Χρόνια πολλά 💯 Αλέκα ✨ της καρδιάς μας !!

30-Αυγούστου σήμερα γιορτάζουν Αλέκες κι Αλεξάνδρες__
Οι αστοί έχουν τις δικές τους _εντός κι εκτός Ελλάδας, εμείς άλλες…
Πρώτη και καλύτερη η σ.σσα Αλεξάνδρα Δρόσου μετέπειτα Αλέκα Παπαρήγα (γεννήθηκε το 1945) Γενική Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ από το 1991 μέχρι το 2013, η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε αυτήν την θέση. Την αντικατέστησε ο 18^ος Γενικός Γραμματέας μας ο Δημήτρης Κουτσούμπας, αλλά παρέμεινε Πρόεδρος (για ένα διάστημα) της κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ.
Ολίγη στατιστική _από τη φίλη Μυρτώ Ν. 🙃👀 
Στη χώρα μας σχετικά με τα γυναικεία ονόματα στην 1^η θέση η Μαρία (6,85^ο/_οο) ακολουθούμενες από Ελένη–Κατερίνα–Βασιλική, ενώ η περί ης ο λόγος Αλεξάνδρα βρίσκεται στην 20ή (με 0,80^ο/_οο). Την περίοδο 2020-2022 γεννήθηκαν 125.052 παιδιά, Αλεξάνδρες 825 (0,66^ο/_οο)  Παρεμπιπτόντως υπάρχουν και 958 !! (ανδρικά και γυναικεία) ονόματα που εμφανίζονται μια μόνο φορά.

·       Υπήρξε η μακροβιότερη αρχηγός κόμματος μετά τη Μεταπολίτευση, καθώς συμπλήρωσε 22 συνεχή χρόνια στη θέση αυτή _ μιλάει αγγλικά και ρωσικά, ενώ έχει συγγράψει βιβλίο σχετικά με τη χειραφέτηση και την απελευθέρωση της γυναίκας

·       Είναι μάλιστα _κάτι όχι τόσο γνωστό, μια εκ των υπευθύνων για τη ιστορική δημιουργία του Πανεργατικού Αγωνιστικού Μετώπου (ΠΑΜΕ _1999)

·       Η Αλέκα σπούδασε στο Ιστορικό-Αρχαιολογικό τμήμα της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και κατόπιν εργάστηκε ως υπάλληλος σε επιχειρήσεις και ως εκπαιδευτικός.

·       Παντρεύτηκε τον κομουνιστή δημοσιογράφο Θανάση Παπαρήγα (1945–2002), γιο του Μήτσου Παπαρήγα, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, τη Βασιλεία και ένα άλλο παιδί το οποίο απεβίωσε. Ο σ.φος Θανάσης “χάθηκε” στις 11-Οκτ-2002, έπειτα από το βαρύτατο τραυματισμό του σε τροχαίο δυστύχημα.

·       Το 1961 συμμετείχε στο Κίνημα Ειρήνης. Ήταν μέλος του γραφείου οργάνωσης της νεολαίας της ΕΔΑ και της τριμερούς γραμματείας του γραφείου σπουδάζουσας της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Το 1968, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, οργανώθηκε στο ΚΚΕ και δραστηριοποιήθηκε στο κίνημα των οικογενειών των πολιτικών κρατουμένων. Συνελήφθη από τη χούντα των συνταγματαρχών και κρατήθηκε στη φυλακή επί 4 μήνες.

Το 1974 έγινε μέλος του γραφείου της Επιτροπής Πόλης της Κομματικής Οργάνωσης Αθήνας και ασχολήθηκε με το γυναικείο κίνημα. Υπήρξε μεταξύ των ιδρυτικών μελών της Ομοσπονδίας Γυναικών Ελλάδος (ΟΓΕ) και συμμετείχε στη διοργάνωση εκδηλώσεων για το Διεθνές Έτος της Γυναίκας. Το 1978 εξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και το 1986 μέλος του Πολιτικού Γραφείου.

1990 … Ανατροπές στην ΕΣΣΔ και καπιταλιστική παλινόρθωση, τιτάνιος αγώνας στο Κόμμα μας, που κινδύνευε με διάλυση μέσα στο Συνασπισμό

Στις 27 Φεβρουαρίου 1991 η Αλέκα εξελέγη Γενική Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος, θέση στην οποία επανεξελέγη και από το επόμενο συνέδριο στις 26 Μαΐου 1996, επίσης και στο συνέδριο του 2009, που ολοκληρώθηκε στις 22 Φεβρουαρίου της χρονιάς εκείνης. Εκλεγόταν βουλευτής Β΄ Αθηνών με το ΚΚΕ από τις εκλογές του 1993 μέχρι το 2014. Από τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015 έως το 2023 με το ψηφοδέλτιο επικρατείας του ΚΚΕ.

