💥 Ποστάρεις = “υπάρχεις”;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συζήτηση για τα social media (μέσα κοινωνικής δικτύωσης) είναι στο επίκεντρο με διάφορες αφορμές και τρόπους. Από τα υπαρκτά προβλήματα που εντοπίζονται σε νεότερες – και όχι μόνο – ηλικίες, δηλαδή «την κοινωνική αποστασιοποίηση, τον ανεπαρκή ύπνο, τον κατακερματισμό της προσοχής και τον εθισμό», όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, μέχρι τις απαγορεύσεις του TikTok, τον ανταγωνισμό για τον έλεγχο της «πληροφορίας» από τα μεγάλα τεχνολογικά μονοπώλια των ΗΠΑ, που προσωποποιούνται στον Elon Musk, στον Mark Zuckerberg κ.ά.

Ο υποφαινόμενος ποστάρει 35+ χρόνια. Από τότε που στα σπάργανα των τεχνολογικών δυνατοτήτων στήσαμε «μια μικρή παρέα» τον διαδικτυακό Ριζοσπάστη. Από τότε κύλησε πολύ νερό στ’ αυλάκι, θέριεψαν τα ΜΚΔ και απειλούν να μας φάνε. Στο «τρυπάκι» φίλες και φίλοι ανεβάζουν καθημερινά χιλιάδες αναρτήσεις και αυτάρεσκα μετράνε τα likes, κάποιες\οι έχουν αποκτήσει και τον τίτλο «ψηφιακή\ός δημιουργός» __ακολουθούν κάποιες σκέψεις σχετικά (βασισμένες _φυσικά, στην οπτική _και «ξύλινη γλώσσα» του ΚΚΕ)

Στο παρόν δεν θα ασχοληθούμε με τον σχολιασμό αυτών των εξελίξεων, αν και έχουν συνολικότερο ενδιαφέρον στο πλαίσιο της περιόδου όξυνσης των αντιθέσεων και των πολέμων που διανύουμε. Το βασικό, που έχει αξία να σημειώσουμε, είναι η αντίληψη, η οποία τα τελευταία χρόνια διεκδικεί να εδραιωθεί στις συνειδήσεις – κυρίως των νέων ανθρώπων – που θέλει τα social media αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Κι αυτό γιατί, πέρα από το γνωστό φακέλωμα και την κατάργηση κάθε είδους ιδιωτικότητας που επιβάλλουν και απαιτούν, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε ότι καλλιεργούν μία συγκεκριμένη στάση και ένα μοτίβο συμπεριφοράς, μία προκαθορισμένη και αποδεκτή επανάληψη ενός στερεότυπου αναρτήσεων, που καθορίζεται από το εκάστοτε μέσο και απαιτεί έναν μιμητισμό από τους χρήστες του, πράγμα το οποίο αντικειμενικά πολλαπλασιάζει τα προβληματικά χαρακτηριστικά που εξαρχής προωθεί…

Ο ναρκισσισμός
και η αυτοπροβολή ως “τρόπος ζωής”

Για να εξηγούμαστε: αποτελεί έτσι κι αλλιώς διαταραχή προσωπικότητας όπου το άτομο ασχολείται υπερβολικά με τον εαυτό του, την εμφάνιση, τον τρόπο ομιλίας, ακόμα και την γλώσσα του σώματος και γενικότερα την εικόνα την οποία δημιουργεί στους άλλους. Περνάει έτσι πολύ χρόνο της ημέρας μόνος. Στα ΜΚΔ αλλάζει κάθε τόσο τη φάτσα του _συνήθως με φωτοσοπιές, γυναίκες παρουσιάζουν το μαλακό τους υπογάστριο (και χαμηλότερα…) κλπ

Το OnlyFans είναι συνδρομητική υπηρεσία με έδρα το Λονδίνο.
Επιτρέπει στους δημιουργούς να λαμβάνουν χρηματοδότηση απευθείας από τους θαυμαστές τους
σε μηνιαία βάση, καθώς και τη λειτουργία pay-per-view (PPV).
Ο ιστότοπος έχει 2 εκατομμύρια δημιουργούς και 130 εκατομμύρια χρήστες.

_______________________________

Η αποθέωση του "εγώ", η έκθεση της προσωπικής ζωής, η αυτοπροβολή, ο ναρκισσισμός και η εξύψωση του ατομισμού είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που κατακλύζουν τις οθόνες πίσω από τις στιλιζαρισμένες αναρτήσεις, τα viral βίντεο, τις δημοσιεύσεις των influencers και των άλλων χρηστών, που προσπαθούν να αντιγράψουν σε περιεχόμενο ό,τι γίνεται αρεστό και δημοφιλές. Ξεχωρίζει η λεπτομερής και αναλυτική περιγραφή και παρουσίαση του «πού πήγα και πώς πέρασα», «με ποιον ήμουν και τι είπαμε»… Πριμοδοτείται η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκθεση της προσωπικής ζωής, ενθαρρύνεται – ειδικά μέσα από έναν ακήρυχτο ανταγωνισμό μεταξύ των αναρτήσεων των άλλων χρηστών – το ποιος θα δημοσιεύσει περισσότερα στοιχεία των προσωπικών του στιγμών.

Συσκοτίζεται σε μεγάλο βαθμό ο ρόλος του ακροατηρίου, των παρατηρητών όλων των στιγμών που παρουσιάζονται σε κοινή θέα, οι οποίοι εμφανίζονται με χαρακτήρα διαδικτυακού «φίλου». Καταντάει ο χρήστης να νιώθει υποχρέωση απέναντί τους, ότι πρέπει να δημοσιεύει όλο και περισσότερες στιγμές. Η επιβράβευση για την ανεπανόρθωτη έκθεση των προσωπικών στιγμών δεν είναι τίποτε άλλο από «likes» και «followers», εκτός από τη γιγάντωση μίας δυσλειτουργικής πεποίθησης που γίνεται όρος για την «ύπαρξή» σου στα social media. Ετσι λειτουργεί ο αλγόριθμος και αν «η ύπαρξή σου στα social media» γίνει όρος για την κοινωνική σου υπόσταση, τότε το πρόβλημα γίνεται πολύ μεγαλύτερο, δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις να υψωθεί ένα ναρκισσιστικό αδιέξοδο που παγιδεύει τις συνειδήσεις και τις οδηγεί να συνεχίζουν να αναπαράγουν το μοτίβο που τις γέννησε.

Αυτό που «πουλάει» είναι αυτό που παίρνει τη μεγαλύτερη αποδοχή. Αυτό που δημοσιεύεται, οφείλει να ακολουθήσει αυτό που «πουλάει», για να είναι αυτό που παίρνει τη μεγαλύτερη αποδοχή…

Το μέσο σε ρουφάει μέχρι η σύγχυση για το τι είναι σημαντικό να κάνει το ασήμαντο, το επιφανειακό, το ευτελές να επικρατήσει, να το κάνει κυρίαρχο συστατικό των δημοσιεύσεων. Αυτόματα δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος για το τι είναι σημαντικό και τι αξίζει να αναδειχθεί και να προβληθεί. Αυτός ο κύκλος εκπορεύεται από τα χαρακτηριστικά που θέλει να δώσει το μέσο στους χρήστες του. Οι χρήστες εναρμονίζονται και αναπαράγουν την «κυρίαρχη γραμμή», που το ίδιο το μέσο επιβάλλει.

Αυτή η κατάσταση περιλαμβάνει μια μεγάλη γκάμα τάσεων και συμπεριφορών:

·        Περιλαμβάνει όσους «αθώα» ποστάρουν πραγματικές, αληθινές στιγμές από τη ζωή τους, αναζητώντας μέσω αυτής της διαδικασίας την ατομική επιβράβευση και κοινωνική καταξίωση, επιβεβαίωση του κοινωνικού τους ρόλου, τη δημοσιοποίηση των χαρακτηριστικών τους, των απόψεων, των συναισθημάτων τους. Θύματα της διαρκούς έκθεσης, ταΐζοντας διαρκώς και τους αλγόριθμους.

