότε, όμως, οι ιστορικές συνθήκες έχουν υποστεί ριζικές αλλαγές, οι οποίες κάνουν εφικτή μια διαφορετική προσέγγιση του ζητήματος. Οι δυνάμεις του σοσιαλισμού και της δημοκρατίας έχουν απροσμέτρητα ενισχυθεί σε ολόκληρο τον κόσμο και ο καπιταλισμός έχει γίνει πολύ πιο αδύναμος […] Σε αυτές τις συνθήκες η εργατική τάξη, συσπειρώνοντας γύρω της την εργαζόμενη αγροτιά, τη διανόηση, όλες τις πατριωτικές δυνάμεις […] είναι σε θέση να νικήσει τις αντιδραστικές δυνάμεις που αντιτίθενται στο λαϊκό συμφέρον, να κατακτήσει μια σταθερή πλειοψηφία στο κοινοβούλιο και να το μεταμορφώσει από όργανο της αστικής δημοκρατίας σε ένα αυθεντικό εργαλείο της λαϊκής θέλησης. Σε μια τέτοια περίπτωση, αυτός ο θεσμός, παραδοσιακός σε πολλές υψηλά ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, μπορεί να γίνει όργανο μιας αυθεντικής δημοκρατίας, δημοκρατίας του εργαζόμενου λαού».

Το οπορτουνιστικό μπλοκ με επικεφαλής το Ν. Σ. Χρουστσόφ άνοιξε τις πύλες στη θέση της ύπαρξης πολλαπλών μορφών μετάβασης στο σοσιαλισμό, αναθεωρώντας τη μαρξιστική θεωρία σχετικά με τον ταξικό χαρακτήρα του Κράτους και τη λενινιστική θεωρία για την επανάσταση.

Στις 8-14 Δεκέμβρη 1956, δέκα μήνες μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, πραγματοποιείται στη Ρώμη το 8ο Συνέδριο του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο επικύρωσε κατόπιν πρότασης του Παλμίρο Τολιάτι, το λεγόμενο «ιταλικό δρόμο προς το σοσιαλισμό».
Η στρατηγική που ακολούθησε ενέμεινε στην εμβάθυνση των ελευθεριών για να επιτευχθεί η οικονομική και κοινωνική δημοκρατία. Προκύπτει έτσι η αντίληψη της «προοδευτικής δημοκρατίας» ή της «αντιμονοπωλιακής δημοκρατίας» που στην κορύφωση της ανάπτυξής της θα επιτρέπει στη συνέχεια τη μετάβαση στο σοσιαλισμό.
Ο Τολιάτι, μπαίνοντας επικεφαλής των Ευρωπαίων ηγετών των αποκαλούμενων «ανανεωτών», καταλήγει να επιβεβαιώσει στο γνωστό έργο του «Διαθήκη της Γιάλτας» ότι:
«Γενικά, έχουμε ως αφετηρία και πεποίθηση ότι πρέπει να ξεκινάμε την επεξεργασία της πολιτικής μας από τις θέσεις του 20ού Συνεδρίου. Αλλά σήμερα αυτές οι θέσεις χρειάζεται να βαθύνουν και να εξελιχθούν. Για παράδειγμα, ένας βαθύτερος προβληματισμός για την πιθανότητα ενός ειρηνικού δρόμου πρόσβασης στο σοσιαλισμό μας οδηγεί στο να θέσουμε συγκεκριμένα τι αντιλαμβανόμαστε ως δημοκρατία σε ένα αστικό κράτος, με ποιο τρόπο μπορούν να επεκταθούν τα όρια της ελευθερίας και των δημοκρατικών θεσμών και ποιες μορφές είναι πιο αποτελεσματικές για τη συμμετοχή των εργαζόμενων μαζών στην οικονομική και πολιτική ζωή. Προκύπτει λοιπόν η πιθανότητα να κατακτηθούν θέσεις εξουσίας από την εργατική τάξη, στο πλαίσιο ενός κράτους που δεν θα έχει αλλάξει η ταξική του φύση κι επομένως το αν είναι δυνατή η πάλη για έναν προοδευτικό μετασχηματισμό στο πλαίσιο αυτό».
Όταν διάφορα κόμματα αρχίζουν να παίρνουν τέτοιες θέσεις, χειροτερεύει η επίθεση ενάντια στις σοσιαλιστικές χώρες και κυρίως ενάντια στη Σοβιετική Ένωση.
Η πρώτη μεγάλη ρωγμή στο ευρωπαϊκό κομμουνιστικό κίνημα που δημοσιοποιήθηκε έγινε μετά τη διεθνιστική παρέμβαση των χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία, τον Αύγουστο του 1968. Το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας και το Ρουμάνικο Κομμουνιστικό Κόμμα καταδικάζουν δημόσια την παρέμβαση.

Ο αντισοβιετισμός ενσωματώνεται στην πολιτική γραμμή των κομμάτων που αγκαλιάζουν τον «ευρωκομμουνισμό» και αποτελεί ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά τους.
Οποιαδήποτε δικαιολογία είναι καλή, εφόσον τους διαφοροποιεί από την ΕΣΣΔ, τους παρουσιάζει μπροστά στην κοινή γνώμη σαν διαφοροποιημένη επιλογή από τον κύριο προμαχώνα της διεθνούς εργατικής τάξης, παρότι οι αντισοβιετικές κριτικές συμπίπτουν ανοιχτά με την ιμπεριαλιστική προπαγάνδα και συμβάλλουν αντικειμενικά στην αποδυνάμωση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.

Σε αυτή την προοπτική, το 1975, το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας προέβησαν σε κοινή ανακοίνωση σχετικά με το μοντέλο μετάβασης στο σοσιαλισμό με «ειρήνη και ελευθερία». Αυτά ήταν τα προλεγόμενα της Συνδιάσκεψης των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων της Ευρώπης που πραγματοποιήθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο στις 29-30 Ιούνη του 1976, της οποίας τα αποτελέσματα είχαν παγκόσμια απήχηση.
Τα κόμματα της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας που στηρίζονταν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό από την παρέμβαση ορισμένων κομμάτων εξουσίας -όπως το γιουγκοσλαβικό- παρουσίασαν ανοιχτά σε ενιαίο μέτωπο την ευρωκομμουνιστική πλατφόρμα. Το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα υποστήριζε ανοιχτά το διαμελισμό του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και ο Ενρίκο Μπερλίνγκουερ δήλωνε: «…η Συνδιάσκεψή μας δεν είναι συνδιάσκεψη μιας διεθνούς κομμουνιστικής οργάνωσης, που δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει σε οποιαδήποτε μορφή, ούτε σε διεθνές επίπεδο ούτε σε ευρωπαϊκό…».