• Ανάλαβε την ηγεσία σε μια “μεταβατική” περίοδο για το Κόμμα. Το 1989 συγκροτήθηκε ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου, ενώ την ίδια χρονιά, είχαμε νέα καταιγίδα διασπάστηκε η Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας, μέλη αποχώρησαν και διαγράφτηκαν… Εκτός από στελέχη της ΚΝΕ- μαζί και 15 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, ενώ το 1991 ακολούθησε δεύτερη διάσπαση, όταν ομάδα στελεχών, οι λεγόμενοι “ανανεωτικοί”, επιζητούσε “ριζική ανανέωση” αλά Γκόρμπυ. Η Παπαρήγα πιστή στη μαρξιστική λενιιστική γραμμή κατάφερε _με ισχνή πλειοψηφία να επικρατήσει ενώ και τα πράγματα στο εξωτερικό, μετά την πτώση_διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, γίνονται ακόμα χειρότερα.
• Εντέλει, στις 24 Ιουνίου 1991 το ΚΚΕ απευθύνεται στον κόσμο του και στη συγκέντρωση, στο Πεδίον του Άρεως, η Αλέκα Παπαρήγα κατέστησε σαφές ότι “δε διαπραγματευόμαστε την αυτοτελή ύπαρξη του ΚΚΕ”.
• Στις 8 Ιανουαρίου 2015 ανακοινώθηκε η υποψηφιότητά της ως επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας θέση στην οποία εξελέγη, ενώ τον Ιανουάριο 2023 έγινε γνωστό ότι δεν θα είναι υποψήφια βουλευτής, παραμένοντας ενεργή 81_χρονη σήμερα σε όλες τις μάχες του κόμματος _ ακόμα και με “πι” στο “ιερό πεζοδρόμιο”

Έχει κάνει πάνω από 7.000 παρεμβάσεις στη Βουλή, ως αρχηγός Κόμματος αλλά και στη συνέχεια και “άπειρες ομιλίες” σε σημαντικές συγκεντρώσεις μας, στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ, σε ιδεολογικά θέματα _ειδικά ενάντια στους οπορτουνιστές του Τσιπρέικου και όχι μόνο

Παπαρήγα η καλή –
Η Αλέκα της καρδιάς μας…

Τα ΚΚ (όχι όλα ασφαλώς) δεν είναι προσωποκεντρικά κόμματα. Πολλοί _σύντροφοι και μη, όμως θα ήταν πρόθυμοι να παραδεχτούν τη δική τους “προσωπολατρία” για την Αλέκα… Μη όντας προσωποκεντρικά, βγάζουν τις μεγάλες φυσιογνωμίες μέσα από το κίνημα και τον αγώνα. Σε κάποια συνέντευξη τύπου είχαν ρωτήσει “προβοκατόρικα” την Αλέκα αν το ΚΚΕ είναι σταλινικό κόμμα, κι αυτή απάντησε πως το κόμμα είναι υπεράνω προσώπων, δεν είναι κόμμα του Λένιν ή του Στάλιν (στο οποίο είχε ασκήσει κριτική ο βετεράνος κομμουνιστής Νίκανδρος Κεπέσης, γιατί το εξέλαβε ως “ομολογία” πως το ΚΚΕ δεν είναι πια λενινιστικό κόμμα νέου τύπου).

Γεννήθηκε στην Αθήνα σε δύσκολα χρόνια (Νοέμβρη του 1945), από αντιστασιακούς γονείς, με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Λεγόταν, όπως προαναφέραμε Αλεξάνδρα Δρόσου, πήρε όμως το όνομα του συζύγου της Θανάση (γιου του θρυλικού γραμματέα της ΓΣΕΕ, Μήτσου Παπαρήγα, που δολοφονήθηκε από τα όργανα του αστικού κράτους) γιατί ο νόμος τότε προέβλεπε να πάρει το όνομα του συζύγου της. Σπούδασε στη Φιλοσοφική και ήταν στη γενιά των Λαμπράκηδων, μια περίοδο από την οποία σώζεται και κυκλοφορεί ευρέως μια συλλεκτική της φωτογραφία, όπου ίσως να μην την αναγνωρίσει κανείς με την πρώτη ματιά.

Οργανώθηκε στο ΚΚΕ το 1968, μόλις άρχισαν να συστήνονται παράνομες κομματικές οργανώσεις, συμμετείχε στο κίνημα των οικογενειών των πολιτικών κρατούμενων και συνελήφθη από την Ασφάλεια για τη δράση της. Μεταπολιτευτικά αναδείχτηκε στη νέα γενιά στελεχών του ΚΚΕ, είχε δράση στο γυναικείο κίνημα και σταδιακά έγινε επικεφαλής της ΚΟΑ (ΚΟ Αθηνών τότε) και μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. Παράλληλα, αρθρογραφούσε τακτικά στα κομματικά έντυπα και έγραψε μια αξιόλογη μαρξιστική μελέτη για το γυναικείο ζήτημα (εκδ, Σύγχρονη Εποχή _1989, ISBN13 # 9789602241288) που παραμένει επίκαιρη, αναδεικνύοντας την αναλυτική της ικανότητα, τις γνώσεις της πάνω στο θέμα, αλλά και τη μαρξιστική κατάρτισή της. Με την ευκαιρία να πούμε πως κυκλοφορεί νέο βιβλίο (συλλογικό) _Για την απελευθέρωση των γυναικών από κάθε κοινωνική ανισότητα. Η αντίληψη του ΚΚΕ

Λέγεται πως κράτησε κριτική στάση στο κοινό πόρισμα ΚΚΕ-ΕΑΡ (όπως διαφαίνεται και από μια δημόσια τοποθέτησή της, στην εκπομπή “Φάκελοι”, όπου λέει πως το είδε ξαφνικά στις εφημερίδες, προτού έρθει για έγκριση στην ΚΕ), ενώ είχε εκ των πραγμάτων κομβικό ρόλο στην υπεράσπιση του επαναστατικού χαρακτήρα του κόμματος, κατά τη διάσπαση του ΚΚΕ το 91′. Οι λεγόμενοι “ανανεωτές” την είχαν στοχοποιήσει σε τέτοιο βαθμό, που δεν εκλέχτηκε καν από την ΚΟΒ της ως αντιπρόσωπος για τη συνδιάσκεψη -και ας γκρινιάζουν εκ των υστέρων πως πήγαιναν τάχα με το σταυρό στο χέρι στην εσωκομματική αντιπαράθεση, για αυτό κι έχασαν την πλειοψηφία στο Κόμμα. Κάποιες μάλλον κακοπροαίρετες -και ως εκ τούτου αμφίβολης αξιοπιστίας- μαρτυρίες αναφέρουν το ψυχολογικό της ξέσπασμα και την επιθυμία της να μην εκλεγεί ξανά στα καθοδηγητικά όργανα, κάτι που αναιρέθηκε σύντομα στην πράξη, με την εκλογή της ως ΓΓ. Ακόμα και αν υπάρχει, πάντως, κάποια δόση αλήθειας στα παραπάνω, αυτό δε δείχνει τίποτα περισσότερο παρά την ένταση των στιγμών και την πίεση που τις ασκούσε η “ανανεωτική τάση”, με προσωπικές επιθέσεις και αθέμιτα μέσα.