·        Περιλαμβάνει όσους επιλέγουν τη «φυγή» από την πραγματικότητα, κατασκευάζοντας έναν εαυτό, μια «περσόνα» που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική τους ζωή. Η αντίφαση αυτή μεταξύ πραγματικότητας και εικονικής πραγματικότητας, οι διαφορές μεταξύ του ποιος είσαι στα αλήθεια και του ποιος θέλεις να φανείς όταν είσαι στα social, πολλές φορές καταντούν επικίνδυνα χαώδεις.

·        Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η «περσόνα» που δημιουργεί κάποιος στο διαδίκτυο είναι ένα μέσο επίπλαστης φυγής από τον άνθρωπο που είναι, από τις καταστάσεις που βιώνει και από τις συνθήκες και το κοινωνικό υπόβαθρο που επιδρούν πάνω του. Φυσικά και ο ίδιος, μόλις βγει από την εφαρμογή, θα πρέπει να αναμετρηθεί με τη γείωση της αλήθειας του πραγματικού κόσμου, έστω κι αν προσπαθεί να τον αποφύγει ή να αναμετρηθεί μαζί του και με τα προβλήματα που φέρνει.

·        Περιλαμβάνει το διαρκές κυνήγι της «ευτυχίας», μιας επίπλαστης καλοπέρασης, της συγκάλυψης της πραγματικότητας και της απόκρυψης της σκληρής κοινωνικής αλήθειας, μια υπερβολική προσπάθεια για το τέλειο, το αψεγάδιαστο αποτέλεσμα. Η εναρμόνιση με την επικρατούσα ευδαιμονία είναι επιτακτική. Σε καλεί να ευθυγραμμιστείς με την κυριαρχία της ψευδαίσθησης, να την αποδεχτείς ως τη μοναδική πρέπουσα και να την υπηρετείς με ευλάβεια. Να τροφοδοτείς τους αλγόριθμους με ακόμη περισσότερη ψευδαίσθηση, μέχρι ο χρήστης να βυθιστεί και να θαφτεί κάτω από τον βούρκο του επίδικου ζητούμενου, που δεν είναι άλλο από τη διαιώνιση της αληθοφάνειας της επίπλαστης πραγματικότητας. Και συνήθως ο χρήστης δεν καταλαβαίνει καν ότι έχει θαφτεί…

Σε κάθε όμως εκδοχή, η βάση είναι κοινή: Ο ατομισμός, ο ανταγωνισμός και η αποξένωση που αναπαράγει η σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία, την ίδια στιγμή που η παραγωγή γίνεται όλο και πιο κοινωνική, απαιτεί τη «συνεργασία» της δουλειάς εκατομμυρίων. Όμως, τα προϊόντα, τα πλούτη αυτής της εργασίας τα καρπώνονται οι μέτοχοι καπιταλιστικών μονοπωλίων, που γίνονται τα μαζικά «είδωλα», τα «πρότυπα» του ναρκισσισμού. Αυτοί που «δεν ξέρουν τι έχουν», «δεν τους νοιάζει τι παράγουν» οι επιχειρήσεις τους, απλώς καρπώνονται με τη μορφή του κέρδους τον κοινωνικό πλούτο.

Η αιτία αυτού του φαινομένου βρίσκεται στο βαθύ σάπισμα της καπιταλιστικής κοινωνίας, κατά την οποία τεχνολογικές δυνατότητες και σύγχρονα μέσα αξιοποιούνται για τη χειραγώγηση, τον εκμαυλισμό εκατομμυρίων ανθρώπων.

Είναι πολιτική πράξη το share από “rosa”;

Στην ανασκόπηση του «luben», της ιστοσελίδας που σχολιάζει καυστικά την επικαιρότητα, γράφτηκε κάτι που μας έκανε τουλάχιστον να μειδιάσουμε: «Κράζεις ότι η κοινωνία κοιμάται και δεν αλλάζει τίποτα, αλλά το μόνο που κάνεις είναι share από “rosa”», δηλαδή κοινοποιείς απλώς δημοσιεύσεις που επιλέγει μία αυτοαποκαλούμενη «προοδευτική κοινότητα ενημέρωσης», ο όμιλος της οποίας («Ομιλος Πολίτη») προχώρησε σε κάμποσες εκδικητικές απολύσεις αυτών που απεργούν και κατακεραυνώθηκε από εργαζόμενους του κλάδου των ΜΜΕ για εντατικοποίηση και τρομοκρατία.

Γιατί το αναφέρουμε αυτό το παράδειγμα; Δεν είναι λίγες οι φορές που ανάμεσα στις αναρτήσεις των χρηστών των social media, ανάμεσα σε προσωπικές στιγμές, υπάρχει ένα είδος πολιτικού σχολιασμού της επικαιρότητας για θέματα που ιεραρχούνται ως σημαντικά. Επίσης, δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι απέναντι στην κυρίαρχη κουλτούρα που αναπαράγεται στα social media μπορεί να διαμορφωθεί και το «αντίπαλο δέος», μια εναλλακτική «προοδευτική» ή και «αντισυστημική» επιλογή.

Βεβαίως, στις περισσότερες των περιπτώσεων ο «εναλλακτικός αλγόριθμος» λειτουργεί και σπρώχνει (σε) θέματα της ατζέντας του «ατομικού δικαιωματισμού». Για να μπορείς να μιλήσεις για την Παλαιστίνη, πρώτα θα πρέπει να μιλήσεις, να αποθεώσεις όλη τη «δικαιωματίστικη ατζέντα», αλλιώς η ανάρτησή σου πάει στα αζήτητα. Αλλά και τα πιο δύσκολα θέματα, όπως ο πόλεμος, οι ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις και η εμπλοκή της χώρας, περιορίζονται στο επίπεδο ενός ρηχού ανθρωπισμού…

Για όσους, λοιπόν, προβληματίζονται και δεν πείθονται από τη …«mainstream» κουλτούρα, που αναπαράγεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπάρχει και η «προοδευτική εναλλακτική», η οποία πατάει πάνω στη διαμόρφωση της «ευαίσθητης» και «προοδευτικής περσόνας», με ατζέντα βέβαια δεδομένη και διαμορφωμένη, έτσι ώστε να αναπαράγεται πολύμορφα το κάλπικο αστικό δίπολο «πρόοδος – συντήρηση».

ΚΚΕ: Ο εθισμός των νέων στα social media δεν αντιμετωπίζεται με απαγορεύσεις και ευχολόγια

Στην παγίδα της “φούσκας”…

Η παγίδα που μπορεί να πέσει ο χρήστης μέσω της δημιουργίας μίας δικής του «φούσκας», δηλαδή ενός διαδικτυακού περίγυρου με παρόμοιες ιδέες και πολιτικές κατευθύνσεις, έχει εξίσου επικίνδυνα χαρακτηριστικά.

Σχηματίζει μία στρεβλή εικόνα για το τι σκέφτεται ο κόσμος, τι είναι αυτό που τον απασχολεί, αλλά από την ανάποδη. Δημιουργείται η εσφαλμένη εντύπωση ότι τα θέματα που ιεραρχεί ο ίδιος είναι εξίσου σημαντικά για άλλους, οι θέσεις του έχουν απήχηση και προβληματίζουν συνολικά. Διαστρεβλώνεται η γενικότερη αντίληψη για θέματα της επικαιρότητας και αγνοείται η παρέμβαση του αντιπάλου στις συνειδήσεις και στις σκέψεις της λαϊκής πλειοψηφίας.