Ο «ευρωκομμουνισμός» εκδηλώθηκε ανοιχτά ως δεξιό αναθεωρητικό ρεύμα, υιοθετώντας πλήρως τα δόγματα του ιμπεριαλισμού γύρω από τις πιο ποικίλες πολιτικές πτυχές: δημοκρατία, ελευθερίες, θρησκεία κλπ.
Στο πλαίσιο της υπεράσπισης των πολιτικών ελευθεριών και της αστικής δημοκρατίας, ιδιαίτερα του πολυκομματισμού και της καθολικής ψηφοφορίας, έθαψαν την πάλη των τάξεων και αρνήθηκαν το ρόλο της ταξικής κυριαρχίας του Κράτους.
Ασκησαν διαρκή και διευρυνόμενη επιθετική πολιτική στις σοσιαλιστικές χώρες, προσπάθησαν να δυναμιτίσουν με όλα τα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους το συντονισμό και την ανάπτυξη του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και μετατράπηκαν -στο όνομα των εθνικών ιδιαιτεροτήτων και του δημοκρατικού σοσιαλισμού- σε εκφραστές της αντικομμουνιστικής στρατηγικής των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

Επιτέθηκαν με μανία στο λενινιστικό συλλογισμό ότι μαρξιστής είναι μόνο εκείνος που επεκτείνει την αναγνώριση της πάλης των τάξεων ως την αναγνώριση της δικτατορίας του προλεταριάτου και ότι το πρόβλημα της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι το πρόβλημα της στάσης του προλεταριακού κράτους απέναντι στο αστικό κράτος, της προλεταριακής δημοκρατίας απέναντι στην αστική δημοκρατία.

        Δείτε και

• Το αρχείο της εφημερίδας L’UNITÁ
• Βιβλιοπαρουσίαση (Κώστα Σκολαρίκου) «“Ευρωκομμουνισμός”: Θεωρία και στρατηγική υπέρ του κεφαλαίου»
• Ραούλ Μαρτίνεθ Τουρέρο |> Απο τον «ευρωκομουνισμό» στο σύγχρονο οπορτουνισμό

Paolo Virno ο "επαναστάτης"

Ο Πάολο Βίρνο (γεννημένος το 1952) που αποδήμησε προχτές (7-Νοε-2025 _σε ηλικία 73 ετών) υπήρξε Ιταλός φιλόσοφος και σημειολόγος που παρουσιάζεται από αστούς και οπορτουνιστές ως "ηγετική μορφή του ιταλικού μαρξιστικού κινήματος". Εμπλεκόμενος περιθωριακά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 και του 1970, ο Βίρνο συνελήφθη και φυλακίστηκε το 1979, κατηγορούμενος για συμμετοχή στις Ερυθρές Ταξιαρχίες και πέρασε αρκετά χρόνια στη φυλακή πριν τελικά αθωωθεί, μετά την οποία οργάνωσε την έκδοση Luogo Comune (ιταλικά =κοινότοπος \ μεταφορικά πιθανά κοινή λογική) προκειμένου να εκφράσει τις πολιτικές ιδέες που ανέπτυξε κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του. Την εποχή του θανάτου του, δίδασκε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης.
Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν και στα ελληνικά: αναφέρουμε ενδεικτικά Το δικαίωμα αντίστασης και η ανυπακοή _ Γραμματική του πλήθους a grammar of the multitude // για μια ανάλυση των σύγχρονων μορφών ζωής _ deja vu and the end of history ¬_the idea of world // public intellect and use of life __

Potere Operaio

Ο Βίρνο γεννήθηκε στη Νάπολη, αλλά πέρασε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Γένοβα. Είχε τις πρώτες του πολιτικές εμπειρίες όταν εντάχθηκε σε κινήματα "αντικαπιταλισμού " του 1968 – που στη συνέχεια αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους για την πολιτική του φιλοσοφία. Μετακόμισε στη Ρώμη με την οικογένειά του στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όπου σπούδασε φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο.

• Ταυτόχρονα, συμμετείχε στο εργατικό κίνημα και αγωνίστηκε στην οργάνωση Potere Operaio (της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς) που δραστηριοποιήθηκε μεταξύ 1967 και 1973., μια ομάδα διανοούμενων που ασχολούνταν _υποτίθεται με την κινητοποίηση βιομηχανικών εργατών. Η Potere Operaio, σε αντίθεση με τους κομμουνιστές _πλάι τότε στην ΕΣΣΔ ακόμη και στους "Κινέζους" που επιδίωκαν να εντάξουν τα φοιτητικά κινήματα στον αγώνα των εργατικών συνδικάτων, επικεντρώθηκε _υποτίθεται κυρίως στους εργοστασιακούς και βιομηχανικούς εργάτες σε ένα πρόγραμμα που _κατά τους ίδιους, "πηγάζει από τη θεωρία του Μαρξ που ασκούσε κριτική στην οργάνωση της εργασίας". Ο Βίρνο συμμετείχε στο κίνημα, οργανώνοντας διαμαρτυρίες και απεργίες σε εργοστάσια της βόρειας Ιταλίας, μέχρι τη διάλυσή του το 1973.
• Οι εργάτες-μάζες, περιγράφονται από την "Potere Operaio" (ομάδα αποκομμένη από την έννοια του ελέγχου των μέσων παραγωγής που ήταν εγγενής στην κομμουνιστική αντίληψη του εργατικού κινήματος) ως "άξεστη παγανιστική φυλή χωρίς ιδανικά, πίστη ή ηθική" _ από τον μεταξύ των ηγετών  Mario Tronti. Και από αντικείμενα καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και αποξένωσης από τη γραμμή παραγωγής, συνήθως Ιταλοί χωρίς ταξική συνείδηση _οικονομικοί μετανάστε και επομένως ξένοι, χωρίς συναισθηματικές και πολιτισμικές ρίζες. Αμφίβολο αν αυτή η ομάδα, με την εγγενή της αντίσταση στην οργάνωση της καπιταλιστικής εργασίας, θα ήταν σε θέση να αποδομήσει το ακίνητο πλαίσιο της συνδικαλιστικής εκπροσώπησης και τον ρεφορμισμό των αριστερών κομμάτων, ηγούμενοι ενός ριζοσπαστικού και αυθόρμητου αγώνα μέσα στο εργοστάσιο (και πέραν αυτού) που, μόλις κατευθυνόταν πολιτικά, θα σηματοδοτούσε την έναρξη μιας "επαναστατικής" διαδικασίας.