Μετά από σκληρό πολιτικό αγώνα, πριν και κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου, χάρη και στην καθοριστική συμβολή του ίδιου του Φλωράκη, από τη θέση του Προέδρου του Κόμματος, η Αλέκα εκλέχτηκε στη θέση του ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, επικρατώντας με 57 ψήφους έναντι 53 του ανθυποψήφιού της, Γιάννη Δραγασάκη. Αυτή η οριακή εκλογή ήταν το σημείο-κλειδί για την σταδιακή αποκατάσταση της επαναστατικής φυσιογνωμίας του ΚΚΕ, παρά τους αναπόφευκτους κλυδωνισμούς και τις αντιφάσεις, στο ξεκίνημα αυτής της πορείας, που σημαδεύτηκε από την επικράτηση της αντεπανάστασης. Αντιφάσεις που είχαν να κάνουν με τη στρατηγική κατεύθυνση του ΚΚΕ … Το ΚΚΕ κατάφερε όμως να ξυπνήσει εγκαίρως από τον λήθαργο της Περεστρόικα και να κολυμπήσει ενάντια στο ρεύμα της παγκόσμιας αντεπανάστασης, όταν άλλα μεγάλα και ιστορικά ΚΚ απεμπολούσαν τα σύμβολα, τον τίτλο τους και την ιδεολογία τους ή κρατούσαν απλώς το όνομα χωρίς τη χάρη.

           Η “σιδηρά κυρία”

Η Αλέκα ηγήθηκε αυτής της τιτάνιας, ανηφορικής προσπάθειας, ενάντια σε όσους ονειρεύονταν την εξαφάνιση του ΚΚΕ, το κλείσιμο της… αντιπροσωπείας στην Ελλάδα, αφού έκλεισαν τα κεντρικά στη Σοβιετική Ένωση. Τόσο γελασμένοι ήταν για τις ρίζες του κόμματος στο λαό. Και για αυτό δεν του το συγχώρεσαν ποτέ. Η Παπαρήγα, ως ΓΓ, κέρδισε από την πρώτη στιγμή τη χλεύη των αστών δημοσιολόγων και λοιπών καλοθελητών, πότε για το αρχικό τρακ της μπροστά στις κάμερες, πότε ακόμα και για τα “περιττά κιλά” που είχε για ένα διάστημα, σε μια αξεπέραστη επίδειξη κόμπλεξ απέναντι στην πρώτη γυναίκα αρχηγό κόμματος, που έμεινε 22 χρόνια στο τιμόνι και έγινε η μακροβιότερη πολιτική αρχηγός της Μεταπολίτευσης, αλλά και από τους μακροβιότερους ΓΓ του ΚΚΕ -ο Ζαχαριάδης έμεινε στη θέση για 25 συναπτά έτη, στο ενδιάμεσο όμως βρισκόταν έγκλειστος στο Νταχάου για μια πενταετία σχεδόν.

      Δείτε
      Τίμησαν τον ηγέτη του ΚΚΕ που τίμησε την πόλη τους

Τα αστικά ΜΜΕ έφεραν στα μέτρα τους ακόμα και αυτό το κομμάτι, κάνοντας συχνά λόγο για… “σιδηρά κυρία” του Περισσού, για να προκαλούνται δυσάρεστοι συνειρμοί με το προσωνύμιο της λαομίσητης Θάτσερ. Συχνά-πυκνά προέβλεπαν μάλιστα το επικείμενο τέλος της θητείας της, από στιγμή σε στιγμή και από συνέδριο σε συνέδριο. Μια “έγκυρη προφητεία” που ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του ’90, για να αργήσει να “επιβεβαιωθεί” μόλις καμιά 20αριά χρόνια, το 2013, στο 19ο Συνέδριο.

Ένα άλλο αγαπημένο κλισέ ήταν αυτό για “τα παιδιά της Παπαρήγα” και το αμερικάνικο κολέγιο _στην πραγματικότητα ήταν μόνο ένα, η Βασιλεία. Παρόλα αυτά, τα ΜΜΕ φούσκωναν όσο μπορούσαν την υπόθεση, για να την αξιοποιήσουν, ενώ η Όλγα Τρέμη -που δούλευε στο Ριζοσπάστη μαζί με το Θανάση Παπαρήγα, συνεπώς γνώριζε πολύ καλά την απάντηση- έφτασε στο σημείο να κάνει σχετική ερώτηση στην Αλέκα, στο debate των πολιτικών αρχηγών! Η Παπαρήγα απλώς απαξίωσε τότε να απαντήσει στη χυδαία ερώτηση. Και δεν ήταν λίγες οι φορές που οι πολιτικοί της αντίπαλοι ένιωθαν να τους διαπερνά το χαρακτηριστικό, περιφρονητικό της βλέμμα με την ελαφριά συνοφρύωση. Παρόλα αυτά, η Αλέκα αδιαφορούσε παγερά για την επικοινωνιακή της εικόνα, έσπαγε τους καθιερωμένους κανόνες, γι’ αυτό ακριβώς κατάφερνε να είναι τόσο επικοινωνιακή, να δίνει γλαφυρές ατάκες και κορυφαίες στιγμές, όπως όταν γείωσε το δημοσιογράφο που την πλησίασε σε ζωντανή σύνδεση με το στούντιο, γιατί έτρωγε κουλούρι και δεν μπορούσε να μιλήσει στην τηλεόραση.