Ορισμένα παραδείγματα, που αφορούν κυρίως στις δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας και του οπορτουνισμού, έχουν μία σημασία να καταγραφούν. Το 2023, λίγο μετά τα αρνητικά αποτελέσματα του ΣΥΡΙΖΑ τον Μάη και τον Ιούνη, ένας αστός αναλυτής σημείωνε ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ έζησε τα τελευταία 4 χρόνια (σσ. δλδ από το 2019 έως το 2023) σε ένα δικό του οικοσύστημα που ήταν αυτό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου είχε μία ηγεμονία και μία υπεροχή, αλλά μπέρδεψε την κοινωνία με αυτό. Δηλαδή μπορεί στο twitter να έχεις την πλειοψηφία, να κράζεις όποιον θες και να γίνεται αυτό κατά τρόπο απόλυτο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτή είναι η κοινωνία».

Θα μπορούσε κανείς να πει – και σωστά – ότι η ανάλυση έρχεται …μετά Χριστόν, δηλαδή ύστερα από ένα κακό εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά δεν είναι αυτή η ουσία. Η ουσία είναι ότι όντως ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη πριν από τα χρόνια της διακυβέρνησής του, έστησε έναν «στρατό» σε όλα τα social media με επαγγελματίες, επώνυμους και ανώνυμους λογαριασμούς, κατάφερνε να διαμορφώνει «ατζέντα» και να τη βάζει στα δημοφιλή θέματα των social media.

·        Τα πρώτα χρόνια που τον ανέδειξαν σε κυβερνητική δύναμη (2012 – 2015), αλλά και αργότερα, το «μήνυμά» του ήταν πολύ δυνατό και αναπαραγόταν μαζικά στα social media με τη βοήθεια αυτού του «στρατού». Ομως, αυτό ήταν το αποτέλεσμα της επιλογής στήριξης του ΣΥΡΙΖΑ από επιχειρηματικούς ομίλους, ΜΜΕ και άλλους αστικούς μηχανισμούς και όχι το αντίστροφο. Η δύναμη του ΣΥΡΙΖΑ στα social media προερχόταν από τη δύναμη που διαμορφωνόταν σε κοινωνικό – πολιτικό επίπεδο.

·        Όταν αυτό άλλαξε, όταν έχασε τη στήριξη και όταν απογοήτευσε μαζικά η κυβερνητική του θητεία, όταν μεγάλες μάζες εργαζομένων και λαού άρχισαν να του γυρίζουν την πλάτη, η υπεροχή του μηχανισμού του στα social media δεν αντανακλούσε την πραγματικότητα.

Φυσικά εδώ το πρόβλημα ήταν η φύση του ΣΥΡΙΖΑ, ως ενός κόμματος αστικής διαχείρισης, με ό,τι αυτό σημαίνει για την πολιτική του, πολιτική χειραγώγησης του λαού στους στόχους του κεφαλαίου και των διεθνών του συμμάχων, καθώς και για την οργανωτική του φυσιογνωμία. Ως προς το τελευταίο, η ακραία εκφυλιστική κατάσταση που επικρατεί σε αυτό το – εδώ και χρόνια – αρχηγικό κόμμα είναι ενδεικτική. Τα εκατομμύρια views του Κασσελάκη και του Πολάκη στο TikTok και στο facebook δεν εμπόδισαν τον ΣΥΡΙΖΑ να χάσει σε έναν χρόνο περίπου 330.000 ψήφους…

Το ίδιο φαινόμενο επαναλήφθηκε για τον ΣΥΡΙΖΑ και άλλους σοσιαλδημοκρατικούς πολιτικούς σχηματισμούς, που διακρίνονται για την αποθέωση των social media, όπως η Νέα Αριστερά και το ΜέΡΑ25. Διέθεταν τεχνογνωσία και χρήμα (είναι ενδεικτικά τα ποσά που δαπανήθηκαν από αυτά τα κόμματα για τη διαφήμιση στο διαδίκτυο και πιο ειδικά στα social media), τα views και τα interactions πήγαιναν καλά, αλλά μόνο στην ψηφιακή σφαίρα, κρίνοντας εκ του αποτελέσματος.

Όμως, ο κίνδυνος της διαδικτυακής «φούσκας» υπάρχει και για δικές μας δυνάμεις. Π.χ. όσους καλοπροαίρετα βγάζουν συμπεράσματα για την ιδεολογικοπολιτική διαπάλη και τις ανάγκες της μέσα από τα social media. Ας σκεφτούμε επίσης πόσο εύκολα μπορούν να αξιοποιηθούν προβοκατόρικα και …«περσόνες» που εμφανίζονται ως «μέλη και στελέχη του ΚΚΕ» ή «φίλοι του Κόμματος» – επώνυμα και ανώνυμα – διατυπώνοντας τη δική τους, προσωπική άποψη για μια σειρά από θέματα.

Αυτή η προσωπική άποψη μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί – είτε από αυτόν που τη διατυπώνει είτε από άλλους – «άποψη του ΚΚΕ». Υπάρχουν πρόθυμοι και για να το κάνουν και για να το χάψουν και να το διαδώσουν.

Meta_ Facebook-Instagram, WhatsApp: Ξαναζεσταμένη σούπα τα περί “αντικειμενικότητας” και “ελευθερίας του λόγου”

Μεγάλο θόρυβο έχει προκαλέσει η ανακοίνωση του CEO της «Meta» (Facebook, Instagram, WhatsApp) Μαρκ Ζάκεμπεργκ ότι καταργεί στις ΗΠΑ την επαλήθευση στοιχείων _”fact checking”, και αίρει τους περιορισμούς σχετικά με το τι μπορούν να γράφουν οι χρήστες. «Είναι καιρός να επιστρέψουμε στις ρίζες μας και στην ελευθερία του λόγου», δήλωσε στον λογαριασμό του στο Instagram. Ο Ζάκεμπεργκ ανακοίνωσε ότι η συνεργασία με τους «εργολάβους αλήθειας», τους «ανεξάρτητους» οργανισμούς επαλήθευσης περιεχομένου των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) θα διακοπεί. Το τι θα παραμένει και τι θα «πέφτει» από τις πλατφόρμες της «Meta», θα κρίνεται στο εξής με ένα σύστημα αντίστοιχο του «X» (πρώην twitter) του Ιλον Μασκ. Πρόκειται για τα «σημειώματα κοινότητας» (community notes), όπου οι ίδιοι οι χρήστες επισημαίνουν διορθώσεις σε αναρτήσεις, κάνουν διευκρινίσεις κ.λπ.

Μέσα Ενημέρωσης, αναλυτές και πολιτικοί, τόσο στις ΗΠΑ, όσο στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, έχουν βγει στα κάγκελα στον απόηχο αυτής της ανακοίνωσης. Αλλοι εκφράζουν την ανησυχία τους για την «αντικειμενικότητα» της πληροφορίας που θα διακινείται στο εξής από τα ΜΚΔ, κι άλλοι την ανακούφισή τους για την «αποκατάσταση της ελευθερίας του λόγου»…

“Πρώην CIA”
γράφει στο προφίλ του ο Κάμερον Χάρις

Δείτε εδώ _σχετική παλιά ανάρτησή μας στο Facebook

Εντοπίζοντας την αφετηρία αυτής της «στροφής» του Ζάκεμπεργκ στις ανακατατάξεις που συντελούνται στο εσωτερικό της αστικής τάξης των ΗΠΑ και σημαδεύτηκαν από τη νίκη των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές, οι πρώτοι εμφανίζουν την «αλλαγή πολιτικής διαχείρισης περιεχομένου» της «Meta» ως «προδοσία» για τα μάτια του Τραμπ.