Brigate Rosse
Ερυθρές Ταξιαρχίες

Το 1977, ο Βίρνο παρουσίασε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα την έννοια της εργασίας και τη θεωρία της συνείδησης του Τέοντορ Αντόρνο, ενώ παράλληλα συμμετείχε ενεργά στο κίνημα του 1977, το οποίο οργανωνόταν γύρω από την επισφαλή κατάσταση των εργαζομένων (σσ. Τέοντορ Λούντβιχ Βισενγκρούντ-Αντόρνο _Theodor W. Adorno, 1903 – 1969, Γερμανός, εβραϊκής καταγωγής, διεθνούς φήμης κοινωνιολόγος, φιλόσοφος, μουσικολόγος, και συνθέτης, μέλος της Σχολής της Φρανκφούρτης μαζί με τους Μαξ Χορκχάιμερ, Βάλτερ Μπένγιαμιν, Χέρμπερτ Μαρκούζε, Γιούργκεν Χάμπερμας και άλλους. Ήταν επίσης Μουσικός Διευθυντής στο "Ραδιοφωνικό Εγχείρημα" _Radio Project από το 1937 μέχρι το 1941 στις ΗΠΑ).

Το περιοδικό Metropolitan, το οποίο ο Βίρνο ίδρυσε μαζί με τον Ορέστε Σκαλτσόνε (ηγετικό στέλεχος του Potere Operaio και τον Φράνκο Πιπέρνο (ο διανοούμενος Franco Piperno ηγέτης της Potere Operaio, κράμα οραματισμού και ρεαλισμού το οποίο με τραυματική αποπομπή του από το PCI το 1967 για "ιδεολογικές αποκλίσεις")  σεβαστός ως το σώμα του πνευματικού κινήματος εκείνη την εποχή, χωρίς καμιά επιρροή στην εργατική τάξη. Δύο χρόνια αργότερα, η συντακτική επιτροπή _μαζί και ο Βίρνο, του Metropolitan France φυλακίστηκε με την κατηγορία της συμμετοχής στις Ερυθρές Ταξιαρχίες.

Η τριετής περίοδος κράτησης ήταν μια περίοδος έντονης πνευματικής δραστηριότητας για τον Βίρνο και άλλους εμπλεκόμενους. Αφού καταδικάστηκε το 1982 σε 12 χρόνια φυλάκισης για "ανατρεπτικές δραστηριότητες και δημιουργία ένοπλης ομάδας" (αν και οι κατηγορίες για συμμετοχή στις Ερυθρές Ταξιαρχίες δεν επαληθεύτηκαν), άσκησε έφεση και αφέθηκε ελεύθερος εν αναμονή της δίκης σε δεύτερο βαθμό. Το 1987 τελικά αθωώθηκε, μαζί με τον Πιπέρνο. Η εμπειρία του κατά τη διάρκεια αυτών των ετών τροφοδοτήθηκε στην οργάνωση της έκδοσης Luogo Comune, αφιερωμένης στην ανάλυση των μορφών ζωής εντός του μεταφορντισμού.

ilmanifesto.it/
Αγαπητέ Paolo, Ένας από τους λόγους που με προσέλκυσε στην εκλεπτυσμένη και αδάμαστη σκέψη του Paolo Virno είναι αυτή η συνέντευξη που πραγματοποιήσαμε με την Ilaria Bussoni.
Πέρα από το πλαίσιο μιας επετείου του κινήματος του 1977 στην Ιταλία, ο Paolo διευρύνει ασύγκριτα, και με εξαιρετικά πρωτότυπα εργαλεία, τον στοχασμό για την πολιτική που δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε σήμερα. Αυτό το κίνημα ήταν η αρχή, όχι το τέλος, του κύκλου του 1968, από τον οποίο αντιπροσώπευε μια βαθιά ασυνέχεια. Η προσμονή σήμερα μετριέται υπό το φως μιας πολύ συγκεκριμένης ανάγκης που διατρέχει την αθλιότητα της συζήτησης και της πρακτικής, αυτού του φαντάσματος που ονομάζεται "αριστερά", των σεχταρισμών που δημιουργούν ερήμους και αηδία. Το φάντασμα που ο Paolo, σε ένα λογοπαίγνιο που θυμήθηκε σήμερα στην πρώτη σελίδα του Il Manifesto, ανέστρεψε ειρωνικά σε "Είμαι κομμουνιστής, όχι αριστερός".

Ξαναδιαβασμένο υπό το πρίσμα των εγκάρσιων κινημάτων που έχουν κατά διαστήματα σαρώσει το ιστορικό πεδίο για μισό αιώνα, ξεκινώντας από τον φεμινισμό, η ανάγνωση του Paolo μας επιτρέπει να θέσουμε σε προοπτική την παγκόσμια διαδικασία του νεοφιλελευθερισμού που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970, την ίδια διαδικασία που συνεχίζεται σήμερα με άλλες μορφές. Εκείνη την εποχή, οι τρόποι ενσωμάτωσης της αριστεράς στον καπιταλισμό ήταν υπό συζήτηση. Αυτό συνέβη ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1990 με το τέλος του PCI. Η κληρονομιά του χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για να συντρίψει τα επαναστατικά κινήματα μέσω δικαστικών μέσων και του ποινικού λαϊκισμού του εχθρού, αλλά και για να υπονομεύσει τις μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1970 - μια περίοδο προοδευτικού συμβιβασμού που δεν ξαναείδαμε στην Ιταλία από τότε - και για να εφαρμόσει άλλες αντίθετης φύσης.
Θυμάμαι ότι παρόμοιες αναλύσεις έχουν γίνει στη Μεγάλη Βρετανία, για παράδειγμα από τον Stuart Hall, όπου η διαδικασία της νεοφιλελεύθερης ενσωμάτωσης ήταν ήδη σε εξέλιξη στο Εργατικό Κόμμα πριν από τη θατσερική στροφή του 1979 και έγινε εμφανής τη δεκαετία του 1990 με τον Tony Blair. Στη Γαλλία, η ίδια μεταστροφή επισημοποιήθηκε από τους σοσιαλιστές με επικεφαλής τον Φρανσουά Μιτεράν το 1983. Είναι διαφωτιστικό να ξαναδιαβάζει κανείς ένα πρωτοποριακό δοκίμιο των Ντελέζ και Γκουαταρί, με ειρωνικό τίτλο "Ο Μάης του '68 δεν συνέβη". Και πάλι στις Ηνωμένες Πολιτείες, στα βιβλία του Κουίν Σλομποντιάν, μεταξύ άλλων. Ο "νεοφιλελευθερισμός" δεν ήταν άγνωστος στις διάφορες μορφές που υιοθέτησε η σοσιαλδημοκρατία. Η τελευταία έχει γίνει μια μεταβλητή του νεοφιλελευθερισμού, η οποία έχει υιοθετηθεί άκριτα και σήμερα καθιστά κυριολεκτικά απίστευτη κάθε πρόταση της (κεντρο)αριστεράς.