                                        ...Τρώω κουλούρι τώρα!!

Η Αλέκα ήταν επικεφαλής του κόμματος, όταν αυτό έμεινε όρθιο, ένα από τα πιο ισχυρά ΚΚ παγκοσμίως, ενάντια στη θύελλα και τους “ανέμους της αλλαγής”. Όταν προχώρησε στις πρώτες εκτιμήσεις αλλά και σε πιο ολοκληρωμένες επεξεργασίες για τους παράγοντες και τις αιτίες που καθόρισαν την αντεπανάσταση. Στο 15ο Συνέδριο που καθόρισε τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης στην Ελλάδα, και στην πορεία προς το 19ο που ψήφισε το νέο πρόγραμμα. Στις μεγάλες αντι-ιμπεριαλιστικές κινητοποιήσεις ενάντια στον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν, το Ιράκ κτλ. Στις μεγάλες κινητοποιήσεις των αγροτών και στο μέτωπο της παιδείας. Στη συγκρότηση του ΠΑΜΕ και τον διαχωρισμό από τη γραφειοκρατική κλίκα της ΓΣΕΕ. Στις μεγάλες απεργίες στα χρόνια της κρίσης και των μνημονίων. Στο μέτωπο ενάντια στον οπορτουνισμό και την ισχυρή πίεση για ενσωμάτωση του ΚΚΕ και συμμετοχή του σε μια αστική κυβέρνηση, με ή χωρίς αυταπάτες για τον ρόλο της.

Η Αλέκα ήταν -και παραμένει- όλα αυτά τα χρόνια μία από τους πιο συναρπαστικούς ρήτορες στη Βουλή, που μιλάει πάντα εκτός κειμένου, κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον, δίνει ατάκες στους δημοσιογράφους, αλλά πρωτίστως ουσία και τροφή για σκέψη σε όσους την προσέχουν. Ακόμα και σε αυτούς που απομονώνουν φράσεις της για να διαστρεβλώσουν τη θέση της. Για παράδειγμα στην περίφημη αποστροφή της για την πραγματική επανάσταση που δε θα σπάσει ούτε ένα τζάμι (εκεί σταματάνε οι περισσότεροι) γιατί θα τα κάνει όλα λαϊκή περιουσία. Άφησε πίσω της πολύτιμη παρακαταθήκη, παραμένοντας όμως ενεργή στις επάλξεις, ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και βουλευτής του ΚΚΕ, με χρήσιμες παρεμβάσεις και αρθρογραφία. Ήταν παρούσα στις πυρκαγιές στο Μάτι -ως κάτοικος Νέας Μάκρης-, αλλά και σε όλες τις πορείες και κεντρικές κομματικές εκδηλώσεις. Και βρίσκει πάντα χρόνο να παρακολουθεί ποδόσφαιρο, όχι για να το πουλήσει στο προφίλ της, αλλά ως πραγματικός φίλαθλος με άποψη -και όχι απλά οπαδός του Παναθηναϊκού.

Στο πέρασμα του χρόνου, έχει κερδίσει την εκτίμηση ακόμα και πολιτικών αντιπάλων της, που αναγνωρίζουν την αξία της, τον πολιτικό της λόγο, αλλά πρωτίστως ότι παραμένει αυθεντική, σε ένα σε ένα πολιτικό θέατρο κακής ποιότητας, με εξίσου κακούς ηθοποιούς στο ρόλο των πρωταγωνιστών, από τον κυρίαρχο δικομματισμό.

Η ίδια δηλώνει ταπεινός στρατιώτης του Κόμματος, πρόθυμη να αναλάβει όποιο καθήκον της αναθέσει η ΚΕ, ακόμα και να καθαρίζει σκάλες στον Περισσό… Παρόλα αυτά, κάποιοι άλλοι πήραν πιο βαριά την αντικατάστασή της από τη θέση του ΓΓ.

           Θέλω την Αλέκα μου ξανά…

Ίσως όμως η κορυφαία καλλιτεχνική νότα που παραπέμπει σε αυτήν, να είναι το αξεπέραστο επεισόδιο των Απαράδεκτων με την Παπαρήγα την καλή -που ήταν συνθηματική φράση για πονηρές βιντεοκασέτες. Ακόμα και αν τότε, στο κλίμα της εποχής, επιδίωκε να ειρωνευτεί ή να υποτιμήσει τη συντρόφισσα, σε βάθος χρόνου κατάφερε ακριβώς το αντίθετο και τώρα μάλλον αυτό δανείζεται λάμψη από το δικό της μύθο, παρά το αντίθετο.