Βέβαια, και οι μεν και οι δε παρουσιάζουν τη λειτουργία των ΜΚΔ ξεκομμένη από τους ιδιοκτήτες τους, που είναι από τους μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας. Τα εμφανίζουν ως πεδίο αδιαμεσολάβητης έκφρασης του λόγου, όπου οι (καπιταλιστές) ιδιοκτήτες τους απλά «ρυθμίζουν» τους κανόνες, ώστε να καταπολεμάται η παραπληροφόρηση ή η αποκαλούμενη ρητορική μίσους και άλλα παρόμοια. Με τον τρόπο αυτό, δεν συσκοτίζεται απλά ο ρόλος τους, αλλά τον ξεπλένουν κιόλας…

Κροκοδείλια δάκρυα
για την «ελευθερία του λόγου»

Πάνω – κάτω, τα ίδια είχαν ειπωθεί όταν το 2022 ο Ιλον Μασκ αγόραζε το Twitter, το οποίο μετέτρεψε σε «X» και μαζί με το παλιό όνομα έγινε παρελθόν και η μέχρι τότε πολιτική διαχείρισης περιεχομένου της εφαρμογής. Ο Μασκ προβαλλόταν τότε πως «ηγείται της παγκόσμιας προσπάθειας για την ελευθερία του λόγου», όπως έγραψε και ο Βελόπουλος στην επιστολή, με την οποία θέλει να τον φέρουν να μιλήσει στη Βουλή (!) ενώ οι επικριτές του έγραφαν κασσάνδρειες προφητείες για την άνοδο της παραπληροφόρησης που θα επιφέρουν οι αλλαγές στην πλατφόρμα. Έναν χρόνο μετά την εξαγορά, οι χρήστες της εφαρμογής είχαν μειωθεί ελάχιστα (354 εκατ. από 368 εκατ. το 2022), το προσωπικό πετσοκόφτηκε σύμφωνα με δηλώσεις του ίδιου του Μασκ (από 8.000 σε λιγότερους από 1.500 τον Απρίλη του 2023) και τα έσοδα της εταιρείας από διαφημίσεις μειώθηκαν, από 4 δισ. δολάρια το 2022, σε 2,5 δισ. δολάρια. Οι συνδρομές και οι πωλήσεις δεδομένων των χρηστών, από 0,4 δισ. δολάρια το 2022 υπερδιπλασιάστηκαν σε 0,9 δισ. δολάρια το 2023. Δίπλα σ’ αυτά, η συζήτηση περί «ελευθερίας του λόγου» πήγε περίπατο, παρά τον αρχικό ντόρο.

Ας επιστρέψουμε όμως στη «Meta» του Ζάκεμπεργκ, της οποίας μόνο το Facebook και το Instagram έχουν πάνω από 5 δισ. χρήστες. Τα άρθρα και οι αναλύσεις αυτών των ημερών περιγράφουν ενδεχόμενες συνέπειες από την αλλαγή πολιτικής της «Meta». Τι ισχύει λοιπόν; Από ένα αυστηρό καθεστώς «λογοκρισίας», που επέβαλαν οι fact checkers, περνάμε σε μια άλλη φάση πλήρους ασυδοσίας, όπου ο καθένας θα μπορεί να αναρτά ό,τι του καπνίσει, χωρίς κανέναν έλεγχο, με κόστος για την «αλήθεια» και με κίνδυνο μεγαλύτερης διασποράς των fake news;

Είναι αστείο να πιστεύει κανείς και το ένα και το άλλο. Ούτε η μέχρι τώρα πολιτική των πιο δημοφιλών ΜΚΔ προστάτευε την αλήθεια, ούτε αυτοί που ήταν επιφορτισμένοι με τον έλεγχο των αναρτήσεων, είχαν πέσει στη χύτρα της αντικειμενικότητας όταν ήταν μικροί. Μια ματιά στο ποιοι και πώς διαμόρφωναν την πολιτική και τα κριτήρια ελέγχου στη «Meta» είναι αποκαλυπτική.

Ακαταμάχητο προσόν
η προϋπηρεσία στη CIA

Ήταν τόσο μεγάλη η πρεμούρα του Ζάκεμπεργκ να …προστατέψει την αλήθεια, που έχει επανδρώσει την «Meta» με στελέχη επιφορτισμένα ειδικά γι’ αυτήν την αποστολή: Ο Ααρον Μπέρμαν για παράδειγμα, ως επικεφαλής της «ομάδας που γράφει τους κανόνες για το Facebook», καθορίζει το «τι είναι αποδεκτό και τι όχι», όπως σημειώνει σε επίσημο βίντεο της εταιρείας. Ο ίδιος περιγράφει τον τομέα του ως μια «άβολη δουλειά για τον καθένα που προσπαθεί να διαχωρίσει το επιβλαβές περιεχόμενο από την προστασία της ελευθερίας του λόγου». Ο Ααρον είναι από το 2019 ανώτερος διευθυντής Πολιτικής Προϊόντων στη «Meta», με ιδιαίτερη ευθύνη το κομμάτι της παραπληροφόρησης και σύμφωνα με το βιογραφικό του «καθοδηγεί και επιβλέπει έναν μεγάλο όγκο εργασιών πολιτικής που εξισορροπεί την αντιμετώπιση της βλάβης με την προστασία της ελεύθερης έκφρασης» στο Instagram και το Facebook.

Τα «φόντα», για να αναλάβει αυτόν τον σημαντικό ρόλο τα απέκτησε στην αμέσως προηγούμενη δουλειά του, στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ, τη CIA. Εκεί ο Ααρον δούλευε ως αναλυτής για 17 χρόνια, φτάνοντας στο σημείο να επιμελείται το καθημερινό ενημερωτικό της CIA για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, να ηγείται των ενημερώσεων για τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου, τους ανώτερους αξιωματούχους του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και τα μέλη του Κογκρέσου. Τον Ιούνιο του 2023, ο Μπέρμαν προήχθη σε επικεφαλής εκλογικών πολιτικών στη «Meta», μια θέση που του δίνει ακόμη μεγαλύτερη επιρροή στο τι μπορούν να βλέπουν και να λένε οι χρήστες στο Facebook, το Instagram και το WhatsApp κατά τη διάρκεια προεκλογικών περιόδων. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη περίπτωση. Ξεψαχνίζοντας τα βιογραφικά των στελεχών σε όλα τα μεγάλα ΜΚΔ και ιδιαίτερα στους τομείς προστασίας και ασφάλειας και πολιτικής περιεχομένου, θα συναντήσει κανείς ανθρώπους με ενδιαφέρουσα προϋπηρεσία.

Οπως ο Κάμερον Χάρις, ο οποίος πριν γίνει κι αυτός project manager στη «Meta» στον ίδιο τομέα, ήταν στέλεχος στη «Συμμαχία Πληροφοριών και Εθνικής Ασφάλειας – The Intelligence and National Security Alliance» των ΗΠΑ – κάτι σαν την επαγγελματική ένωση των ανθρώπων της «κοινότητας» των υπηρεσιών πληροφοριών των ΗΠΑ – αλλά και επί τέσσερα χρόνια αναλυτής στη CIA. Αλλά και ο Μάικ Τόρεϊ, ο «τεχνικός επικεφαλής του εντοπισμού, των ερευνών και των διαταραχών των σύνθετων απειλών λειτουργίας πληροφοριών για την κοινότητα “Meta”». Είναι λίγο δύσκολο από την περιγραφή να καταλάβει κανείς τι ακριβώς κάνει ο συγκεκριμένος. Ωστόσο, σίγουρα αξιοποιείται η εμπειρία του από τα 8 χρόνια ως ανώτερος αναλυτής CIA που «ηγήθηκε στην ανάλυση των κυβερνοαπειλών με έμφαση στις μεγάλες χώρες της Ανατολικής Ασίας».

Η λογοκρισία στις φωνές στήριξης
του Παλαιστινιακού λαού

Ο αντίκτυπος της δουλειάς των παραπάνω στη διαχείριση περιεχομένου στις πλατφόρμες της «Meta» αποτυπώνεται εμφατικά στην περίπτωση περιεχομένου που υποστηρίζει τα δικαιώματα του παλαιστινιακού λαού. Οπως αναφέρει έκθεση του Παρατηρητηρίου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, η «λογοκρισία του περιεχομένου που σχετίζεται με την Παλαιστίνη στο Instagram και το Facebook είναι συστημική και παγκόσμια».