Τίποτα δεν είναι το ίδιο ξανά_ όλα επαναλαμβάνονται στην ποικιλομορφία τους. Ωστόσο, οι ριζοσπαστικές σκέψεις που κάνει ο Πάολο σε αυτή τη συνέντευξη, σπάνιας σαφήνειας και εντυπωσιακού οράματος, αντικατοπτρίζουν τον επείγοντα χαρακτήρα του σήμερα και αποτελούν μια γενναιόδωρη αναγνώριση του έργου που επιτελούν αμέτρητα άτομα, ομάδες, δίκτυα και κινήματα, τόσο εντός όσο και εκτός Ιταλίας. Αυτά τα άτομα έχουν κατανοήσει, αλλά αγωνίζονται να επανενεργοποιήσουν, αυτή τη δύναμη της φιλίας που έχει αποσχιστεί από τον θανάσιμο δεσμό του εχθρού, αλλά είναι πρόθυμα να αντισταθούν με κάθε κόστος και να δημιουργήσουν νέες μορφές ζωής μέσω των οποίων μπορεί να λάβει χώρα μια ανανεωμένη πρακτική επανάστασης, η ίδια στην οποία αντιτίθεται σθεναρά η αυταρχική στροφή του νεοφιλελευθερισμού στην οποία έχουμε βυθιστεί.

1977 Ενάντια στο Παρόν
Το Κίνημα του 77, 40 Χρόνια Αργότερα

Συνέντευξη με τον Paolo Virno: "Πέρασαν κιόλας σαράντα χρόνια. Στην Ιταλία και όχι μόνο, αναδύθηκε ένα εργατικό δυναμικό ικανό να γίνει η κινητήρια δύναμη της παραγωγής και η μηχανή των θεσμών"_"Τα έργα της φιλίας αξίζουν υπεράσπιση. Παράγουν μορφές ζωής και χτίζουν θεσμικά έμβρυα".
"Το 1977 είναι μια συμβατική ημερομηνία. Τα κοινωνικά θέματα και οι μορφές αγώνα που θυμόμαστε ακόμα αναδύθηκαν νωρίτερα", λέει ο Paolo Virno, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της Ιταλίας και πρωταγωνιστής ενός από τα πιο πολυδιαβασμένα περιοδικά του κινήματος: «Metropoli». Στο Μιλάνο, με τις προλεταριακές λέσχες νεολαίας, τις διαδηλώσεις μετά τις δολοφονίες των Zibecchi και Varalli, και τις κινητοποιήσεις κατά της παράνομης εργασίας (σσ. Ο Τζιανίνο Ζιμπέκι δολοφονήθηκε στο Μιλάνο στις 17 Απριλίου 1975, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας μετά τη δολοφονία του μαθητή Claudio Varalli, η οποία είχε συμβεί την προηγούμενη μέρα. Ενώ διαδήλωνε κατά της δολοφονίας του Βαράλι, ο Ζιμπέκι, καθηγητής φυσικής αγωγής και αριστερός ακτιβιστής, χτυπήθηκε και συνθλίφθηκε από όχημα των Καραμπινιέρων _Κανείς δεν καταδικάστηκε ποτέ για τον θάνατό του). Τότε, δεν ήταν μόνο οι μη εργαζόμενοι που εισέβαλαν στη δημόσια σκηνή. Το 1977 περιελάμβανε επίσης τις 10.000 νέες προσλήψεις στη Fiat, μεταξύ των οποίων, για πρώτη φορά, υπήρχαν πολλές γυναίκες και μορφωμένοι. Τον Ιούνιο του 1979, μπλόκαραν το Μιραφιόρι (σσ. το εργοστάσιο  Fiat στο Τορίνο _υπήρξε και 2^ο στη Νάπολη) με την ίδια δυναμική του 1969 ή του 1973. Μια γενική επιτάχυνση βρισκόταν σε εξέλιξη, η οποία κυριάρχησε με ακραίο τρόπο, εμπλέκοντας ολόκληρο το φάσμα της εργατικής τάξης. Εκείνη τη χρονιά, όλα αυτά εξερράγησαν: η ηχηρή υποκειμενική προσμονή, ανατρεπτικής φύσης, μιας νέας τάξης που αργότερα πήρε τα ηνία της παραγωγικής τάξης του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Από τι χαρακτηριζόταν το κίνημα;

Το 1977 ήταν ένα ντεμπούτο. Νέα στοιχεία εργατικού δυναμικού βασισμένα στη γνωστική παραγωγή, τη γλωσσική συνεργασία και μια αναδιοργάνωση της εργάσιμης ημέρας που τότε είχε μια ανατρεπτική απόχρωση άρχισαν να εμφανίζονται. Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα κίνημα προέβλεπε το μέλλον: τη δεκαετία του 1910 στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μεγάλοι αγώνες των ανειδίκευτων εργατών που προηγήθηκαν του Φορντισμού το έκαναν. Και ακόμη νωρίτερα, στην Αγγλία του 17^ου αιώνα, όταν οι vagabondi (σσ. περιπλανώμενοι _ "αλήτες") εκδιώχθηκαν από τη γη τους, δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στην παραγωγή και παρουσίαζαν υψηλό βαθμό κοινωνικού κινδύνου. Ομοίως, το '77 είναι επίσης διπρόσωπο: αφενός, είναι μια πρώτη ύλη συμπεριφορών, συναισθημάτων και επιθυμιών που έχουν λάβει μια επαναστατική σιλουέτα και έχουν γίνει μια παραγωγική δύναμη, μια τρέχουσα κατάσταση πραγμάτων. Από την άλλη πλευρά, είναι η τροχιά στην οποία ρέουν η εξουσία και οι συγκρούσεις σήμερα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού
που επιβλήθηκαν τότε και εξακολουθούν να είναι επίκαιρα σήμερα;