Αντί επιλόγου, κλείνουμε με παλιές και νεότερες τηλεοπτικές εμφανίσεις της, που είναι μεστές και ενδιαφέρουσες. Από το μακρινό 93′, που υποτίθεται πως δεν είχε πάρει ακόμα τον αέρα του γυαλιού, στον Χατζηνικολάου και τον -μετέπειτα υπουργό της ΝΔ- Ρουσόπουλο. Μέχρι το κομβικό 2012, όπου αρχικά την επισκέπτεται στον Περισσό ο -μετέπειτα πρόεδρος απο-κόμματος- Σταύρος Θεοδωράκης, πριν αποκτήσει πολιτικές φιλοδοξίες, όσο ακόμα ενδιαφέρεται για τα πλάνα του. Αλλά και την επεισοδιακή προεκλογική της συνομιλία με το εχθρικό κοινό στον Ενικό του Χατζηνικολάου, με τσαμπουκαλεμένους αντικομμουνιστές που έστηναν καβγάδες και εγκατέλειπαν με νεύρα το στούντιο, επιδεικτικά…

 

Μουργκάνα _ ο “Μικρός Γράμμος”

Ο ορεινός όγκος της Μουργκάνας βρίσκεται στη Δυτική Ήπειρο, στο Νομό Θεσπρωτίας, με ψηλότερο σημείο τα 1.806 μ. Το έδαφος άγονο και τραχύ, με απότομες βουνοπλαγιές και κλίσεις, βαθιές χαράδρες, ιδανικό για την ανάπτυξη ανταρτοπόλεμου στην περιοχή, που ευνοήθηκε επιπλέον από την παντελή έλλειψη οδικού δικτύου - πράγμα που δυσκόλευε τη μετακίνηση των τακτικών στρατιωτικών μονάδων προς καταδίωξη των μαχητών/μαχητριών του ΔΣΕ. Στα τέλη του 1947, όλη η οροσειρά της Μουργκάνας και τα γύρω χωριά είχαν καταληφθεί από τις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Στην περιοχή της Μουργκάνας ο ΔΣΕ ανέπτυξε την τακτική της Ενεργητικής Άμυνας. Να τι γράφει ο Δ. Χατζής στο διήγημά του “Μουργκάνα” γι' αυτή: “Ενεργητική άμυνα θα πει πέντε ντουφέκια που χτυπούν έναν ολάκερο εχθρικό καταυλισμό, μια προφυλακή που γίνεται γραμμή κύριας άμυνας. Θα πει ποδάρια που περπατούνε - ξυπόλυτα κάποτε - μέσα σε λάσπες και χιόνια για να φτάσουν πίσω από τις εχθρικές θέσεις. Θα πει νάρκες που τινάζουνε τ' αυτοκίνητα μακριά από το μέτωπο. Όλμοι που κουβαλιούνται δέκα και δώδεκα ώρες στην πλάτη. Θα πει ένας σύνδεσμος δεκαοχτώ χρονών που τρέχει ανάμεσα από τις σφαίρες, ένας γέρος μεταγωγικός που κουβαλάει στην πλάτη του ένα κορίτσι με σπασμένο ποδάρι και αυτό τραγουδάει: Εμπρός ΕΛΑΣ για την Ελλάδα”.

Οι δυνάμεις του Αστικού Στρατού (ΑΣ), μαζί με τα ΛΟΚ, τους ΜΑΥδες, συνεπικουρούμενοι από αεροπλάνα και βόμβες ναπάλμ και υπό τη στενή καθοδήγηση των Αμερικάνων (ο Βαν Φλητ ανησυχώντας για την εξέλιξη επισκέφθηκε αυτοπροσώπως και επιθεώρησε την 8η Μεραρχία του ΑΣ!), υπερείχαν μακράν αριθμητικά των δυνάμεων του ΔΣΕ. Γιατί όμως και οι δύο εαρινές επιχειρήσεις τους (Ιέραξ και Πέργαμος) ηττήθηκαν πανηγυρικά; Την απάντηση δίνει ξανά ο Δ. Χατζής που γράφει: "Πώς τα κατάφεραν; Ο παραλογισμός του άκρου ηρωισμού είναι η απάντηση για το Μεσολόγγι του 1826, για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, για το Δεκέμβριο στην Αθήνα. Μα για τις επιχειρήσεις της Μουργκάνας, μια τέτοια εξήγηση, με μόνο στοιχείο τον ηρωισμό των μαχητών του Δημοκρατικού Στράτου, θα 'τανε λειψή. Θα πρέπει εδώ να μπει μαζί και η σταθερή και μελετημένη διεύθυνση όλης της επιχείρησης από το Αρχηγείο Ηπείρου. Θα πρέπει φυσικά να μπει μαζί και το κατώτατο ηθικό του στρατού που χρησιμοποιήθηκε για την επίθεση. "Εχομεν επιδοθεί σ' έναν αγώνα εξοντωτικόν, που δεν υπάρχει τίποτε που να μας ενθουσιάζει και να μας χαροποιεί", γράφει ο στρατιώτης Ρήγας Λαζανάς, Αθηναίος από τον 3ο λόχο του 611, στο ημερολόγιο του. "Τρεις μήνες αστείρευτων θλίψεων και ταλαιπωριών", γράφει ο στρατιώτης Μιχαήλ Παπακώστας από το 627 της 74^ης Ταξιαρχίας.
Μα πρέπει να 'χεις και τον κόσμο μαζί σου. Αλλιώς δε γίνεται τίποτα. Χρειάζεται να 'χεις τον κόσμο για να σου δείχνει το δρόμο, για να σε κρύβει, να σε ορμηνεύει και να σ' οδηγάει. Χρειάζεται να 'χεις μαζί σου τις γυναίκες της Αγια-Μαρίνας κι αμ' ακούνε το ντουφεκίδι να αφήνουνε και δουλειές και παιδιά τους και να τρέχουνε να 'ρθουν να σε βρούνε, να σου φέρουν ψωμί και νερό και να σου πάρουνε πίσω τους λαβωμένους".