Η έκθεση τονίζει πως «οι πολιτικές και οι πρακτικές της “Meta” φιμώνουν τις φωνές που υποστηρίζουν την Παλαιστίνη και τα παλαιστινιακά ανθρώπινα δικαιώματα στο Instagram και το Facebook, σε ένα κύμα αυξημένης λογοκρισίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εν μέσω των εχθροπραξιών μεταξύ των ισραηλινών δυνάμεων και των παλαιστινιακών ένοπλων ομάδων που ξεκίνησαν στις 7 Οκτωβρίου 2023».

Και προσθέτει: «Ενώ αυτό φαίνεται να είναι το μεγαλύτερο κύμα καταστολής περιεχομένου σχετικά με την Παλαιστίνη μέχρι σήμερα, η “Meta”, η μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram, έχει ένα καλά τεκμηριωμένο ιστορικό υπερβολικών καταστολών σε περιεχόμενο που σχετίζεται με την Παλαιστίνη».

Νέο μοντέλο,
παλιά προπαγάνδα και ο …κομμουνιστής
Χίτλερ!

Τι συμβαίνει όμως με το μοντέλο στο οποίο θα περάσει η «Meta», αντιγράφοντας το «X» του Ιλον Μασκ; Η αντικατάσταση των fact checkers με τις λεγόμενες «κοινοτικές σημειώσεις» δεν είναι παρά μια αλλαγή του μανδύα της αντικειμενικότητας, με τον οποίο οι ιδιοκτήτες αυτών των Μέσων θα συνεχίσουν να προωθούν το περιεχόμενο που κουμπώνει στα οικονομικά, γεωπολιτικά και άλλα συμφέροντα με τα οποία είναι συνδεδεμένοι. Γι’ αυτό άλλωστε, τα μονοπώλια της τεχνολογίας σε κάθε ιμπεριαλιστικό κέντρο αναπτύσσουν τα δικά τους, «αδιαμεσολάβητα» από τον αντίπαλο, ΜΚΔ.

Κριτήριο της όποιας αντικειμενικότητας καθίσταται τώρα το τι πιστεύουν οι περισσότεροι (!) ενώ κι αυτές οι «κοινοτικές σημειώσεις» εξαρτώνται – σύμφωνα με έρευνες – από την ευρεία πολιτική συναίνεση και όχι από τα πρότυπα και τα αποδεικτικά στοιχεία για την ακρίβεια. Ακόμα κι έτσι όμως, το ποιος κρατάει το «κλειδί» είναι το βασικό… Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της πιο διαδεδομένης ανάρτησης των τελευταίων ημερών. Σχεδόν 16 εκατ. προβολές έχει η ανάρτηση του Ιλον Μασκ από τη συζήτησή του με την ηγέτιδα του ακροδεξιού γερμανικού κόμματος AfD, Αλις Βάιντελ. Σε αυτήν τη συζήτηση, πέρα από τις συνηθισμένες …εκκεντρικότητες του Μασκ, όπως η «υπαρξιακή κρίση» που πέρασε όταν ήταν 12 χρόνων, επειδή τον απασχολούσε η προέλευση του σύμπαντος, εκτυλίχτηκε και ένα άνευ προηγουμένου ξέπλυμα του φασισμού. Ο Μασκ ζήτησε από την Βάιντελ να τοποθετηθεί σχετικά με τα δημοσιεύματα που συνδέουν το AfD με τον ναζισμό, και η απάντησή της ήταν η εξής: «[Ο Χίτλερ] ήταν κομμουνιστής και θεωρούσε τον εαυτό του σοσιαλιστή (…) Η μεγαλύτερη επιτυχία μετά από εκείνη τη φοβερή εποχή στην ιστορία μας ήταν να χαρακτηρίσουμε τον Αδόλφο Χίτλερ ως δεξιό και συντηρητικό, ήταν ακριβώς το αντίθετο. Δεν ήταν συντηρητικός, δεν ήταν φιλελεύθερος, ήταν κομμουνιστής, σοσιαλιστής και εμείς είμαστε το αντίθετο». «Σωστά», απάντησε ο Μασκ.

Στη συγκεκριμένη ανάρτηση, παρά το πλήθος των προβολών, δεν εμφανίζεται κάποια «κοινοτική σημείωση» που να αμφισβητεί την κατάφωρη διαστρέβλωση της αλήθειας, μέσα από τον βόθρο της θεωρίας των δύο άκρων, για να κατέβει ως ψευδής. Αυτή είναι η «αντικειμενικότητα» και η «ελευθερία του λόγου» στα ΜΚΔ, που το κριτήριό τους θα βρίσκεται πάντα στα χέρια των καπιταλιστών ιδιοκτητών. Αυτών, δηλαδή, που αποφασίζουν ποιες κάνουλες ροής των δεδομένων θα κλείσουν και ποιες θα ανοίξουν στην αρένα της …αδιαμεσολάβητης πληροφόρησης.

Πού βρίσκονται οι κομμουνιστές;

Με βάση όλα αυτά προκύπτει αβίαστα το ερώτημα: Ποια είναι η στάση των κομμουνιστών απέναντι σε αυτήν την κατάσταση και ιδιαίτερα των νεότερων που είναι πιο εξοικειωμένοι με τη χρήση αυτών των μέσων; Καταρχάς στους κομμουνιστές δεν ταιριάζουν ο ναρκισσισμός και η επιδειξιομανία. Οι κομμουνιστές παλεύουν στον πραγματικό κόσμο και όχι στη σφαίρα των social media, στον κόσμο που σήμερα χαρακτηρίζεται από την εκμετάλλευση και την αδικία, στον αγώνα για την ανατροπή του, πρωταγωνιστώντας με το ήθος και τις αξίες της ιδεολογίας τους. Χτίζοντας δεσμούς που δεν μετριούνται με likes, αλλά με την εμπιστοσύνη, την αλληλεγγύη και το κοινό όραμα για την οικοδόμηση του κόσμου που μας αξίζει. Αποκτώντας κύρος μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις στον αγώνα που δεν χρειάζονται κανένα ποστάρισμα για να επιβεβαιώσουν τον σημαντικό κοινωνικό τους ρόλο.

Σήμερα, ακόμα και όταν δεν δημοσιεύεις, οι αλγόριθμοι των συγκεκριμένων πλατφορμών έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ που ο χρήστης δεν χρειάζεται να αποκαλύπτει καν τις προτιμήσεις αυτών που παρακολουθεί μέσω follow ή like. Είναι χαρακτηριστικό, για παράδειγμα, ότι στο TikTok η αρχική σελίδα του χρήστη διαμορφώνεται σύμφωνα με το πόσα δευτερόλεπτα παρακολουθεί ένα βίντεο. Ο αλγόριθμος καταλαβαίνει τι αρέσει και τι δεν αρέσει στον χρήστη από το αν παρακολουθεί ένα βίντεο ολόκληρο ή πηγαίνει κατευθείαν στο επόμενο και έτσι σχηματίζει ολόπλευρη εικόνα για το προφίλ και τα ενδιαφέροντα του χρήστη χωρίς αυτός να έχει πατήσει like ή follow σε κανέναν λογαριασμό.

Οι υπεύθυνοι ανάπτυξης των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης θα έλεγαν ότι έχουν βρει ακόμα έναν τρόπο για να βελτιώσουν την εμπειρία του χρήστη και να μπορέσουν να του δώσουν το περιεχόμενο που ζητά ή του αρέσει να βλέπει. Φυσικά, η αποθήκευση των προσωπικών προτιμήσεων και η δημιουργία εξατομικευμένων προφίλ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ποικιλοτρόπως από τους επιχειρηματικούς κολοσσούς. Υπάρχουν άλλωστε πολλά πρόσφατα παραδείγματα, ειδικά σε συνθήκες όξυνσης των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και πολεμικών αναμετρήσεων. Η προστασία λοιπόν των προσωπικών δεδομένων, ειδικά ανθρώπων που επιθυμούν να παίξουν ρόλο πρωταγωνιστή στον μετασχηματισμό της κοινωνίας, είναι κρίσιμο ζήτημα.