Το '77 προέβλεψε, με πικρές συγκρούσεις, αυτό που πραγματικά έχει σημασία σήμερα. Ο Μαρξ το όρισε ως "intelletto" που δεν εναποτίθεται πλέον στο πάγιο κεφάλαιο, αλλά σε ζωντανά υποκείμενα.
__σσ. "νοημοσύνη" ή "νους" _αναφέρεται στην ικανότητα του ανθρώπινου μυαλού να κατανοεί, να συλλαμβάνει σκέψεις, να επεξεργάζεται έννοιες και να διαμορφώνει κρίσεις _η γενική νοημοσύνη, σύμφωνα με τον Καρλ Μαρξ στην  Grundrisse der Kritik der Politischen Ökonomie Περιγράμματα της Κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας ικανή να γίνει μια δομική δύναμη παραγωγής. Η έννοια προσδιορίζει έναν συνδυασμό τεχνολογικής εμπειρογνωμοσύνης και κοινωνικής νοημοσύνης ή γενικής κοινωνικής γνώσης _αυξανόμενη σημασία των μηχανημάτων στην κοινωνική οργάνωση. Το απόσπασμα για τις μηχανές αναφέρει ότι, ενώ η ανάπτυξη τους οδήγησε στην καταπίεση_υποδούλωση των εργατών από τον καπιταλισμό, προσφέρει επίσης μια προοπτική για μελλοντική απελευθέρωση__

Η γνώση, τα συναισθήματα και η διάνοια υπάρχουν ως αλληλεπιδράσεις και γλωσσική συνεργασία της ζωντανής εργασίας. Αυτή η επανάσταση σηματοδοτεί μια υπέρβαση της ίδιας της τύφλωσης του Μαρξ, σύμφωνα με την οποία ο χρόνος εργασίας είναι ένα υπόλειμμα και αυτό που έχει σημασία είναι η γνώση και η διάνοια που είναι ενσωματωμένες στο σύστημα των μηχανών. Η αναπαραγωγή της ζωής και οι παραγωγικές ιδιότητες του εργατικού δυναμικού δεν είναι μόνο αυτές που αναπτύσσονται στη σφαίρα της εργασίας. Για να παράγουν υπεραξία, οι εταιρείες χρειάζονται ανθρώπους που έχουν ωριμάσει σε ένα πλαίσιο ευρύτερο από το εργαστήριο ή το γραφείο, ακριβώς για να είναι πιο παραγωγικοί στο εργαστήριο ή το γραφείο.

Ποιες είναι οι επιμέρους ικανότητες
που τίθενται σε λειτουργία σε αυτή τη διαδικασία;

Έχω επικεντρωθεί σε τρία θεμελιώδη στοιχεία της ανθρώπινης φύσης: _-1. τα επίμονα βρεφικά χαρακτηριστικά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, τη neotenia __σσ. η διατήρηση νεανικών χαρακτηριστικών στην ενήλικη ζωή ενός οργανισμού, λόγω καθυστέρησης ή επιβράδυνσης της σωματικής ανάπτυξης. Η νεοτενία συναντάται και στους ανθρώπους, ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη, προκαλώντας χαρακτηριστικά όπως το μεγάλο κεφάλι σε σχέση με το σώμα __2. την έλλειψη συγκεκριμένου βασικού άξονα για το ανθρώπινο είδος όπου θα "εγκατασταθεί" με ασφάλεια· και __3. έναν υψηλό βαθμό δυναμικότητας που αποδεικνύεται από την ικανότητα της γλώσσας, κάτι αρκετά διαφορετικό από τις γλώσσες, οι οποίες είναι κάτι πλαστικό και απροσδιόριστο.
Το 1977 ήταν το πρώτο κοινωνικό, νεοτενικό και δυναμικό κίνημα που εκμεταλλεύτηκε αυτές τις ικανότητες και δεν είχε το πρόβλημα να τις περιορίσει. Μέχρι τότε, οι θεσμοί είχαν αμυνθεί από αυτά τα εγγενή ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Αργότερα, και μέχρι σήμερα, τα απέκτησαν, μετατρέποντάς τα στην κινητήρια δύναμη της κοινωνικής παραγωγής και στην κινητήρια δύναμη των θεσμικών μορφών. Σήμερα, αυτή έχει αντιστραφεί σε ευελιξία και δια βίου μάθηση. Η έλλειψη μιας συγκεκριμένης θέσης _βασικού άξονα έχει γίνει κινητικότητα και πολυμορφία.

Πώς άλλαξε αυτά τα χαρακτηριστικά
η νεοφιλελεύθερη αντεπανάσταση;

Αυτά τα δεδομένα είναι πλέον διάχυτα, με αντίστροφο πρόσημο. Πιστεύω, ωστόσο, ότι η άνθηση των σχολαστικών ιεραρχιών, των περιορισμών και των σημείων συμφόρησης αποτελεί την έκφραση του τέλους του καταμερισμού της εργασίας στην καπιταλιστική κυριαρχία. Σήμερα, ο τεχνικός καταμερισμός της εργασίας είναι σε μεγάλο βαθμό δυσλειτουργικός και έχει γίνει ένας τρόπος αποικιοποίησης του δημόσιου χαρακτήρα των ηθικών και συναισθηματικών δεδομένων μάχης του εργατικού δυναμικού.
Η μεταβλητότητα και η απρόβλεπτη φύση τους έχουν μετατραπεί σε απρόσωπες θέσεις εργασίας. Ωστόσο, είναι δύσκολο να μην λάβουμε υπόψη αυτές τις μάχες στην αξία χρήσης της εργασίας, καθώς και σε σχέση με τον ευρύτερο κόσμο. Η βασική προϋπόθεση είναι η δύναμη και το καθήκον να μοιράζονται θεμελιώδεις πόρους όπως η σκέψη-νόηση και η γλώσσα. Η κατάτμηση της λεγόμενης υπερατομικής πτυχής του εργατικού δυναμικού είναι πολύ πιο έντονη από ό,τι θα απαιτούσε ο καταμερισμός της εργασίας εκείνη την εποχή. Η πλειοψηφία των εργαζόμενων συνεχώς πέφτει σε αδιέξοδα, αλλά είναι μια πειθαρχική αντιστροφή που απαιτείται ακριβώς από αυτή την εξοικείωση με το δυναμικό που διαφορετικά θα υπονόμευε την παραγωγική τάξη. Έτσι, ορισμένες από τις μορφές αγώνα που είναι δυνατές σήμερα μπορούν να διαβαστούν ως ένα ιστορικό ντοκουμέντο για το τι συνέβη πριν από σαράντα χρόνια. Η κεντρικότητα αυτών των στοιχείων διαψεύδει την ιδέα ότι τότε ήμασταν οι εκπρόσωποι μιας "δεύτερης κοινωνίας" των αποκλεισμένων. Αντίθετα, αυτό που αναδυόταν ήταν μια "πρώτη κοινωνία " κατά την εγκαινίασή της. Και αυτό είμαστε σήμερα.