Οι μεγάλες μάχες

Ο αντίπαλος, κατανοώντας τη σοβαρότητα της κατάστασης, κινητοποίησε ενάντια στον ΔΣΕ επτά τάγματα τα οποία απέσυρε από το Ζαγόρι και το Μέτσοβο και τα υπήγαγε κάτω από τη διοίκηση του Τακτικού Στρατηγείου της 84ης περιοχής με έδρα το Φιλιάτι. Ταυτόχρονα, οι μαχητές του ΔΣΕ ενισχύουν την άμυνά τους με οχυρωματικά έργα σε ολόκληρο τον όγκο της Μουργκάνας.

Δύο αμυντικά τόξα περιέβαλαν το βουνό: Το ένα από το βόρειο μέρος από τα χωριά Καστάνιανη και Στρατίνιστα και το άλλο νότια, από τα υψώματα Πλόκιστα και Βελούνα. Τα τόξα αυτά, συγκλίνοντας προς τα ανατολικά, έσμιγαν τη μια τους άκρη κοντά στον ποταμό Καλαμά (Θύαμις). Οι άλλες δύο άκρες, ακολουθώντας την εδαφική διαμόρφωση του βουνού, απέκλιναν μεταξύ τους και ακουμπούσαν η μια στο βόρειο τομέα της Μουργκάνας στα αλβανικά σύνορα και η άλλη στο νότιο (Πόβλα). Σε ορισμένα δεσπόζοντα υψώματα σε προωθημένες θέσεις έξω από την αμυντική περίμετρο, είχε εγκαταστήσει ο ΔΣΕ προκεχωρημένα φυλάκια που στήριζαν με αυτό τον τρόπο τις αμυντικές τους θέσεις. Παράλληλα, δεύτερη αμυντική ζώνη, εσωτερικά στον κύριο όγκο της Μουργκάνας, συμπλήρωνε την αμυντική οργάνωση του βουνού. Στηρίζονταν κυρίως στα υψώματα Λιντίζντας - Ταβέρας - Βαβούρι - ύψωμα Καστρί του Μπόλη (Καστρόπολη) - Λιας - ύψωμα Τσεροβέτσι - Αγία Μαρίνα - Μονή Μακραλέξη.

Τον ορεινό χώρο της Μουργκάνας υπεράσπιζαν τέσσερα ελαφριά Τάγματα του Αρχηγείου Ηπείρου του ΔΣΕ και το Απόσπασμα Σουλίου. Στις 25/2/1948 εκδηλώθηκε η μεγάλη επιχείρηση του Αστικού Στρατού με την κωδική ονομασία «Πέργαμος». Παρά τις αρχικές νίκες του ΑΣ και την υπεροχή σε έμψυχο και υλικό δυναμικό, ο ΔΣΕ κερδίζει κατά κράτος, αναγκάζοντας τον εχθρό, στις 8/3, να σταματήσει τις επιχειρήσεις με μεγάλες απώλειες. Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται και κατά την επιχείρηση «Ιέραξ», που διήρκεσε από τις 28/3/1948 έως τις 9/4/1948, παρά τις τεράστιες δυνάμεις που διέθεσε ο κυβερνητικός στρατός. Το πυροβολικό και η αεροπορία καίνε κυριολεκτικά τον τόπο στο Τσεροβέτσι. Ο ΔΣΕ γράφει νέες σελίδες δόξας και ηρωισμού. Αντιμετωπίζει όλες τις επιθέσεις και περνά στην αντεπίθεση, οδηγώντας τον εχθρό σε άτακτη φυγή. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω - όπως έγραψε η εφημερίδα «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» - να απομακρυνθούν από τις θέσεις τους 9 Στρατηγοί του ΑΣ!

Στο τρίτο δεκαήμερο του Αυγούστου, παράλληλα με τις μεγάλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις που διεξάγονταν την ίδια εποχή στο Βίτσι, άρχισε η τρίτη επιθετική ενέργεια του κυβερνητικού στρατού για την κατάληψη της Μουργκάνας με την κωδική ονομασία «Ταύρος» και έληξε στις 16/9/1948, με τον ΔΣΕ να φεύγει από την περιοχή συγκροτημένα, πραγματοποιώντας έναν έξοχο ελιγμό. Για να μην κινήσει υποψίες στον αντίπαλο γι' αυτόν τον ελιγμό, αποφασίστηκε να μην κάψουν τις αποθήκες με τα τρόφιμα, παρά να φορτώσουν στα μουλάρια της Επιμελητείας όσα τους ήταν απαραίτητα για την πορεία που ετοίμαζαν.
Στις 19/9/1948, η 8^η Μεραρχία του ΔΣΕ είχε φτάσει πια στα Ζαγόρια, με ελάχιστες ανθρώπινες απώλειες. Οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ, με τον 15ήμερο αυτόν αγώνα, συνέβαλαν αποφασιστικά στο να απασχολήσουν τις δυνάμεις του ΑΣ και να οδηγήσουν στην αποτυχία τους στο Βίτσι!