Πού θα πρέπει να βρίσκεσαι ως κομμουνιστής, ως πρωτοπόρος αγωνιστής; Εκεί που η πραγματικότητα θάβεται και η προσωπική επαφή αντικαθίσταται μέσω ενός διπλού «ταπ» στην οθόνη, ή εκεί που ο χρήστης με το τάδε ψευδώνυμο μετατρέπεται σε άνθρωπο με σκέψεις, πραγματικές αγωνίες και ανάγκη να τις εξωτερικεύσει και να τις μοιραστεί; Είναι αυτονόητο ότι δεσμοί της άμεσης κοινωνικής επαφής δεν μπορούν σε καμία περίπτωση όχι να φτάσουν αλλά ούτε να συγκριθούν με τον τρόπο επαφής που προτάσσουν οι διαδικτυακές νόρμες.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς: Αυτή η καταφανέστατη διαστρέβλωση και παραμόρφωση της πραγματικότητας τι το αξιομνημόνευτο παρουσιάζει ώστε να το παρακολουθείς έστω και παθητικά; Τι το ελκυστικό αναδίνει, εκτός από μία αποκρουστική ματιά στην κλειδαρότρυπα της κίβδηλης πραγματικότητας, εκτός από τη διαρκή αποχαύνωση και τον αποπροσανατολισμό από όσα έχουν πραγματική σημασία, από όσα αξίζει ειλικρινά να αφιερώνεις χρόνο και φαιά ουσία; Στην τελική ανάλυση, από εκείνο που θα σου προσφέρει μία ουσιαστική σχέση και επαφή και θα χτίσει ισχυρούς δεσμούς κοινωνικών σχέσεων.

Είναι δεδομένο ότι τα social media αποτελούν έναν χώρο εχθρικό για όσα είναι συνολικά οι κομμουνιστές, για όσα πρεσβεύουν, για όλα όσα αγωνίζονται, για όσα θα ήθελαν να δουν για τη νέα γενιά και τον μελλοντικό κόσμο της απελευθέρωσης από τα δεσμά της εκμετάλλευσης. Οι τεχνολογικές δυνατότητες των social media στα πλαίσια μιας κοινωνίας που δεν θα αναπαράγει τον ατομισμό, τον ναρκισσισμό και «ψεύτικους κόσμους» θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πολύ διαφορετικά.

Άλλωστε, ακόμα και αν κάποια φορά, για λίγο, πέφτουν τα τείχη της υποκρισίας και της λογοκρισίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτό προήλθε από τη δράση στον πραγματικό κόσμο, την παρέμβαση του ΚΚΕ, της ΚΝΕ, του εργατικού – λαϊκού κινήματος, πάνω στην οποία στηρίζεται και η οργανωμένη και συλλογική παρέμβαση του ΚΚΕ στα social media.

 

Η "Μάνια Τέκου" «έφυγε» απρόσμενα...

Πριν λίγες μέρες μια ανακοίνωση στον «τοίχο» της “Μάνιας” Τέκου στο Facebook προκάλεσε "θλίψη και σάστισμα" στους «φίλους» και ακολούθους της. Η ιδιοκτήτρια του λογαριασμού είχε "πεθάνει" απρόσμενα. Λίγο αργότερα όμως ακολούθησε μια δεύτερη ανακοίνωση, ότι η Μάνια Τέκου δεν υπήρξε ποτέ. Ήταν δηλαδή ένας ακόμα ψευδεπίγραφος λογαριασμός σε αυτό το Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ).
Αν δοκιμάσετε να δείτε τη συνέχεια, δεν θα το μπορέσετε γιατί -προς το παρόν, το προφίλ «κατέβηκε» (διαγράφηκε από το φατσοβιβλίο).

Για να εξηγούμαστε: Το πρόβλημα -κατά τη γνώμη μας δεν είναι πως το όνομά της δεν ήταν "Μάνια" (που μπορεί και νάταν) , αλλά (πχ) Δήμητρα Παπαμπουρδοπούλου...
Το ψευδεπίγραφο έχει να κάνει με την απάτη της πολιτικο-κοινωνικής αναφοράς, της συγκεκριμένης(-ου;) περσόνας, να το παίζει «κάπως» -χαμαιλέων του δήθεν μεσαίου χώρου, ψαρεύοντας στα θολά νερά.
Και με προφίλ 100% δημόσιο -την (τον) παρακολουθούσαμε και εμείς, χωρίς να γίνουμε ποτέ "φίλοι".

Η ανακοίνωση αυτή εξόργισε πολλούς, ιδίως αυτούς που είχαν αφιερώσει πολύ χρόνο σε συζητήσεις με την Τέκου και είχαν συνδεθεί "συναισθηματικά" με το ανύπαρκτο πρόσωπο. Πέρα απ' αυτούς, όμως, το όλο περιστατικό δεν επηρέασε ούτε τον ...«ρουν της Ιστορίας», ούτε κάτι λιγότερο σημαντικό στο ευρύ κοινωνικό πλαίσιο.
Αναζωπύρωσε όμως τη συζήτηση για τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, με μια ευρεία αρθρογραφία στον Τύπο για τις «παγίδες», την «ηθική» και τα «όρια», για τους «κανόνες που πρέπει να μπουν».

Συνομιλώντας με το ...τίποτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Ο λογαριασμός «Μάνια Τέκου» δεν ήταν απ' αυτούς τους ευκαιριακούς, ή από εκείνους που λειτουργούν αυτόματα - ρομποτικά και που συχνά διαγράφει κατά εκατομμύρια το Facebook, προσπαθώντας να δώσει μια ψευδαίσθηση «γνησιότητας» στο περιεχόμενό του.
Ήταν καλοδουλεμένος, το προφίλ του ήταν εμπλουτισμένο με διάφορα στοιχεία που έδιναν την αίσθηση ότι ανήκει σε πραγματικό πρόσωπο, με συχνές αναρτήσεις, διάλογο με τους «φίλους» του λογαριασμού και όλα τα στοιχεία που θα έκαναν κάποιον να «ανοιχτεί» στην επικοινωνία μαζί της, ιδίως αν ένιωθε ότι «ταίριαζαν τα χνώτα τους» ή αν ήθελε να συναγελάζεται με πρόσωπα που εμφανίζονται να έχουν πολλές ικανότητες και επιτυχίες στη ζωή τους.
Η περσόνα Μάνια Τέκου με βάση τις αναρτήσεις της είχε μεσοαστικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και, παρά τα κάπως υπερβολικά στοιχεία της προσωπικότητάς της, κατάφερνε να δίνει την εντύπωση ότι και πραγματικό άτομο ήταν και αυτά που έγραφε για τον εαυτό της ήταν αληθή.