Γιατί δεν έχει εντοπιστεί από τότε
μια γενική κοινωνική δράση ικανή να ανατρέψει
τη νέα παραγωγική,
συναισθηματική και πολιτική τάξη;

Αυτό είναι το σημαντικό ερώτημα που τίθεται από τη δεκαετία του 1990, όταν πιστεύαμε ότι ο χειμώνας της δυσαρέσκειάς μας είχε περάσει και θα αρχίζαμε να βλέπουμε την πολιτική, επαναστατική πλευρά της νέας παραγωγικής πραγματικότητας. Αυτό δεν συνέβη· ο Μπερλουσκόνι ήρθε. Βρισκόμαστε βυθισμένοι στην παγκόσμια κρίση από το 2007 και βλέπουμε περαιτέρω χειρότερα.

Τι λείπει σήμερα
για να οριστεί συγκεκριμένα μια εναλλακτική λύση;

Ο κατώτατος μισθός: σύγκρουση για τις υλικές συνθήκες, όπως οι ώρες εργασίας, οι μισθοί ή το εισόδημα. Αυτό το έδαφος είναι το σημείο εκκίνησης και έχει γίνει εξαιρετικά περίπλοκο. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια σύγκρουση εργαζομένων σε τηλεφωνικό κέντρο που δεν συμβαδίζει με την κατασκευή των εμβρυϊκών νέων θεσμών. Για να αποφύγεις μια απόλυση ή για αύξηση 30 ευρώ το μήνα, σήμερα πρέπει να είσαι σαν την Κομμούνα του Παρισιού. Αυτό που φαίνεται να είναι το πρώτο βήμα σε μια σύγκρουση φέρει πάντα μαζί του μια πειραματική εφεύρεση μετακρατικών θεσμών.

Γιατί το '77 απέρριψε τις μορφές
πολιτικής εκπροσώπησης που ήταν γνωστές μέχρι τότε;

Η κρίση της εκπροσώπησης είναι μη αναστρέψιμη. Στην Ευρώπη, και όχι μόνο, αναδύονται γνήσιες μορφές φασισμού: είναι μια ουδέτερη ζώνη που κατοικείται από όλους με αντίθετες παρορμήσεις. Το '77 ήταν μια από τις μορφές του, και το κίνημα το ένιωσε σε πραγματικό χρόνο, όταν ο Λάμα και η ομάδα ασφαλείας κυνηγήθηκαν και διώχτηκαν από το Πανεπιστήμιο Σαπιέντζα _σσ. Ο Luciano Lama _πολιτικός και συνδικαλιστής, ένας από τους σημαντικότερους γραμματείς της Ιταλικής Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών (CGIL) και η ομάδα ασφάλειάς του διώχτηκαν μαχητικά από το Πανεπιστήμιο Σαπιέντζα στις 17-Φεβ-1977. Το περιστατικό, γνωστό ως «αποβολή του Λάμα», συνέβη κατά τη διάρκεια μιας συγκέντρωσης του συνδικάτου που διοργάνωνε ο Λάμα στο πανεπιστήμιο, το οποίο είχε καταληφθεί από φοιτητές. Είναι ένα θεμελιώδες γεγονός που συνδέεται με μακροχρόνιες διαδικασίες που έχουν τερματίσει το μονοπώλιο του κράτους στη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Ωστόσο, είναι μια οπτική ψευδαίσθηση να σκεφτόμαστε ότι η κρίση εκπροσώπησης είναι ένα κατηγόρημα μόνο της μίας πλευράς, μια αρετή των αντικαπιταλιστικών κινημάτων. Ο λαϊκισμός είναι ένα άλλο σημάδι της μη αναστρέψιμης παρακμής του. Στην πραγματικότητα, ανταποκρίνεται σε ένα θεμελιώδες φαινόμενο και σήμερα έχει γίνει το αμνιακό υγρό όπου αναπτύσσονται οι ευρωπαϊκοί λαϊκισμοί και φασισμοί. Είναι τα ανατριχιαστικά δίδυμα των απελευθερωτικών αιτημάτων, η φρικτή εκδοχή των πραγμάτων που μας ανήκουν.

Πώς εκφράστηκε αυτή η άρνηση;

Με την ανυπακοή, για παράδειγμα. Αυτό το θέμα πήρε στη συνέχεια μια σχεδόν συνταγματική μορφή. Αμφισβήτησε αυτό που ο Χομπς όρισε ως μια μορφή αποδοχής της εντολής ακόμη και πριν από τους νόμους. Δεν μπορεί να υπάρχει νόμος που να υπαγορεύει να μην επαναστατείς. Το 1977, η ανυπακοή έθεσε υπό αμφισβήτηση την υπακοή. Αυτό τίθεται πριν από οποιαδήποτε συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη. Εκείνη η χρονιά ήταν εξαιρετικά βίαιη, αλλά, μόλις αφαιρεθούν τα φετίχ της βίας που είχαν κατασκευαστεί, το κίνημα εξέφρασε το δικαίωμα να αντισταθεί στη νέα διαμόρφωση των μετακρατικών θεσμών. Η βία δεν αντιτίθεται στην κρατική και στρατιωτική βία. Δίνεις στον εαυτό σου το δικαίωμα να αντισταθείς για να υπερασπιστείς κάτι που έχεις χτίσει.