Νοσοκομείο του ΔΣΕ στον Γράμμο_
Μια ολόκληρη πολιτεία κρυμμένη στο δάσος

 Σελίδες δόξας και ηρωισμού
απέναντι σε πολλαπλάσιες δυνάμεις

Στις 25 Φλεβάρη 1948 εκδηλώθηκε η μεγάλη επιχείρηση του αστικού στρατού με την κωδική ονομασία "Πέργαμος". Παρά τις αρχικές νίκες του αστικού στρατού και την υπεροχή σε άνδρες και υλικό δυναμικό, ο ΔΣΕ κερδίζει κατά κράτος, αναγκάζοντας τον εχθρό, στις 8 Μάρτη να σταματήσει τις επιχειρήσεις με μεγάλες απώλειες. Αλλά η Μουργκάνα έπρεπε να ανακαταληφθεί! Λίγο μετά την αποτυχία του σχεδίου "Πελαργός" έφτανε στα Γιάννενα ο στρατηγός Βαν Φλιτ, ο οποίος έλεγε στη Διοίκηση της VIII Μεραρχίας: "Πώς είναι δυνατόν να αφήνετε αυτό το αγκάθι μέσα στο σώμα του Στρατού; Η υπόθεση της Μουργκάνας πρέπει οπωσδήποτε να τερματιστεί με νίκη."
Πράγματι η VIII Μεραρχία εκπόνησε το σχέδιο "Ιέραξ". Και την 30ή Μαρτίου του 1948 εξορμούσε πάλι κατά της σκληροτράχηλης οροσειράς. Ετσι το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται και κατά την επιχείρηση "Ιέραξ", που διήρκεσε από τις 28 Μάρτη μέχρι και τις 9 Απρίλη του ΄48, παρά τις τεράστιες δυνάμεις που διέθεσε ο κυβερνητικός στρατός. Το πυροβολικό και η αεροπορία καίνε κυριολεκτικά τον τόπο στο Τσεροβέτσι. Ο ΔΣΕ γράφει νέες σελίδες δόξας και ηρωισμού. Αντιμετωπίζει όλες τις επιθέσεις και περνά στην αντεπίθεση, οδηγώντας τον εχθρό σε άτακτη φυγή. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω - όπως έγραφε η εφημερίδα "ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ"- να απομακρυνθούν από τις θέσεις τους 9 στρατηγοί του αστικού στρατού. Έτσι και η δεύτερη φάση της εαρινής εκστρατείας στην Ήπειρο τελείωσε με θλιβερή αποτυχία για το μοναρχοφασισμό. Οι αγωνιστές του Αρχηγείου Ηπείρου του Δημοκρατικού Στρατού σκεπάστηκαν με αθάνατη δόξα.

Η Μουργκάνα και το Βίτσι ήταν τα δυο συνοριακά προπύργια που είχαν απομείνει στον ΔΣΕ ύστερα από την απώλεια του Γράμμου. Η εξάλειψη του θύλακα της Μουργκάνας απασχόλησε τη διοίκηση του κυβερνητικού στρατού, πριν ακόμα τελειώσει η μεγάλη μάχη στο Γράμμο. Όσο διαρκούσαν οι μάχες στο Γράμμο, οι μαχητές του ΔΣΕ στη Μουργκάνα έκαναν ό,τι μπορούσαν για να καθηλώσουν εκεί δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού. Όμως στη νέα επίθεση, που άρχισε στις 28 Αυγούστου, ο συσχετισμός δυνάμεων ήταν πιο καταλυτικός από κάθε άλλη φορά. Οι κυβερνητικοί παρέταξαν 4 ταξιαρχίες πεζικού, ενισχυμένες με 4 τάγματα Εθνοφρουράς, ίλη ιππικού, 60 πυροβόλα, τεθωρακισμένα και αεροπορία, συνολικά περίπου 10.000 άνδρες.

Από την άλλη πλευρά, ο ΔΣΕ είχε στην περιοχή 4 ελαφρά τάγματα (Παπαδημητρίου, Φωκά, Σκεύη, Καινούργιου), διακοσίων μαχητών το καθένα. Δηλαδή, η αναλογία ήταν περίπου ένα προς δέκα υπέρ του αστικού στρατού. Από τις 10 Σεπτέμβρη άρχισε η αναδίπλωση των ανταρτών. Στις 16 του ίδιου μήνα, μετά την αποτυχία των αντεπιθέσεων στο Μεσοβούνι, πάρθηκε η απόφαση να εγκαταλειφθεί η Μουργκάνα με δρομολόγιο: Λία, Λύκο, Ρίζο, Γρανιτσοπούλα, Δεσποτικό, Νεγράδες, Ζαγόρια. Η έξοδος οργανώθηκε γρήγορα και μέσα σε μια μέρα, στις 16 του Σεπτέμβρη, τα τμήματα του ΔΣΕ συγκεντρώθηκαν στο χωριό Λία. "...Δόθηκε η εντολή να μην καούν το σιτάρι, η γαλέτα, το παξιμάδι και άλλα τρόφιμα που ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες οκάδες, για να μην υποπτευτεί ο εχθρός ότι η Μουργκάνα εγκαταλείπεται".

Ο ελιγμός αποτελούσε ένα τολμηρό εγχείρημα, που για την επιτυχημένη έκβασή του απαιτήθηκαν μάχες και αντιπερισπασμοί παραπλάνησης του εχθρού, αλλά και μεγάλες προσπάθειες για να περάσει η Επιμελητεία των τμημάτων του ΔΣΕ εκατό μεταγωγικά ζώα, φορτωμένα κυρίως με στρατιωτικά εφόδια. Τελικά, κατάφεραν να περάσουν και να φτάσουν στα Ζαγόρια.