Πειραματόζωα;

Επρόκειτο για κάποιο κοινωνικό πείραμα, με πειραματόζωα τους χρήστες του Facebook που έγιναν «φίλοι» της ανύπαρκτης γυναίκας, ή μήπως για μέθοδο συλλογής υλικού με σκοπό τη συγγραφή κάποιου βιβλίου; Ποιος ή ποιοι βρίσκονταν από πίσω και για ποιον λόγο αφιέρωσαν τόσο χρόνο και μεθοδική δουλειά; Τι αποκόμισαν λειτουργώντας τον λογαριασμό αυτόν τον τελευταίο ενάμιση χρόνο; Μπορεί να ήταν απλώς προϊόν της πρόθεσης κάποιου με πολύ διαθέσιμο χρόνο να περιπαίξει άλλους χρήστες του ΜΚΔ;
Τι αποκόμισαν όσοι έκαναν διάλογο με την Μάνια Τέκου; Παρότι έδωσαν πολλά, εισέπραξαν «αέρα κοπανιστό», θα έλεγε κανείς. Εκτός αν ισχύει η άποψη που γράφηκε σε αστικά ΜΜΕ, ότι είτε υπήρξε είτε δεν υπήρξε το συγκεκριμένο πρόσωπο, αυτό είναι αδιάφορο για το πιστό κοινό της - κάτι που βέβαια είναι τραγικό, αν πράγματι είναι έτσι.
Το σίγουρο είναι ότι αφιέρωσαν και οι ίδιοι πολύ χρόνο για να μιλάνε με το τίποτα, ένα ανύπαρκτο, ψεύτικο πρόσωπο, κλέβοντας τον χρόνο αυτόν από την πραγματική συναναστροφή. Αποκάλυψαν επίσης πληροφορίες για τη ζωή και την προσωπικότητά τους, τις οποίες μάλλον θα προφύλασσαν καλύτερα αν ήξεραν ότι μιλούν με κάποια ή κάποιον άγνωστο, που κρύβεται πίσω από μια ψεύτικη περσόνα.
Σύμφωνα με έρευνα του 2020, το 74% των χρηστών του Facebook στις ΗΠΑ δεν αντιλαμβάνονται ότι η πλατφόρμα συλλέγει δεδομένα για τα ενδιαφέροντα και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.

Απέναντι στην ψευδαίσθηση της ελευθερίας στο διαδίκτυο, υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα: Κουμάντο και εδώ κάνουν οι επιχειρηματικοί όμιλοι που έχουν την ιδιοκτησία.
Για τους χρήστες η εργασία, η ενημέρωση και η διασκέδαση σημαίνουν, άθελα ή εν αγνοία τους, αυτοφακέλωμα.
Τα προσωπικά δεδομένα τους, η πολιτική τους στάση και τα ενδιαφέροντά τους καταγράφονται και συγκεντρώνονται. Γίνονται εμπόρευμα, αντικείμενο επεξεργασίας από μυστικές υπηρεσίες και κρατικούς οργανισμούς, με στόχο την παρακολούθηση, το φακέλωμα, τον επηρεασμό πεποιθήσεων και πολιτικών τάσεων, ακόμα και την καταστολή.
Αποτελούν ταυτόχρονα πεδίο σκληρού ανταγωνισμού για το ποιος όμιλος θα τα ελέγξει, θησαυρίζοντας και εκτοπίζοντας τους ανταγωνιστές του. Μόνο το τελευταίο τρίμηνο του 2019, το Facebook είχε έσοδα 17,65 δισεκατομμύρια δολάρια.

Φίλοι και "φίλοι"

Ποια είναι η έννοια του εικονικού φίλου στα ΜΚΔ; Δεν θα τσουγκρίσεις μ' αυτόν το ποτήρι την ώρα του γλεντιού. Δεν θα σε βοηθήσει στη μετακόμιση. Δεν θα σε ακουμπήσει στον ώμο και δεν θα σε αγκαλιάσει τη δύσκολη ώρα. Εικονικοί φίλοι σημαίνει εικονικές κοινωνικές σχέσεις.

«Εγώ μιλάω μόνο με υπαρκτά πρόσωπα που τα γνώριζα κι από πριν» στον πραγματικό κόσμο, θα υποστηρίξουν μερικοί. Οι πάμπολλοι ψευδεπίγραφοι λογαριασμοί διάσημων αλλά και μη, όπως αποδεικνύει η περίπτωση «Μάνια Τέκου», δείχνουν ότι στα ΜΚΔ δεν ξέρεις στην πραγματικότητα με ποιον μιλάς, ιδίως αν δεν έχεις στενές σχέσεις με αυτό το άτομο στην πραγματική ζωή, ώστε να μπορείς να διασταυρώνεις λεγόμενα και γεγονότα.
Είναι άλλωστε ομολογημένο και εξακριβωμένο ότι η πλειοψηφία των πιο «διάσημων» λογαριασμών έχουν από πίσω τους ολόκληρους μηχανισμούς και επιτελεία που τους διαχειρίζονται, με τον χρήστη που εμφανίζεται στο προφίλ να μην ξέρει τις περισσότερες φορές τι ανεβάζουν οι συνεργάτες του και πότε.
«Image makers» και σύμβουλοι επικοινωνίας φροντίζουν με στοχευμένες αναρτήσεις να διαμορφώνουν το προφίλ που «πουλάει» περισσότερο.
Και αν η περσόνα Μάνια Τέκου κατάφερε να εξαπατήσει τόσους ενήλικους και μορφωμένους ανθρώπους, πόσο πιο εύκολο είναι να εξαπατηθούν τα παιδιά, που οι δημοσκοπήσεις αποκαλύπτουν ότι όλο και περισσότερο αφήνονται βορά στα δόντια του καθενός, ακόμα και από την ηλικία των 5 ετών.

Έρευνα του 2016 έδειξε ότι αν και ο μέσος χρήστης του Facebook έχει περίπου 150 φίλους στο ΜΚΔ, μόνο 15 απ' αυτούς θα τον στηρίξουν συναισθηματικά σε δύσκολες στιγμές και μόνο 5 μπορούν να θεωρηθούν στενοί φίλοι. Οι περισσότεροι από αυτούς που φέρονται πραγματικά φιλικά, είναι φίλοι του και στην πραγματική ζωή.

Η «φιλία» πολλών εκατοντάδων, ή και χιλιάδων, είναι απλώς αδύνατη, καθώς οι άνθρωποι δύσκολα μπορούν να διατηρήσουν περισσότερες από 150 σταθερές κοινωνικές σχέσεις. Διαπιστώθηκε επίσης ότι οι νέοι έχουν περισσότερους φίλους στο Facebook, αλλά οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι έχουν περισσότερους φίλους στην πραγματική ζωή, καθώς η χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο «φιλία» δίνει και παίρνει μεταξύ των νέων στα ΜΚΔ.

Οι περιπτώσεις τύπου «Μάνια Τέκου» αποκαλύπτουν μόνο μία πλευρά των ΜΚΔ. Το Facebook και τα άλλα ΜΚΔ δεν παύουν να δίνουν δείγματα του γενικότερου ρόλου τους και της «ελευθερίας επικοινωνίας» που πρεσβεύουν. Οι περιπτώσεις λογοκρισίας πληθαίνουν, με τους καπιταλιστές ιδιοκτήτες να αποφασίζουν τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται να λέει κανείς στο μέσο ...ακριβώς επειδή αυτό αποτελεί ιδιοκτησία τους.
Ολο και συχνότερα γίνονται στόχος της λογοκρισίας αναρτήσεις με αποκαλυπτικά στοιχεία για τον φασισμό, αλλά και για τα εγκλήματα του ιμπεριαλισμού ενάντια σε λαούς τις περιόδους που φοράει το δημοκρατικό προσωπείο του, για τα εγκλήματα της καθημερινότητας του καπιταλισμού στον χώρο δουλειάς, φωνές αμφισβήτησης του συστήματος και γενικά οτιδήποτε μπορεί να διαταράξει τη δυνατότητα διατήρησης της «κότας που γεννάει τα χρυσά αυγά» για τη συγκεκριμένη μερίδα του κεφαλαίου και για το κεφάλαιο συνολικότερα. Γενικότερα οτιδήποτε θα μπορούσε να κάνει την «πελατεία» να αμφισβητήσει, να σκεφτεί και να δράσει «έξω από το κουτί».