Η φωτογραφία του Πάολο και του Ντάντο που τραβήχτηκε από τον Tano D’Amico το υποδηλώνει αυτό _ 

Τι είχες χτίσει για να το υπερασπιστείς τόσο σθεναρά;

Το ius resistanciae υπερασπίζεται κάτι που έχεις ήδη χτίσει: τα έργα της φιλίας, μια δημόσια φιλία που παράγει μορφές ζωής, φτιαγμένες από συνεργασία και τις μορφές γενικής διάνοιας και ζωντανής εργασίας. Το 1977, η κατηγορία της φιλίας έπαψε να είναι παρασιτική. Το ζεύγος φίλου-εχθρού διαλύθηκε και η φιλία έγινε κατανοητή ως υπερβολική συνεργασία. Είναι ικανή να χτίσει θεσμικά έμβρυα, μορφές ζωής που αξίζουν να υπερασπιστούν με κάθε κόστος. Το ius resistanciae δεν είναι πιο μετριοπαθής μορφή βίας από αυτή των κοριτσιών που από το Σμόλνι, το οικοτροφείο για νεαρές αριστοκρατικές γυναίκες στην Αγία Πετρούπολη, διαδήλωσαν ενάντια στα Χειμερινά Ανάκτορα.

Πώς να κάνουμε το πρώτο βήμα;

Καλλιεργώντας την ατέλεια κάποιου, κάνοντάς την δεκτική και ενάρετη. Πρέπει να προετοιμάζεται ενεργά να περιμένει το απροσδόκητο. Και αυτό εξαρτάται από την ικανότητα της επισφαλούς και διαλείπουσας εργασίας να επιβληθεί ανελέητα. Αντιμέτωπη με ένα αναμενόμενο απροσδόκητο γεγονός, η πολιτική φιλοσοφία πρέπει να σταματήσει και να περιμένει. Για μένα, το όριο, και η κορύφωση, του θεωρητικού στοχασμού είναι το σημερινό αντίστοιχο των Αμερικανών Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου (IWW). Αν πρέπει να σκεφτώ κάτι που μοιάζει με την εποχή μετά το '77, και το '77 που τέθηκε σε λειτουργία, τους σκέφτομαι.

Έχετε κάποια συγκεκριμένη ανάμνηση
από κάποια μέρα εκείνης της χρονιάς;

Η διαδήλωση που ήταν πιο κοντά σε εξεγερσιακό χαρακτήρα ήταν αυτή στη Ρώμη στις 12 Μαρτίου, μια πορεία χωρίς συνθήματα ή σημαίες μετά τη δολοφονία του Francesco Lorusso __Πιερ Φραντσέσκο Λορούσο (Μπάρι 1952 – Μπολόνια, 1977): η δολοφονία του διαπράχθηκε στην Μπολόνια στις 11 Μαρτίου 1977. Ο Λορούσο ήταν μέλος της Lotta Continua (οργάνωσης που είχε διαλυθεί λίγους μήνες νωρίτερα, της οποίας ήταν μέλος της υπηρεσίας ασφαλείας) και σκοτώθηκε από Καραμπινιέρο με πυροβολισμό κατά τη διάρκεια ταραχών που ξέσπασαν κατά τη διάρκεια φοιτητικής διαδήλωσης. Ο θάνατός του πυροδότησε σειρά από συγκρούσεις στους δρόμους που συγκλόνισαν την πόλη τις αμέσως επόμενες ημέρες.
Θυμάμαι να στέκομαι μπροστά από το Υπουργείο Δικαιοσύνης στη Via Arenula, να γυρίζω και να βλέπω έναν ηλικιωμένο άνδρα να περπατάει με κουρασμένο βήμα: τον Ουμπέρτο ​​Τερατσίνι, ιστορικό στέλεχος του PCI, αντιφασίστα και πρόεδρο της Συντακτικής Συνέλευσης. Ήταν αυτός που, στο πρώτο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς στη Μόσχα, μίλησε στα γαλλικά και δέχτηκε την επίπληξη του Λένιν επειδή, κατά τη γνώμη του, ήταν υπερβολικά εξτρεμιστής: "Plus de souplesse _περισσότερη ευελιξία, σύντροφε Τερατσίνι", του είπε. Για αυτόν, το να περπατήσει κατά μήκος της διαδρομής εκείνης της διαδήλωσης ήταν μια φυσική επιλογή. Ήταν μια βαθιά συγκινητική στιγμή.

Δείτε όλα τα αφιερώματα του ilmanifesto εδώ

Το 1993, ο Βίρνο άφησε τη θέση του ως εκδότης του Luogo Comune για να διδάξει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Ουρμπίνο. Το 1996 προσκλήθηκε να μιλήσει στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και μετά την επιστροφή του κατείχε την έδρα φιλοσοφίας της γλώσσας, σημειωτικής και ηθικής της επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο της Κοζέντσα (Καλαβρία). Αργότερα δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης.

Το πανό της φωτογραφίας γράφει:
"τις βόμβες τις βάζουν τα αφεντικά, αγώνας των μαζών είναι η ταξική πάλη"

__συνειρμικά
Η σφαγή στην Piazza Fontana: Μια βόμβα υψηλής ισχύος εκρήγνυται στην κεντρική αίθουσα της Banca nazionale dell’agricoltura (αγροτικής τράπεζας) του Μιλάνου, όπου ακριβώς απέξω στην Piazza Fontana, ήταν μαζεμένοι αγρότες και καλλιεργητές από την επαρχία. Το δάπεδο της τράπεζας διαλύεται, τινάζεται κυριολεκτικά στον αέρα και 17 άνθρωποι σκοτώνονται και πάνω από 90 τραυματίζονται λιγότερο ή περισσότερο σοβαρά
Λίγα λεπτά πριν από την έκρηξη, μια άλλη βόμβα βρέθηκε τυχαία στην Εμπορική Τράπεζα της Piazza della Scala (Μιλάνο και πάλι) ενώ τρεις άλλες εκρήξεις έλαβαν χώρα στη Ρώμη (η μία σε Τράπεζα και οι άλλες δύο, στο Altare della Patria και στην Piazza Venezia) χωρίς ευτυχώς νεκρούς αλλά με πολλούς τραυματίες και υλικές ζημιές.