Μαζί με το λαό

Στη Μουργκάνα, ο ΔΣΕ εφάρμοσε με επιτυχία την κατεύθυνση του Αρχηγείου Ηπείρου και οργάνωσε την Επιμελητεία λειτουργώντας μαζί με τους κατοίκους των χωριών, πολλά συνεργεία βοηθητικών υπηρεσιών, όπως άλεσης σιτηρών, παρασκευής ψωμιού, ραφτάδικο, τσαγκαράδικο, κατασκευής πετάλων και καρφιών για τα μεταγωγικά, αργαλειών και πλεκτομηχανών, σιδεράδικο, ξυλουργείο, άλλα εποχικά συνεργεία. Σε έκθεση του Κυβερνητικού Αντιπροσώπου Ηπείρου της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης με ημερομηνία 7-8-48 και τίτλο “Έκθεση για την κατάσταση και τη δουλειά της Λαϊκής Εξουσίας στην περιοχή Μουργκάνας - Καλαμά, από τα μέσα Απρίλη έως τέλος Ιούνη 1948”, αναφέρεται ανάμεσα στα άλλα:

«...Οργανώθηκαν τα Λαϊκά Συμβούλια και οι Λαϊκές Επιτροπές σε 30 χωριά της περιοχής που, ανάμεσα στα άλλα καθήκοντα, φρόντιζαν για την ενίσχυση του ΔΣΕ σε τρόφιμα, με οργανωμένο τρόπο. Στη μάχη της ανοιξιάτικης σποράς... σπάρθηκαν συνολικά 7.630 στρέμματα... για πρώτη φορά σπάρθηκαν σε 4 χωριά 65 στρ. ρύζι. Για να επιτευχθούν τα αποτελέσματα αυτά, χρειάστηκε επίμονη δουλειά των λαϊκών επιτροπών. Σε 2 χωριά διαθέσαμε ζευγάρια. Σε 4 χωριά μοιράσαμε σπόρο καλαμποκιού. Υστερα από επίμονες προσπάθειες των Λαϊκών Επιτροπών, καθαρίστηκαν και λειτούργησαν τα ποτιστικά αυλάκια και εξασφαλίστηκε το πότισμα... Στους πεινασμένους κατοίκους 5 ορεινών χωριών μοιράσαμε τον Απρίλη 7.000 οκ. καλαμπόκι και τον Μάη σε ένα χωριό 300 οκ. αλεύρι που παράχθηκε από τον ΔΣΕ. Η διανομή έγινε ύστερα από μελέτη των αναγκών κάθε οικογένειας σε τρόπο ώστε οι οικογένειες που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη ενισχύθηκαν περισσότερο... Για να αναπτυχθεί η μελισσοκομία στην περιοχή ιδρύθηκε μελισσοκομείο του Επαρχιακού Συμβουλίου Φιλιατών από 88 κυψέλες...».
Στο πλαίσιο της διαφώτισης, «...οργανώθηκε κάπως το διάβασμα του Δελτίου Ειδήσεων και άλλου διαφωτιστικού υλικού μέσα στο λαό...», «...σχολεία λειτουργούν σε 3 ελεύθερα χωριά...».

Πολλοί ήταν οι μαχητές και οι μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας που άφησαν την τελευταία τους πνοή στους απότομους βράχους της Μουργκάνας. Πολλοί και εκείνοι που συνέχισαν τον αγώνα στον Γράμμο και αλλού, δίνοντας τη ζωή τους για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Χιλιάδες και οι μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ που μετά το '49 πήραν το δρόμο της προσφυγιάς, βρίσκοντας καταφύγιο στις σοσιαλιστικές χώρες.

Στην πλειοψηφία τους νέα κορίτσια και αγόρια από τα χωριά της Ηπείρου, αλλά και την Κέρκυρα και αλλού. Άλλοι με ρίζες στην ΕΑΜική Αντίσταση, μέλη της ΕΠΟΝ και της ΟΚΝΕ, άλλοι κυνηγημένοι από την ωμή τρομοκρατία που ανέπτυξε το αστικό κράτος μετά την υπογραφή της απαράδεκτης Συμφωνίας της Βάρκιζας. Όλοι τους όμως είχανε τη ζωή πολύ, πάρα πολύ αγαπήσει.

Απαράμιλλο το σθένος του ΔΣΕ,
η ηθική και πολιτική ανωτερότητά του!

Όλοι οι μαχητές και οι μαχήτριες πολέμησαν με άφταστο ηρωισμό και αυτοθυσία. Επιχείρησαν μέσα από αφάνταστα δύσκολες συνθήκες, οπλισμένοι με την αλύγιστη θέληση από το δίκιο του αγώνα τους, να ανατρέψουν τον πιο άνισο συσχετισμό δύναμης και να κάνουν κατορθωτό το ακατόρθωτο.Και στη μάχη της Μουργκάνας αναδείχθηκε το απαράμιλλο σθένος του ΔΣΕ, η ηθική και πολιτική ανωτερότητά του!

Εκδήλωση για το Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ με ομιλήτρια την Αλ. Παπαρήγα

Αποτελεί χρέος και καθήκον να αναδείξουμε τον μεγαλειώδη ταξικό ένοπλο αγώνα του ΔΣΕ και την προσφορά του. Ήταν αγώνας δίκαιος, γνήσια λαϊκός και άνισος. Η αστική τάξη, προκειμένου να βάλει στο χέρι ή να εξοντώσει το μεγάλο ΕΑΜικό κίνημα, για να θωρακίσει την αντιλαϊκή εξουσία της, χρησιμοποίησε όλα τα μέσα, τη μαζική τρομοκρατία και τη δολοφονική βία. Το δίλημμα για το ΚΚΕ και το κίνημα ήταν: Υποταγή ή ένας νέος ξεσηκωμός! Επέλεξε, έστω με καθυστερήσεις, το δεύτερο, να βαδίσει δηλαδή τον περήφανο δρόμο της σύγκρουσης και όχι αυτόν της υποταγής και της ταπείνωσης