Σε ανακοίνωσή του τον περασμένο Μάρτη, το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ σημείωνε:
«Το Facebook "παγώνει" λογαριασμούς, λογοκρίνει αναρτήσεις χρηστών, ακόμα και αναρτήσεις ειδησεογραφικού περιεχομένου, όπως φωτορεπορτάζ από κινητοποιήσεις, με την αιτιολογία ότι αυτές οι αναρτήσεις "παραβιάζουν τους όρους σε ό,τι αφορά τα επικίνδυνα άτομα και τις επικίνδυνες οργανώσεις".
Αυτό το μπαράζ λογοκρισίας έρχεται να προστεθεί σε άλλα παρόμοια περιστατικά και κυρίως στο αντιδραστικό νομοθετικό πλαίσιο φίμωσης που διαμορφώνουν ευρωενωσιακές Οδηγίες και νόμοι των ελληνικών κυβερνήσεων, όπως ο πρόσφατος νόμος της κυβέρνησης της ΝΔ που αφορά την εφαρμογή λογοκρισίας για αναρτήσεις στο διαδίκτυο και στα social media, μέσα από διατυπώσεις και έννοιες "λάστιχο". Είναι το ίδιο πλαίσιο που σε άλλες χώρες έχει οδηγήσει ακόμη και σε φυλάκιση καλλιτεχνών για το περιεχόμενο του έργου τους.
Αυτές οι εξελίξεις διαψεύδουν τις μεγαλοστομίες περί "ελευθερίας των social media", επιβεβαιώνουν ότι τα social media είναι πολυπλόκαμοι μηχανισμοί και ανήκουν σε επιχειρηματικούς κολοσσούς, που καθορίζουν το περιεχόμενό τους, ειδικά για κρίσιμα ζητήματα, με βάση τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα των ιδιοκτητών τους.
Τελικός αποδέκτης αυτού του πλαισίου και των πρακτικών είναι το δικαίωμα του λαού στην ενημέρωση και η δράση του οργανωμένου εργατικού - λαϊκού κινήματος».

Δε μασάμε!

Η διαδικτυακή γειτονιά έγραψε τα συλλυπητήριά της, το προφίλ «κατέβηκε» από την πλατφόρμα και, λίγο αργότερα, οι φίλοι της, που θρηνούσαν τον χαμό της, συνειδητοποίησαν (ή, με κάποιο τρόπο, έμαθαν) πως η Μάνια Τέκου που χάθηκε, στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ποτέ. Μάνια Τέκου, η περσόνα: ένα διαδικτυακό προφίλ που περιέγραφε μια εξωπραγματική, αλλά σύνθετη ζωή, μπλέκοντας την καθημερινότητα, την πολιτική και τη σύγχρονη ιστορία. Ποιος την εμπνεύστηκε; Κανείς δεν ξέρει. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το δημιούργημά του δεν πέρασε απαρατήρητο.

Πείραμα ή τρολιά;

Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που πίστευαν, μέχρι και την τελευταία στιγμή, πως το πρόσωπο πίσω από το πληκτρολόγιο που υπέγραφε ως Μάνια Τέκου ήταν πραγματικό. Ξαφνιάστηκαν, ακόμα και ενοχλήθηκαν, που έπεσαν στην παγίδα - μα, είναι δυνατόν να μην είχαν πάρει χαμπάρι τι συνέβαινε; Η διαδικτυακή παρουσία της Μάνιας Τέκου ήταν πολύ τέλεια για να είναι αληθινή.
Το ψηφιακό της αποτύπωμα ωστόσο δεν είχε κανένα ψεγάδι, από αυτά που συνήθως σου επιτρέπουν να διακρίνεις έναν αληθινό λογαριασμό από έναν ψεύτικο.
Η Μάνια Τέκου έκανε αυτά που κάνει κάθε κανονικός άνθρωπος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Απαντούσε στα προσωπικά μηνύματα, ξεκινούσε η ίδια συζητήσεις, αντιδρούσε με like στις αναρτήσεις των φίλων της και είχε φροντίσει να αναπτύξει έναν διαδικτυακό κύκλο τέτοιο (γεμάτο εκπροσώπους της «κοινωνίας των πολιτών») που ταίριαζε απόλυτα με την αστική τάξη που εκπροσωπούσε, αλλά και με την οικογενειακή της παράδοση.

Μυθιστορηματική "ηρωίδα"

Πολύ προσεκτικά, ο εμπνευστής της είχε στήσει μια μυθιστορηματική ηρωίδα που κυκλοφορούσε διαδικτυακά, αλλά ανάμεσά μας: μια γυναίκα άνω των 50, παντρεμένη με τον υπέρμαχο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Bruno, φιλελεύθερη οικονομολόγο που ταξίδευε ανά τον κόσμο.
Καταγόταν από οικογένεια με διαδρομή στην ανανεωτική Αριστερά, έτρεχε πολλά χιλιόμετρα κάθε μέρα και δεν δίσταζε να σχολιάσει την επικαιρότητα, είτε αυτή αφορούσε την καραντίνα είτε τους άνδρες «παλαιάς κοπής». Το έκανε πάντα μέσα από μια βιωματική ιστορία: μιλούσε, για παράδειγμα, για τον θαυμασμό των νεαρών συνεργατών της στο Γιοχάνεσμπουργκ για την αρχαία ελληνική κουλτούρα, για τις μαγειρικές δεξιότητες του συζύγου της, για τον πατέρα της που εμβολιάστηκε από τους πρώτους και έτρεξε να του αγοράσει νέα παπούτσια - αν ήταν πραγματικό πρόσωπο, θα ήταν από εκείνους που τίποτα δεν τους ξαφνιάζει, γιατί το έχουν περάσει και οι ίδιοι, στην καλύτερη και φοβερότερή του εκδοχή.
Ο «θάνατός» της ήρθε σχεδόν ξαφνικά, απότομα, παρότι στο παρελθόν είχε αναφέρει πως διαγνώστηκε με καρκίνο και έγραφε από το νοσοκομείο. Η ανακοίνωση ήταν γραμμένη σε τέλεια αγγλικά, όπως θα την έγραφε ο Bruno για τη σύζυγό του. «Λίγο πιο έξυπνο να ήταν το τέλος», έγραψε κάποιος από όσους την ακολουθούσαν, «και θα ήμουν βέβαιος πως από πίσω κρύβεται ένας εξαιρετικός συγγραφέας».

Τα σενάρια: Η πιθανότητα έκδοσης ενός βιβλίου είναι μία από τις θεωρίες που κυκλοφορούν περισσότερο τα τελευταία εικοσιτετράωρα. Με βάση αυτή, η «γοητευτική» και «μυστηριώδης» Μάνια Τέκου ήταν αποκύημα της φαντασίας ενός πολύ καλού γραφιά και το προφίλ της στο Facebook αποτέλεσε ένα κοινωνικό πείραμα που ενδεχομένως να εκδοθεί το επόμενο διάστημα. Οι «εξαπατημένοι», ωστόσο, αυτοί που ακόμα και τώρα δεν μπορούν να πιστέψουν πως το προφίλ δεν ήταν πραγματικό, θεωρούν απλά πως κάποιος τους έκανε πλάκα - ακόμα κι αν τελικά έχουν δίκιο, αυτός ο κάποιος είχε πολύ ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή του, μιας και η Μάνια Τέκου ήταν μια πολύ ενεργή περσόνα.
Ποιος την έφτιαξε, γιατί την έφτιαξε; Μπορεί να μην το μάθουμε ποτέ, οι πρώτες διαψεύσεις έχουν έρθει ήδη. Μπορεί και να μην έχει σημασία, γιατί ούτε ο ίδιος ο δημιουργός ενδεχομένως να μην την πήρε τόσο στα σοβαρά όσο την πήραν οι διαδικτυακοί φίλοι της. Το μόνο βέβαιο είναι πως στην ψηφιακή ζωή, στην οποία τον τελευταίο χρόνο έχει εναποτεθεί η κοινωνικότητά μας, τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Είτε μιλάμε για την ψεύτικη εικόνα ευτυχίας στο Instagram, είτε για μια πνευματική κατασκευή που μπορεί να περάσει για άνθρωπος με εξαιρετική ευκολία.

Απέναντι σ’ όλ’ αυτά…