Η σ.σσα και φίλη _τότε
Regna Rispoli,
έχασε τον αδερφό της

◽ Όλα αυτά είχαν να κάνουν με το κορυφαίο στρατηγικό ζήτημα της διαφορετικής στάσης των κομμουνιστικών κομμάτων πάνω στο δίλημμα επανάσταση ή μεταρρύθμιση, δηλαδή ανατροπή ή διαχείριση του συστήματος  Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη συνεκτική αντίληψη γι αυτή τη στρατηγική
◽ Κατά τους ίδιους, αυτό έχει να κάνει με τις «εθνικές ιδιομορφίες.
◽ Ιστορικά, μετά την εκδίωξή του από την κυβέρνηση (1948) και στη συνέχεια, το KKΙταλίας (PCI) ακολούθησε τη  στάση του «καλού παιδιού» προωθώντας ένα image παράγοντα σταθερότητας και ψηφίζοντας , μέχρι το 1968 πάνω από τα 3/4 των νομοσχεδίων που κατατέθηκαν.
◽ Όταν το 1964 πεθαίνει ο ιστορικός γραμματέας του Palmiro Togliatti -που συμπίπτει και με την περίοδο που, μετά το σχηματισμό κυβέρνησης από όλα τα υπόλοιπα κόμματα το PCI είναι το μόνο αντιπολιτευόμενο κόμμα, δημοσιεύεται ένα γράμμα του προς το Χρουστσόφ, όπου τάσσεται υπέρ του «πολυκεντρισμού» και στο κρίσιμο δίλημμα, πολιτική ρήξης με τους αστούς ή προσπάθεια αναβάθμισης του ρόλου του στα πλαίσια του συστήματος επιλέγει ξεκάθαρα το δεύτερο δρόμο.
◽ Λίγο πριν την Piazza Fontana –το φθινόπωρο του 1969, σημειώνονται στα εργοστάσια της Ιταλίας, οι μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που γνώρισε η χώρα  μετά το 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο, με καταλήψεις κλπ., μια άνευ προηγούμενου πολιτικοκοινωνική κρίση, που συσπείρωσαν το 80% των εργατών κόντρα στις συμβιβασμένες συνδικαλιστικές ηγεσίες CGIL |> που ελεγχόταν από το PCI|< & CISL,UIL, αλλά προφανώς ανερμάτιστες και με έλλειψη πολιτικού στόχου χειραγωγήθηκαν  με την ικανοποίηση κάποιων οικονομικών αιτημάτων.
◽ Στο 13^ο Συνέδριο (1972) για πρώτη φορά διακηρύσσεται ότι «δεν είναι αρκετή μια πολιτική συνεργασιών με την αριστερά για την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού» και αμέσως μετά (Σεπ 73) έρχεται το πραξικόπημα στη Χιλή, που -αντί να οδηγήσει σε (προφανή) συμπεράσματα για τη δημοκρατία του αστικού κράτους και για ανάγκη   προετοιμασίας του κινήματος να αξιοποιεί όλες των μορφές πάλης, γίνεται πρόσχημα και άρμα του “Compromesso storico” – «ιστορικού συμβιβασμού» και το PCI ψάχνει δρόμους αναβάθμισης  του ρόλου του στην αστική διαχείριση.

Η ιστορική φωτογραφία -μια από τις πολλές του Berlinguer
με τον χριστιανοδημοκράτη Άλντο Μόρο (Aldo Moro),
που δολοφονήθηκε (μια ακόμη προβοκάτσια)
από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες στη Ρώμη (9 Μαΐου 1978)

Σε κάθε περίπτωση μπαίνουν μεταξύ άλλων και τα παρακάτω ερωτηματικά:
◽ Πως λειτούργησε πολιτικά μπροστά στα γεγονότα αυτά (strategia della tensione) και άλλα παρόμοια που προηγήθηκαν;
◽ Σαν «θύμα» των συνωμοσιών (που εμπόδιζαν την -πάση θυσία, είσοδό του στην κυβέρνηση;) ή βασικά σαν (συν)διαχειριστής πολύτιμων πληροφοριών που δεν βγήκαν προς τα έξω και δεν τέθηκαν ποτέ υπόψη του λαού, αλλά χρησιμοποιήθηκαν ως αντάλλαγμα όχι μόνο με τους ηγέτες της χριστινοδημοκρατίας (και των άλλων αστικών κομμάτων που το PCI θεωρούσε συνοδοιπόρους) αλλά και των μυστικών υπηρεσιών;
◽ Το δεύτερο, αποτελεί μια σοβαρή κατηγορία, που όμως έχει βάση γιατί, σίγουρα, ήξερε πολλά, αλλά προτίμησε να κάνει την πάπια -δεν υπήρξε πχ. ποτέ δημόσια καταγγελία έξω από εκείνη της «επίθεσης σκοτεινών κύκλων στους δημοκρατικούς θεσμούς».
◽ Η από την πλευρά του «μυστική διπλωματία» σε τι αποσκοπούσε; Τι εννοούσε (πχ.)ο χριστιανοδημοκράτης Paolo Emilio Taviani, όταν πολιτογράφησε το PCI σαν «partito d’ordine» (ΣΣ |> …νομοταγές κόμμα της τάξης);
◽ Σίγουρα η στάση του συνδέεται με τον (πολιτικό, ταξικό και κοινωνικό) «ιστορικό συμβιβασμό», αλλά πόσο; (ακόμα και η «γη και ύδωρ» έχει όρια…)
◽ Γιατί αναπαρήγαγε την καραμέλα περί κινδύνου ενός εμφυλίου πολέμου;
◽ Επίσης, πως να πιστέψουμε πως δεν είχε διεισδύσει στους κόλπους των παρακρατικών (ή τουλάχιστον δεν είχε διασυνδέσεις) για να προβλέψει καταστάσεις και ενέργειες;

Στην Ιταλία, 15 χρόνια αργότερα -το 1984 (επί «5πολικής» κυβέρνησης Craxi) με την κοινωνική και πολιτική σύγκρουση να είναι ακόμα ζωντανή, το πολιτικό κλίμα αβέβαιο και ανερμάτιστο και ενώ «σκάει» η «μασονική» στοά P2, που προκαλεί παραιτήσεις υπουργών το Κομμουνιστικό Κόμμα (ευρωεκλογές του Ιουνίου) βγαίνει πρώτο, χωρίς όμως να έχει την παραμικρή δυνατότητα δυναμικής παρέμβασης, λόγω της τακτικής του των συνεχών υποχωρήσεων.

Η αντίστροφη μέτρηση του PCI ολοκληρώνεται με το θάνατο του Enrico Berlinguer στις 11-Ιουν-1984 … Το κόμμα τυπικά διαλύθηκε το 1991, κατά τη διάρκεια του 20ού Συνέδριου, (με την «ιστορική» "svolta della Bolognina ") και μετά …PDS κ.λπ. [click |>εδώ] –